دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

آفات الگوی مصرف

No image
آفات الگوی مصرف

الگوي مصرف، رفاه طلبي، تجمل گرايي

پرسش: اسراف که یکی از مهم ترین آفت‌های الگوی مصرف به شمار می‌آید، از چه ابعاد و جلوه‌هایی در زندگی فردی و اجتماعی برخوردار است؟

پاسخ: با عنایت به مفهوم دقیق اسراف و تبذیر باید گفت که این واژه عنوان کلی و جامع انواع مصرف‌های ناروا است. بنابراین آنچه پس از این، در ذیل عنوان مصرف‌های ناروا خواهد آمد، در واقع مصداقی از مصادیق اسراف است.

1- افراط در رفاه طلبی و تجمل گرایی

خطرناک‌ترین مصادیق اسراف، افراط در رفاه طلبی، لذت جویی و تجمل گرایی است که در قرآن و روایات از آن با عنوان‌های: «اتراف» و «تنعم» یاد شده و آموزه‌های اسلامی نسبت به آن هشدار داده است. این ویژگی خطرناک، در واقع زمینه ساز انواع گناهان و آلودگی‌های فردی و اجتماعی است. در روایتی علی(ع) درباره خطر افراط در رفاه طلبی می‌فرماید: از سرمستی‌های نعمت بترسید و از سختی‌های خشم و انتقام (خداوند) دوری کنید. (نهج البلاغه، خطبه 5)

بنابراین رفاه طلبی، لذت‌جویی، هواپرستی، خوش گذرانی و تجمل گرایی، چنان انسان را سرمست می‌کند که نه تنها برای مسایل انسانی و اخلاقی، ارزشی قائل نمی‌شود، بلکه در برابر کسانی که مردم را به ارزش‌های انسانی و اخلاقی دعوت می‌کنند، به مخالفت بر می‌خیزد. از این رو در همه دوران ها، مترفان (خوش گذران ها)، در صف مقدم مخالفان پیامبران الهی بودند. قرآن کریم در سوره سبا آیات 34 و 35 می‌فرماید: و (ما) در هیچ شهری، هشداردهنده‌ای نفرستادیم، جز آنکه خوش گذرانان آنها گفتند: «ما به آنچه شما بدان فرستاده شده‌اید، کافریم» و گفتند: ما دارایی و فرزندانمان از همه بیشتر است و ما عذاب نخواهیم شد. از این رو برای پیشگیری از خطری که مترفان در طول تاریخ، گرفتار آن شدند، دوری گزیدن از رفاه طلبی و تجمل گرایی، ضروری است. در روایتی از پیامبر گرامی اسلام(ص) آمده است: از نازپروردگی دور باش، که بندگان خداوند، نازپرورده نیستند. (کنزالعمال، ج3، ص 192)

البته باید توجه داشت که پرهیز از تجمل گرایی، به معنای بی توجهی به آراستگی ظاهری زندگی نیست. از این رو، در روایات اسلامی، از یک سو، مسلمانان را به ساده زیستی و پرهیز از تجمل گرایی توصیه می‌کند و از سوی دیگر، به زیبایی و آراستگی ظاهری تشویق می‌کند در حدیث نبوی آمده است: هر آینه خداوند زیباست، و زیبایی را دوست می‌دارد و دوستدار آن است که نعمت خویش را بنده‌اش بنگرد. (بحارالانوار، ج 79، ص 299)

به سخن دیگر، میان تجمل و تجمل‌گرایی فرق است. تجمل به معنای آراستگی ظاهر و تجمل گرایی به معنای افراط و زیاده روی در آراستگی است. میانه روی در بهره‌گیری از نعمت‌های الهی و آراستگی زندگی، امری در حد اعتدال نیکوست، اما زیاده روی در آن، مانند تنوع بیش از حد لباس و لوازم آرایشی، و محیط آرایی جدید هرساله منزل، اسراف و نکوهیده است.

