دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

رمانی برای تمام فصول | نقدی بر فیلم سینمایی بینوایان

بینوایان ویکتور هوگو از آن آثاری است که همواره قدرت جذابیت و گیرایی خود را می‌تواند حفظ کند، چرا که در خود حامل عناصر اساسی‌ای است که قابلیت‌های آنرا بسی افزون‌تر ازدورۀ زمانی و مکانیِ خلقش می‌برد...
رمانی برای تمام فصول | نقدی بر فیلم سینمایی بینوایان
رمانی برای تمام فصول | نقدی بر فیلم سینمایی بینوایان

[کد مطلب: 1808]

بینوایان ویکتور هوگو از آن آثاری است که همواره قدرت جذابیت و گیرایی خود را می‌تواند حفظ کند، چرا که در خود حامل عناصر اساسی‌ای است که قابلیت‌های آنرا بسی افزون‌تر ازدورۀ زمانی و مکانیِ خلقش می‌برد.
رمانی که ضمن انتقاد از کور بودن عدالت و نهادهای مجری آن در جامعه به معرفی الگوی اخلاقی‌ای می‌پردازد که بیشتر از آنکه وجه‌ای سوسیالیستی – مسیحی داشته باشد، منشی لیبرال – مسیحی را ترویج می‌کند و به همین دلیل همواره پس از گذر سالیان طولانی که از دوره تدوین و تالیفش می‌گذرد کماکان متنی مورد توجه در جامعه سرمایه داری غربی است و بر اساس اقتباس از آن آثار سینمایی زیادی تولید شده است.
آخرین تلاش در اقتباس از این رمان، فیلم موزیکال بینوایان است که درسال ۲۰۱۲ روانه اکران شد و در غالب یک فیلم موزیکال تلاش کرد رمان را براساس نیازهای فرهنگی زمانه تولیدش در قالب یک اثر سینمایی عرضه کند. در ادامه، تلاش این مقاله معطوف به بازخوانی این اثر در چهارچوب تعامل آن با نیازهای فرهنگی – اجتماعی زمانه خواهد بود.
سال ۲۰۱۱ در آمریکا سال بروز شکاف‌ها و بحرانهای اقتصادی‌ای بود که درقالب جنبش اشغال وال استریت تبلورو تجلی پیدا کرد. این اعتراض‌ها تا حد زیادی به آنجا بر می‌گشت که عموم اقشار طبقه متوسط به پایین احساس می‌کردند در معرض نابرابری‌های اجتماعی قرار دارند و دولت در تامین نیازهای بنیادینی چون کار و مسکن و تامین اجتماعی نقش خود را به درستی ایفا نمی‌کند و بیش از آنکه به فکر اقشار تهیدستی که خود را ۹۹ درصد معرفی می‌کردند باشد، به حفظ منافع طبقات فرادست اهتمام دارد. این تضاد اجتماعی به صورت یک بحران سیاسی درآمد و در جهان سرمایه داری باعث ایجاد موج اعتراضی علیه نهادهای سرمایه داری گردید و به موجی از اغتشاش‌ها و ناآرامی‌های اجتماعی در درون جهان سرمایه داری منتهی شد.
در این بستر ضرورت کار فرهنگی در کنترل وضعیت پیش آمده ضرورت داشت و به همین روی هالیوود شروع به تولید آثاری در این زمینه کرد تا علاوه بر اینکه به تلطیف فضای حاد پیش آمده کمک کند، اعتراض‌های اجتماعی را نیز تا حد ممکن پوشش دهد و سخنان مردم از این طریق شنیده شود. در این روند دو اثر شاخص تولید شدند که هرکدام به سهم خود در پوشش دادن به آن اعتراضات موفق عمل کردند. بتمن وبینوایان دو اثری هستند که در پوشش دادن به جنبش اشغال وال استریت تولید شدند و جامعه را به لحاظ ایدئولوژیک، در جهت اهداف جامعه سرمایه داری، توجیه نمودند.
فیلم با نمایی از بیگاری زندانیان آغاز می‌شود که در حال کشیدن یک کشتی نشان داده می‌شوند و ماموران زندان در مقام ناظر تنها شاهدِ کار مشقت بار این زندانیان‌اند. در طول فیلم چنین تلقی‌ای از ماموران پلیس به طور مکرر بازنمایی می‌شوند وبه مخاطب اینگونه القا می‌شود که نیروهای امنیتی بیش از آنکه حامی محرومان باشند مجری عدالت کوری هستند که خود را در قبال حقیقت مسئول تلقی نمی‌کند و بدون توجه به شرایط افراد به اجرای بیرحمانه عدالت تاکید دارند.


