دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

استغفار retraction

No image
استغفار retraction

كلمات كليدي : استغفار، توبه

نویسنده : زينب طاهري

استغفار در لغت از ماده غفر[1] مصدر باب استفعال به معنى پوشانیدن و محو آثار خطاء است[2]و در اصطلاح طلب غفران نمودن با زبان و عمل[3]است و طلب مغفرت در صورتى محقّق مى‌شود که ندامت قلبى و پشیمانى از خطایى که واقع شده است حاصل گردد.[4]

نخستین مرتبه تقوى، بیزارى از زشتیها و انگیزه‌هاى نفسانی مى‌باشد که با خرد، منافات دارد. این مرتبه، همان مقام استغفار است.[5]استغفار درجه بلند مرتبگان و صدای استغفار خوش‌ترین صدا در نزد پروردگار است.

توبه و استغفار

استغفار طلب آمرزش است و او مقرون به توبه است.[6] حال فرق میان توبه و استغفار این است که:

1- استغفار، طلب آمرزش است بوسیله دعا، توبه یا ... ولى توبه پشیمانى از معصیت و تصمیم بر عدم تکرار آن است.[7]

2- استغفار، طلب مغفرت مى‌باشد براى گناهان گذشته، نه گناهان آینده ولى توبه، طلب مغفرت از گناهان گذشته و تعهد بر ترک گناهان آینده است.[8]

3- در توبه درخواست لقاء خدا و درک وصل او است، ولى در استغفار درخواست آمرزش خود و رفع موانع و حجاب‌ها است.[9]

4- توبه مختص به گنهکار است که حقیقتاً از عمل خود پشیمان است و لکن استغفار دعاء است بمعنى طلب مغفرت.[10]

شرایط استغفار

حضرت على (ع) فرمودند: مى‌دانى معناى استغفار چیست؟ استغفار درجه والا مقامان است و داراى شش معنا است، اوّل- پشیمانى از آنچه گذشت، دوّم- تصمیم به عدم بازگشت، سوم- پرداختن حقوق مردم‌ چنانکه خدا را پاک دیدار کنى که چیزى بر عهده تو نباشد، چهارم- تمام واجب‌هاى ضایع ساخته را به جا آورى پنجم- گوشتى که از حرام بر اندامت روییده با اندوه فراوان آب کنى چنانکه پوست به استخوان چسبیده، گوشت تازه بروید. ششم- رنج طاعت را به تن بچشانى چنانکه شیرینى گناه را به او چشانده بودى. پس آنگاه بگویى استغفر اللَّه! [11]

علامه طباطبایی(ره) استغفار را مشروط به توبه و عمل صالح دانسته است[12]و می‌فرمایند: استغفار کسى مؤثر است که نخواهد آن عمل زشت را هم چنان مرتکب شود.[13]

پس استغفار به درگاه خداوند، زمینه نزول برکاتی را فراهم می کند اما این حکم شامل مشرکین[14] نمی شود. استغفار کردن برای منافقان به دلیل کفر و فسق آنها بی‌اثر می‌باشد.

آیه ای[15]خطاب به رسول گرامى(ص) می‌فرماید: چنانچه در باره منافقان طلب عفو و آمرزش نمائى و یا از این درخواست صرف نظر کنى یکسان است و چنانچه هفتاد بار براى آنان طلب عفو و مغفرت نمائى پروردگار آنها را نخواهد آمرزید؛ زیرا مغفرت و آمرزش عبارت از محو گناه است و تیره‌گى آن از صحیفه روان گناهکار زایل شود و صفاء یابد.

زمینه های استغفار

آنچه زمینه استغفار می شود به قرار ذیل می‌باشد:

1-آگاهی از آمرزش پذیری خداوند[16]، مقتضی درخواست آمرزش از او[17]

2-امید به رحمت خدا[18]

3-ایمان [19]

«فرشتگانى که حاملان عرشند... براى مؤمنان استغفار مى‌کنند...[20] »

4-توبه پذیری خدا

«پروردگارت را تسبیح و حمد کن و از او آمرزش بخواه که او بسیار توبه‌پذیر است»[21]

5-توجه به حکمت و عزت خدا

« پروردگارا!... ما را ببخش، اى پروردگار ما که تو عزیز و حکیمى![22]»

6-توجه به فرجام امور[23]

7-توجه به قدرت خدا[24]

8- توجه به ولایت خدا[25]

9-ذکر خدا[26]

10-مشاهده عذاب: «و چیزى مردم را بازنداشت از اینکه- وقتى هدایت به سراغشان آمد- ایمان بیاورند و از پروردگارشان طلب آمرزش کنند، جز اینکه ... یا عذاب (الهى) در برابرشان قرار گیرد»[27]