2- تباه کردن ثروت

یکی از وظایف عقلی و شرعی شخص مسلمان، پیشگیری از تباه شدن ثروت شخصی و مهم تر از آن، اندوخته‌های ملی است. تباهی ثروت، گاه، در نتیجه سستی در پاسداری از آن است و گاه، بر اثر مصرف نابجای آن. در روایتی از امام علی(ع) آمده است: هرکس از شما که مالی دارد، از فساد برحذر باشد که هر آینه، اگر بخشیدن آن مال، نابجا باشد، ریخت و پاش و اسراف است و هرچند نام وی را در میان مردم برمی کشد، وی را نزد خداوند، فرو می‌آورد. هیچ کس نیست که مالش را نابجا و برای غیر شایستگان صرف کند، جز آنکه خداوند، سپاس ایشان را از وی دریغ دارد و دوستی جز او در دلشان افتد. (الکافی، ج 4، ص 31)

مصرف نابجا نیز مصادیق مختلفی دارد که خطرناک‌ترین آنها، مصرف کردن مال در راه گناه و کارهای ناشایست است. از امام علی(ع) نقل شده است که می‌فرماید: بخشیدن این مال برای بندگی خدا، بزرگترین نعمت، و دادن آن در راه نافرمانی خداوند، بزرگترین گرفتاری است. (غرر الحکم، ح 3392)

بنابراین همه کارهایی که به نوعی به تباهی و زوال ثروت می‌انجامد از مصادیق اسراف و از نظر اسلام نکوهیده و ناپسند به شمار می‌رود.

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

مرز رفاقت و خصومت

مرز رفاقت و خصومت

وجود دوست برای انسان یک ضرورت است و آدمی می‌باید در زندگی برای خود دوستانی برگزیند و از آن‌ها در امور دینی و دنیایی‌اش استفاده کند و باید با آن‌ها صمیمی باشد.
No image

مقابله با فساد اداری

یکی از بیماری‌ها و معضلات جوامع کنونی، موضوع فساد است.
سلوک فردی و اجتماعی حاکمان

سلوک فردی و اجتماعی حاکمان

در شماره‌های پیشین درمورد ماهیت حکومت و اهداف آن که عبارت بودند از تامین عدالت، امنیت، رفاه و تربیت در جامعه، صحبت به میان آمد در این شماره به تبیین رفتار مطلوب حاکمان در زمینه شخصی و اجتماعی باتوجه به خطبه‌ها و نامه‌های امیرالمومنین(ع) در نهج البلاغه پرداخته شده است.
زیارت عاشورا؛ قرب آمیز و قیام انگیز / قسمت پنجم

زیارت عاشورا؛ قرب آمیز و قیام انگیز / قسمت پنجم

بسم الله الرحمن الرحیم: هذا ما اوصی به الحسین بن علی بن ابیطالب الی اخیه محمد المعروف با بن الحنفیه.....
هدف نهایی هنر؛ رسیدن به رستگاری

هدف نهایی هنر؛ رسیدن به رستگاری

هنر دینی یک سفر تمثیلی از عالم محسوس به عالم روحانی است

پر بازدیدترین ها

رساله حقوق امام سجاد(ع)

رساله حقوق امام سجاد(ع)

اشاره: برخی محققان میراث علمی امام سجاد(ع) را به سه بخش تقسیم کرده‌اند: روایات، ادعیه (به‌ویژه در صحیفه سجادیه)و رساله حقوق.
نیکی به دیگری، نیکی به خود است

نیکی به دیگری، نیکی به خود است

در فرهنگ اسلامی ایرانی این معنا جا افتاده است که «هر چه کنی به خود کنی؛ گر همه نیک و بد کنی»، یا «تو نیکی کن و در دجله انداز؛ که ایزد در بیابانت دهد باز».
حکمت دعا از زبان مولانا

حکمت دعا از زبان مولانا

مولانا حقیقت حکمت را به زبان ساده و شعر بیان کرده است. از این رو باید سخنان بزرگانی چون مولانا را بخوانیم تا به راز قرآن پی ببریم.
نقش تربیتی معلم از دیدگاه فلاسفه و مربیان بزرگ

نقش تربیتی معلم از دیدگاه فلاسفه و مربیان بزرگ

از میان تمامی عوامل آموزشی و تربیتی، نقش معلم به‌عنوان مهمترین عامل نظام تعلیم و تربیت، جایگاه و اهمیت بسزایی دارد. معلم در رشد و پرورش دانش‌آموزان، نقش بسیار مهمی را ایفا می‌کند.
No image

دیدگاه قرآن درباره ستم پذیری و ستم ستیزی

رخداد بزرگ و بی‌مانند کربلا که اوج سعادت ها و شقاوت هاست، دربردارنده آموزه‌های بسیاری است.
Powered by TayaCMS