این تلقی در سکانس‌هایی که ژاور در محلۀ بدنام، فانتین را به جرم حمله به یک مرد مرفه که از قضا به فانتین تعرض هم کرده بود، به خوبی می‌توان دید. ژاور بدون اینکه به تحقیق اصل ماجرا برآید به صرف آنچه که مرد متشخص برزبان می‌راند اعلام می‌کند که زن مجازات خواهد شد و در برابر زاری‌های زن مبنی بر اینکه دختر بیماری دارد که باید برای درمان او پول تهیه کند تنها به این اکتفا می‌کند که سخنانش را باور ندارد.
یا در صحنه‌هایی از فیلم که ژاور سوار بر اسب از کنار مردم مستمند و بی‌نوا رد می‌شود بدون اینکه هیچ اعتنایی به محرومیت وفلاکت آن مردم داشته باشد. برای او تنها و تنها اجرای‌‌ همان عدالت خشک و بی‌روحی مهم است که عمر خود را مصروف پیاده سازی آن کرده است و در این روند هیچ احساس ترحمی نسبت به هیچ کسی ندارد.
در صحنه‌های دیگری از فیلم که به معرفی افکار و ایده‌های جوانان انقلابی می‌پردازد تقابل بین اغنیا و فقرا برجستگیی پیدا می‌کنند، این صحنه‌ها محرومینی را نشان می‌دهد که به محاصره کالسکه گروهی از ثروتمندان پرداخته‌اند و در این مواجهه آن ثروتمندان نگاههای تحقیر آمیزی را نثار این دسته از طبقات جامعه می‌کنند و این تنها واکنشی است که از خود بروز می‌دهند.
در این سکانس‌ها داعیه‌های مساوات طلبانه عده‌ای از جوانان پرشورطرح می‌شوند که خواهان عدالت و برابری‌اند. ایده‌های این جوانان پر شور در تضاد با ایدئولوژی نظام حاکم به خشونت می‌گراید و جنگ بین این دو طیف رخ می‌دهد و نتیجه در هم شکسته شدن این شورش به بهای کشته شدن بسیاری از جوانان انقلابی است.
در سکانس‌های پایانی فیلم سینماگر این انقلابی‌ها را بار دیگر به تصویر می‌کشد اما این بار در بستری کاملا خیالی وغیر واقعی، سکانس‌هایی که ژان وال ژان اینک درگذشته، در پاریس درحال گشت زدن است و پیروزی انقلاب را مشاهده می‌کند. این صحنه‌ها به نظر حامل پیامی ایدئولوژیک هستند دایر بر اینکه پیروزی انقلاب یک پدیده ذهنی است و با ابراز حرکات خشن توفیقِ پیروزی بر سیستم چه بسا به قیمت جان افراد تمام شود.
فارغ از این، بخش مهمی از فیلم هم به تقابل دو نگاهی می‌پردازد که ژان‌وال‌ژان و ژاور دو نماینده آن به حساب می‌آیند. این تقابل از ابتدای فیلم تا آخرین سکانسهای فیلم ادامه می‌یابد و در ‌‌نهایت با خودکشی ژاور، با پیروزی رقیب خاتمه پیدا می‌کند. همانطور که پیش‌تر گفتیم ژاور نماینده تلقی‌ای از عدالت است که نسبت به حقیقت کور است و تعهدی برای نیل به آن در خود احساس نمی‌کند که هیچ به شدت عمل دربرابر متخلفان نیز قائل است و در این روند هیچ اغماضی ندارد؛ در مقابل ما محکومی را داریم که با وجود ظلمی که سیستم در حق او روا داشته و او را به خاطر سرقت نان به زندان طولانی محکوم کرده، اما با این وجود در پی تحولی روحی که توسط یک کشیش برایش به وجود می‌آید در پی کسب وکاری برمی‌آید و موفق به پیشرفت در کارش شده و ثروت قابل ملاحظه‌ای کسب می‌کند، نشانه‌ای بر اینکه تلاش و کوشش فردی تضمین پیشرفت در زندگی و کسب موفقیت‌های مالی است.
پس از اینکه ثروتمند می‌شود کماکان در دستگیری از مستمندان پیگیر است و سخاوتمندانه به آن‌ها کمک می‌کند، و نهایتا این اوست که پیروز معرکه مقابله با عدالت کور است. روح قانونگرایی و سخاوتمندی و دستگیری از ضعفا و ایجاد اشتغال برای ایشان، مهم‌ترین فعالیتهایی است که ژان‌وال‌ژان در کل فیلم بروز می‌دهد.