موانع استغفار

1-شرک و بت پرستی[28]

«و اى قوم من! از پروردگارتان طلب آمرزش کنید...*گفتند:... و ما خدایان خود را بخاطر حرف تو، رها نخواهیم کرد!...»[29]

2-تقلید کورکورانه[30]

3-جهل

«ازپروردگار خود، آمرزش بطلبید...*گفتند: «اى شعیب! بسیارى از آنچه را مى‌گویى، ما نمى‌فهمیم!...»[31]

4-ظلم[32]

5-فسق [33]

6-لجاجت [34]

7-عصیان و نافرمانی [35]

آداب استغفار

1- استغفار در سحر:

«و در سحرگاهان، استغفار مى‌نمایند.»[36]

2-استغفار درشب جمعه:[37]

«بزودى براى شما از پروردگارم آمرزش مى‌طلبم...»[38] علت اینکه حضرت یعقوب در همان حال براى آنها طلب آمرزش نکرد این بود که می‌خواست در سحر شب جمعه براى آمرزش آنها دعا کند[39]

3- از آداب دعا و استغفار، ابتدا اعتراف به گناه است. [40]

«پروردگارا! ما به خویشتن ستم کردیم! و اگر ما را نبخشى و...»[41]

4- اظهارایمان[42]:

«پروردگارا! ما ایمان آورده‌ایم پس گناهان ما را بیامرز، ...[43]»

5-توجه به ربوبیت خدا:[44]

«رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا ... »[45]

6-توجه به ولایت خدا:[46]

« پروردگارا! ... ما را ببخش و در رحمت خود قرار ده! تو مولا و سرپرست مایى،...[47]»

7-توسل به انبیاءبرای آمرزش خواهی: [48]

« اگر این مخالفان ...به نزد تو مى‌آمدند و از خدا طلب آمرزش مى‌کردند و پیامبر هم براى آنها استغفار مى‌کرد خدا را توبه پذیر و مهربان مى‌یافتند» [49]

8-ذکرصفات کمال خدا در استغفار[50]:

«پروردگارا! مرا ببخش و رحمت کن و تو بهترین رحم کنندگانى! »[51]

9-یاد خدا:[52]

«و آنها که وقتى مرتکب عمل زشتى شوند، یا به خود ستم کنند، به یاد خدا مى‌افتند و براى گناهان خود، طلب آمرزش مى‌کنند- و کیست جز خدا که گناهان را ببخشد؟...»[53]

آثار استغفار

1- زمینه ساز آمرزش گناه:

« کسى که کار بدى انجام دهد یا به خود ستم کند، سپس از خداوند طلب آمرزش نماید، خدا را آمرزنده و مهربان خواهد یافت.»[54]

حضرت رضا(ع) فرمودند: «مثل استغفار (و ریختن گناهان بسبب آن) چون برگى است بر درختى که (در فصل پائیز آن درخت) بجنبد و آن برگ بریزد...»[55]

2-بهترین عبادت:

حضرت رضا(ع):

«استغفار و کلام لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ، بهترین عبادت است» [56]

3-بهترین دعا:

رسول خدا (ص) فرمود:« بهترین دعا استغفار است.»[57]

و زمینه ساز اجابت دعا:[58]

«پروردگارا! مرا ببخش و حکومتى به من عطا کن...پس ما باد را مسخّر او ساختیم...»[59]

4-نورانیت نامه اعمال:

امام صادق(ع) فرمود: «هر گاه بنده بسیار استغفار کند نامه عملش بالا رود در حالى که می‌درخشد.»[60]

5- سبب افزایش توان: «اى قوم من! از پروردگارتان طلب آمرزش کنید، سپس به سوى او بازگردید تا... نیرویى بر نیرویتان بیفزاید!»[61]

6- زمینه ساز نزول باران، امداد با فرزند،مال ورونق کشاورزی:[62]«از پروردگار خویش آمرزش بطلبید که او بسیار آمرزنده است * تا بارانهاى پربرکت آسمان را پى در پى بر شما فرستد* و شما را با اموال و فرزندان فراوان کمک کند و باغهاى سرسبز و نهرهاى جارى در اختیارتان قرار دهد.»[63]

7- منشأ بهره مندی از امکانت خوب دنیا: «از پروردگار خویش آمرزش بطلبید سپس بسوى او بازگردید تا شما را تا مدّت معیّنى (از مواهب زندگى این جهان) به خوبى بهره‌مند سازد...»[64]

