دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

اباحه اضطراری

No image
اباحه اضطراری

كلمات كليدي : اباحه، اضطرار، مضطر، اذن، ضرر به جان و مال، باغ

نویسنده : قادر غديري

اباحه در لغت به‌ معنای اذن و اجازه در انجام و ترک را گویند و اضطرار در لغت بمعنای نیازمندی و ناچاری است.[1] پس اباحه اضطراری بمعنای اجازه در هنگام ناچاری است.

اباحه در اصطلاح این است که هر حرامی با عارض شدن اضطرار و ناچاری حلال می‌شود مگر استثنائاتی که خواهد آمد. پس زمانیکه انسان به خاطر حفظ جانش ناچار به خوردن مرده یا خوک یا مال دیگری شود حرمت آن برداشته شده و حلال می‌شود. البته ذکر این نکته لازم است که فقط تکلیف برداشته می‌شود نه ضمان، پس اگر ناچار به خوردن مال دیگری بشود باید پول آن را به صاحبش بدهد گرچه خوردنش حلال است.

حدود اضطرار:

اگر انسان بر جان یا ناموس، یا مال خودش یا بر جان و مال و ناموس محترمه‌ای غیر از خودش که حفظ آن واجب باشد بترسد، به گونه‌ای که در حال عادی ضرر آن به اندازه‌ای است که قابل توجه است مضطر می‌شود.[2] البته ارتکاب حرام در حال اضطرار به اندازه‌ای جائز است که با آن اضطرار رفع می‌شود و بیشتر از آن جائز نیست.[3]

مستندات قاعده:

1. کتاب:

«انما حرم علیکم المیتة والدم ولحم الخنزیر و ما اهل به لغیرالله فمن اضطر غیر باغ ولاعاد فلااثم علیه انّ الله غفور رحیم» [4]

یعنی خداوند، تنها گوشت مردار، خون و گوشت خوک و آنچه را نام غیر خدا هنگام ذبح بر آن گفته شود، حرام کرده است، (ولی) آن کس که مجبور شود در صورتی که ستمگر و متجاوز نباشد گناهی بر او نیست خداوند بخشنده و مهربان است.

2. سنّت:

عن النبی(ص) قال:

«رفع عن امتی تسعة اشیاء: الخطاء والنسیان وما اکرهوا علیه وما اضطروّا علیه و الحسد والطیرة و....»

از پیامبر نقل شده که ایشان فرمودند: از امتم نه چیز برداشته شده؛ خطا و فراموشی و آنچه بدان اکراه شود و آنچه بدان مضطر شوند و...».[5]

برداشته شدن و رفع آنچه بدان مضطر شده‌اند یا بمعنای رفع تکلیف است یا رفع عقوبت برانجام حرام می‌باشد و در هر دو صورت، جواز انجام فعل حرام در حال اضطرار ثابت می‌شود.

3.اجماع:

شهید ثانی فرموده: هیچ اختلافی نیست که اگر کسی که مضطر است و حلالی پیدا نمی‌کند خوردن محرمات برای او حلال می‌شود.[6]

4. عقل:

بعضی از فقها با عقل نیز برای اثبات این قاعده استدلال کرده‌اند: چون که عقل حکم به برداشته شدن حرمت هنگام مضطر بودن می‌کند خصوصاً زمانی که تلف جانی در میان باشد.

محقق اردبیلی فرموده: در تمام این امور (اضطرار) سزاوار است احتیاط شود چون دلیل عقل و بعضی از عمومات است پس باید به آنچه که معلوم و یقینی است اکتفا نمود.[7]

تطبیق:

محمد بن مسلم گوید: از امام صادق پرسیدم درباره‌ی مرد یا زنی که چشم خود را از دست داده است پس پزشکان بر بالین او آمدند و گفتند: تو را در یک ماه و یا 40 شب مداوا می‌کنیم به شرطی که در این مدت به پشت بخوابی. و حرکتی نداشته باشی آیا باید به همین صورت نماز بخواند؟ امام در این مورد، رخصت دادند و این آیه را خواندند:

فضمن اضطر غیر باغ ولاعادٍ فلاائم علیه.[8]

استثنائات این قاعده:

1. کسی که از حد خود تجاوز کند و ظالم باشد. به استناد آیه شریفه؛ غیر باغ ولاعادٍ

2.بعضی مثل شیخ طوسی[9] و شیخ انصاری خوردن چیزی که مست کننده است، را از قاعده استثناء کرده‌اند.

3. ریختن خون محترم گرچه از روی اضطرار باشد.

مقاله

نویسنده قادر غديري

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

رفتار و منش امام خمینی (ره) با دختران

رفتار و منش امام خمینی (ره) با دختران

در همۀ جوامع بشری، تربیت فرزندان، به ویژه فرزند دختر ارزش و اهمیت زیادی دارد. ارزش‌های اسلامی و زوایای زندگی ائمه معصومین علیهم‌السلام و بزرگان، جایگاه تربیتی پدر در قبال دختران مورد تأکید قرار گرفته است. از آنجا که دشمنان فرهنگ اسلامی به این امر واقف شده‌اند با تلاش‌های خود سعی بر بی‌ارزش نمودن جایگاه پدر داشته واز سویی با استحاله اعتقادی و فرهنگی دختران و زنان (به عنوان ارکان اصلی خانواده اسلامی) به اهداف شوم خود که نابودی اسلام است دست یابند.
تبیین و ضرورت‌شناسی مساله تعامل مؤثر پدری-دختری

تبیین و ضرورت‌شناسی مساله تعامل مؤثر پدری-دختری

در این نوشتار تلاش شده با تدقیق به اضلاع مسئله، یعنی خانواده، جایگاه پدری و دختری ضمن تبیین و ابهام زدایی از مساله‌ی «تعامل موثر پدری-دختری»، ضرورت آن بیش از پیش هویدا گردد.
فرصت و تهدید رابطه پدر-دختری

فرصت و تهدید رابطه پدر-دختری

در این نوشتار سعی شده است نقش پدر در خانواده به خصوص در رابطه پدری- دختری مورد تدقیق قرار گرفته و راهبردهای موثر عملی پیشنهاد گردد.
دختر در آینه تعامل با پدر

دختر در آینه تعامل با پدر

یهود از پیامبری حضرت موسی علیه‌السلام نشأت گرفت... کسی که چگونه دل کندن مادر از او در قرآن آمده است.. مسیحیت بعد از حضرت عیسی علیه‌السلام شکل گرفت که متولد شدن از مادری تنها بدون پدر، در قرآن کریم ذکر شده است.
رابطه پدر - دختری، پرهیز از تحمیل

رابطه پدر - دختری، پرهیز از تحمیل

با اینکه سعی کرده بودم، طوری که پدر دوست دارد لباس بپوشم، اما انگار جلب رضایتش غیر ممکن بود! من فقط سکوت کرده بودم و پدر پشت سر هم شروع کرد به سرزنش و پرخاش به من! تا اینکه به نزدیکی خانه رسیدیم.

پر بازدیدترین ها

No image

قاعده الزام

No image

قاعده ضمان

No image

قاعده لزوم

No image

قاعده نفی سبیل

No image

قاعده احترام

Powered by TayaCMS