او ثروت خود را انفاق نمی‌کند و از فعالیت و مالکیت شخصی خود چشم پوشی نمی‌کند ولی در عین حال به عنوان انسانی با اخلاق دیگران را سخاوتمندانه در تنعم و بهره‌مندی خود شریک می‌کند. این روند فعالیت با مداخله نهاد دولت، که نماینده آن ژاوراست، با اخلال مواجه می‌شودو وقتی ژاور به کارگاه ژان‌وال‌ژان وارد می‌شود و ذهن اورا از امور کارگرانش دور می‌کند فانتین در پی یک نزاع شخصی با یکی از زنان همکارش از کار اخراج می‌شود و متعاقب آن گرفتار بسیاری از معضلاتی می‌شود که به راحتی قابل پیش گیری بود، اما به خاطر اخلال پیش آمده توسط دولت، زندگی چندین نفر تحت تاثیر قرار می‌گیرد وبحران پیش می‌آید.
در واقع فیلم الگوی عملی لیبرال – مسیحی‌ای را ترویج می‌کند که درآن مسئولیت اصلی برعهده فردفرد اغنیای جامعه است تا ضمن ایجاد ثروت و زمینه‌های شغلی برای افراد فرودست، زمینه‌های بحران را در زندگی این اشخاص به حداقل برسانند و جلو نارضایتی‌هایی را که به احتمال در ‌‌نهایت گریبان آن‌ها راخواهد گرفت از پیش سد کنند؛ در این پروسه مداخله دولت جز ایجاد اختلال در این روند چیزی دیگر نتیجه نخواهد داد، پس بهتر آن است که دولت خودرا در امور خصوصی افراد درگیر نکند و در روند مواجهه با نابهنجاری‌های اجتماعی – فردی جانب حقیقت را هم رعایت کند تا ظلم کمتری در حق کسی روا شود و سطح نارضایتی‌ها گسترش نیافته به خشونت منتهی شود.
بینوایان با وجود اینکه اثری در ژانر موزیکال است اما به حق تلاش بسیار موفقی در زمینه بازگردان متن رمان است، هرچند در روند اقتباس خود دخل وتصرف‌هایی هم اعمال کرده و در جاهایی تفسیری متناسب با منویات سینماگر از متن ارائه داده است، اما به هرحال در بازگردان خط اصلی داستان و حوادث اصلی آن تلاش قابل قبولی است ولی به هرحال اهداف سینماگر نیز در لابه لای آن بروز و ظهور پیدا می‌کند اما اینهمه از امتیاز‌های فیلم چیزی کم نمی‌کند. بازی‌ها خوب و میزانسن‌ها و ضرباهنگ مناسب همه و همه دست به دست هم فیلمی را صورت داده‌اند که بی‌تردید ارزش دیدن را به آن بخشیده است.

منبع:فیلم نوشتار

مقاله

نویسنده مصطفی مرشد لو

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

روایتی ناتمام از مکتب اصفهان ; نگاهی به سریال روشنتر از خاموشی

روایتی ناتمام از مکتب اصفهان ; نگاهی به سریال روشنتر از خاموشی

از میان کارهای تلویزیونی حسن فتحی، مجموعه روشنتر از خاموشی که به شرح زمانه و اندیشه ملاصدرا می‌پردازد، چندان اسباب شهرت این کارگردان نیست. با آن‌که زمان پخش سریال نامناسب نبود و با آمدن شبکه IFilm هم پخش آن به دفعات تکرا شد، اما این سریال همواره در قیاس با هم‌نژادان خود- یعنی شب دهم، مدار صفر درجه و البته پهلوانان نمی‌میرند- کم‌رنگ و مهجور مانده است!
منحنی فرهنگ در مسابقه خنداننده شو

منحنی فرهنگ در مسابقه خنداننده شو

خندوانه هر چند وقت یک بار دچار رکود می‎شود و در رقابت با همسایه‌اش در شبکه نسیم (دورهمی) گاهی بالا رفته و گاهی پایین می‌افتد و این خودش موضوعی مستقل برای تحلیل است. اما هدف این متن تمرکز بر قسمت خنداننده شو این برنامه بوده و تحلیل محتوای خندوانه و نقادی رفتار مجری و مبتکر آن‌را شاید در جایی دیگر دنبال کنیم.
کمپانی خنداننده ها، سهامی عام ; نگاهی دوباره به خندوانه