رسول خدا (ص) فرمودند: «هر که استغفار کند خدا براى او از هر غمى گشایش و از هر تنگنائى مفرى پدید آرد. و او را از جایى که انتظار ندارد روزى دهد»[65]

8- سبب جلب رحمت و محبت خدا: «از پروردگار خود آمرزش بطلبید و به سوى او بازگردید که پروردگارم مهربان و دوستدار (بندگان توبه‌کار) است!»[66]

«...چرا از خداوند تقاضاى آمرزش نمى‌کنید تا شاید مشمول رحمت (او) شوید؟!»[67]

9-مایه نجات از عذاب الهی: «...و (نیز) تا استغفار مى‌کنند، خدا عذابشان نمى‌کند»[68]

امیر مؤمنان (ع) فرمود: «در زمین دو وسیله براى امان از عذاب الهى است، یکى از آن دو از دست رفته و اینک به دوّمى متمسّک شوید، امّا امان اوّلى رسول اکرم(ص) است ولى امان دوّم استغفار است.»[69]

10-راه نجات:

حضرت على(ع): «شگفتا از کسى که ناامید باشد و نجات با اوست. پرسیدند نجات چیست؟ فرمود: استغفار.»[70]

11-قطع کننده ریشه شیطان:

رسول خدا(ص) فرمود: «استغفار و طلب آمرزش از خداوند، ریشه شیطان را قطع مى‌نماید.»[71]

12-جلاء دهنده دل:

رسول خدا(ص) فرمود: «قلبها را زنگارى است چون زنگ مس که باید با استغفار، جلایش دهید.»[72]

پس آنگاه که آدمی در اثر غفلت و یا طغیان هواهای نفسانی دچار گناه شد باید بی‌درنگ خود را در معرض رحمت واسعه الهی قرار دهد و از او آمرزش طلبد و با استغفار دل و جان خویش را شست و شو دهد.

مقاله

نویسنده زينب طاهري
جایگاه در درختواره فضائل اخلاقی

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

رفتار و منش امام خمینی (ره) با دختران

رفتار و منش امام خمینی (ره) با دختران

در همۀ جوامع بشری، تربیت فرزندان، به ویژه فرزند دختر ارزش و اهمیت زیادی دارد. ارزش‌های اسلامی و زوایای زندگی ائمه معصومین علیهم‌السلام و بزرگان، جایگاه تربیتی پدر در قبال دختران مورد تأکید قرار گرفته است. از آنجا که دشمنان فرهنگ اسلامی به این امر واقف شده‌اند با تلاش‌های خود سعی بر بی‌ارزش نمودن جایگاه پدر داشته واز سویی با استحاله اعتقادی و فرهنگی دختران و زنان (به عنوان ارکان اصلی خانواده اسلامی) به اهداف شوم خود که نابودی اسلام است دست یابند.
تبیین و ضرورت‌شناسی مساله تعامل مؤثر پدری-دختری

تبیین و ضرورت‌شناسی مساله تعامل مؤثر پدری-دختری

در این نوشتار تلاش شده با تدقیق به اضلاع مسئله، یعنی خانواده، جایگاه پدری و دختری ضمن تبیین و ابهام زدایی از مساله‌ی «تعامل موثر پدری-دختری»، ضرورت آن بیش از پیش هویدا گردد.
فرصت و تهدید رابطه پدر-دختری

فرصت و تهدید رابطه پدر-دختری

در این نوشتار سعی شده است نقش پدر در خانواده به خصوص در رابطه پدری- دختری مورد تدقیق قرار گرفته و راهبردهای موثر عملی پیشنهاد گردد.
دختر در آینه تعامل با پدر

دختر در آینه تعامل با پدر

یهود از پیامبری حضرت موسی علیه‌السلام نشأت گرفت... کسی که چگونه دل کندن مادر از او در قرآن آمده است.. مسیحیت بعد از حضرت عیسی علیه‌السلام شکل گرفت که متولد شدن از مادری تنها بدون پدر، در قرآن کریم ذکر شده است.
رابطه پدر - دختری، پرهیز از تحمیل

رابطه پدر - دختری، پرهیز از تحمیل

با اینکه سعی کرده بودم، طوری که پدر دوست دارد لباس بپوشم، اما انگار جلب رضایتش غیر ممکن بود! من فقط سکوت کرده بودم و پدر پشت سر هم شروع کرد به سرزنش و پرخاش به من! تا اینکه به نزدیکی خانه رسیدیم.

پر بازدیدترین ها

No image

خداشناسی

No image

دوستی

No image

عفو و گذشت

No image

خوش خلقی

Powered by TayaCMS