کمپانی خنداننده ها، سهامی عام ; نگاهی دوباره به خندوانه

خندوانه یکی از عجیب ترین پدیده‌های رسانه‌ای کشور است که در عرض سه سال حضور نسبتا مداوم خود به یکی از پر طرفدارترین برنامه‌های تاریخ تلویزیون ایران بدل شده است. تنها برنامه‌هایی مانند خبر ساعت 14 یا خبر بیست و سی را از حیث جذب مخاطب بتوان با این برنامه مقایسه کرد که البته همه می‌دانیم که این مقایسه از جنس قیاس مع الفارق است.
از سرمایه می‌‌خوریم ; نگاهی به سریال زیر پای مادر

از سرمایه می‌‌خوریم ; نگاهی به سریال زیر پای مادر

سریال زیر پای مادر از سری چندگانه‌های تلوزیون است که می‌‌کوشد مضمون خانواده را مد نظر خود قرار دهد. با مراجعه به حافظه خود به عنوان مخاطب برنامه‌های تلوزیونی می‌‌توان به سادگی دریافت که موضوع بسیاری از سریال‌ها و مجموعه‌های تلوزیونی در یکی دو دهه اخیر خانواده است.
هویت چهل تکه و بحران مدنیت؛ تفسیری بر سبک زندگی در پاورچین

هویت چهل تکه و بحران مدنیت؛ تفسیری بر سبک زندگی در پاورچین

پاورچین آغازی بر طنزهای دنباله‌دار (یا به اصطلاح جریان‌ساز) دهه هشتاد بود که تاثیر آن در نقطه چین ادامه یافت و البته در شب‌های برره به اوج رسید. طنزی پراستعاره که ذهن مخاطب را در تعمیم دادن آزاد می‌گذاشت.

پر بازدیدترین ها

روایتی ناتمام از مکتب اصفهان ; نگاهی به سریال روشنتر از خاموشی

روایتی ناتمام از مکتب اصفهان ; نگاهی به سریال روشنتر از خاموشی

از میان کارهای تلویزیونی حسن فتحی، مجموعه روشنتر از خاموشی که به شرح زمانه و اندیشه ملاصدرا می‌پردازد، چندان اسباب شهرت این کارگردان نیست. با آن‌که زمان پخش سریال نامناسب نبود و با آمدن شبکه IFilm هم پخش آن به دفعات تکرا شد، اما این سریال همواره در قیاس با هم‌نژادان خود- یعنی شب دهم، مدار صفر درجه و البته پهلوانان نمی‌میرند- کم‌رنگ و مهجور مانده است!
جنون عاشقانه | یادداشتی بر عشق اثر میشائیل هانه که

جنون عاشقانه | یادداشتی بر عشق اثر میشائیل هانه که

آثار «هانه‌که» اصلاً فیلم نیستند. انگار برشی کوتاه و ظاهراً ساده و اما عمیق و عینی از خود زندگی‌اند، مثل عکسی از آلبوم کسی که الزاماً فرانسوی یا چه می‌دانم اتریشی یا آلمانی یا با هر ملیت دیگری نیست. آثار او تکان‌دهنده‌اند…
هویت چهل تکه و بحران مدنیت؛ تفسیری بر سبک زندگی در پاورچین

هویت چهل تکه و بحران مدنیت؛ تفسیری بر سبک زندگی در پاورچین

پاورچین آغازی بر طنزهای دنباله‌دار (یا به اصطلاح جریان‌ساز) دهه هشتاد بود که تاثیر آن در نقطه چین ادامه یافت و البته در شب‌های برره به اوج رسید. طنزی پراستعاره که ذهن مخاطب را در تعمیم دادن آزاد می‌گذاشت.
هجوم به سرزمین کودکی ; آگهی های تجاری تلویزیون با کودکان چه خواهد کرد

هجوم به سرزمین کودکی ; آگهی های تجاری تلویزیون با کودکان چه خواهد کرد

تهاجم تبلیغات بازرگانی برای کودکان امروزی به سان حمله ای می ماند که بزرگترهای مقتدر و پول پرست جهان به دوران کودکی انجام داده اند.
مردمان بی حق رأی؛ به بهانه پخش مجدد سریال تفنگ سرپر از شبکه آی فیلم

مردمان بی حق رأی؛ به بهانه پخش مجدد سریال تفنگ سرپر از شبکه آی فیلم

از جمله سریالهای به یاد ماندنی سیمای جمهوری اسلامی سریال تفنگ سرپر دومین اثر تلوزیونی امرالله احمدجو است. احمدجو که پیش از تفنگ سرپر، روزی روزگاری را ساخته بود اینبار به سراغ مجموعه ای چهل و دو قسمتی رفت که هم از لحاظ زمان و هم از لحاظ تعدد شخصیت و خرده داستان از کارهای قبلی اش بسیار وسیع تر بود.
Powered by TayaCMS