دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

نسبیت گرایی توصیفی

یکی از مهمترین مباحث فلسفه اخلاق که پیامدهای عملی فوق العاده مهمی برای افراد و جوامع دارد، این است که آیا احکام و ارزشهای اخلاقی مطلقند یا نسبی.
نسبیت گرایی توصیفی
نسبیت گرایی توصیفی
نویسنده: حسین راضی

یکی از مهمترین مباحث فلسفه اخلاق که پیامدهای عملی فوق العاده مهمی برای افراد و جوامع دارد، این است که آیا احکام و ارزشهای اخلاقی مطلقند یا نسبی. به عبارت دیگر، آیا ارزشها، احکام و اصول اخلاقی، محصول عوامل اجتماعی، روانشناختی، فرهنگی و امثال آن هستند که با تفاوت و دگرگونی آن عوامل، آنها نیز متفاوت و دگرگون شوند؟ یا آنکه ارزشهای اخلاقی اموری ثابت و همیشگی بوده و تغییرات و مقتضیات زمانی و مکانی هیچ تاثیری در آنها ندارد؟ دلایل نسبیت گرایان اخلاقی چیست؟ خطای آنها در کجاست؟ از چه طریقی می توان مطلق بودن اصول و ارزشهای اخلاقی را اثبات کرد؟ و آیا همه احکام و ارزشهای اخلاقی مطلق اند و ثابت یا آنکه ارزشهای نسبی و متغیر نیز وجود دارد؟ ‌

به طور کلی می توان مهمترین انواع نسبیت گرایی اخلاقی را بدین شرح بیان کرد: نسبیت گرایی توصیفی، نسبیت گرایی فرا اخلاقی و نسبیت گرایی هنجاری.‌

نسبیت گرایی توصیفی:

تنوع اخلاقی ملل و جوامع گوناگون، پیوسته اذهان و افکار فیلسوفان را به خود مشغول داشته است. از زمان یونان باستان دائماً در اطراف این موضوع و لوازم آن بحث های فراوانی صورت گرفته است. برخورد یونانیان، با ملل و جوامع دیگر و آشنایی با اندیشه ها و ارزشهای اخلاقی آنان موجب شد که برخی از فیلسوفان آن عصر مانند پروتاگوراس انسان را میزان همه چیز دانسته و «زشت و زیبا» و «عدل و ظلم» را مبتنی بر آداب و رسوم انسانها بدانند. در قرن بیستم با گسترش روابط اجتماعی و بین المللی و توسعه دانشهای جامعه شناسی و مردم شناسی، شواهد روشنتر و جدی تری از تفاوت ارزشهای اخلاقی گروهها و جوامع مختلف به دست آمد. اسکیموها افراد سالخورده را در برف ها رها می کنند تا از گرسنگی جان دهند. برخی از قبایل دزدی را از لحاظ اخلاقی مجاز می شمارند. مردم یکی از قبایل جزایر مالانزی دوستی و همکاری با دیگران را زشت می دانند و ... این در حالی است که همه این کارها در جامعه ما از لحاظ اخلاقی محکوم و مذمومند. حتی وقتی رفتارهای اخلاقی یک جامعه را در طول زمان مطالعه می کنیم به وضوح اختلاف ارزشهای اخلاقی آنان را می بینیم. تا چند دهه پیش در برخی از کشورهای غربی اگر کسی با پیراهن آستین کوتاه در انظار عمومی ظاهر می شد، پلیس با او برخورد می کرد و این رفتار را خلاف اخلاق و امری زشت می شمردند. اما امروزه معیار ارزشی همان جامعه عوض شده و شخص می تواند به هر گونه ای که دوست داشته باشد در انظار ظاهر شود و هیچ کس عمل او را خلاف اخلاق نمی داند. بنابراین دانسته می شود که ارزشهای اخلاقی، علاوه بر اینکه نسبت به جوامع، گروه ها و افراد مختلف اند، در یک جامعه نیز نسبت به زمانهای مختلف، متفاوت و نسبی هستند. مدعای نسبیت گرایی توصیفی صرفا این نیست که «احکام اخلاقی افراد و جوامع مختلف، متفاوتند» بلکه مدعی است که احکام اخلاقی اصلی (و نه فقط فرعی) آنها متفاوت و حتی متعارضند. به عبارت دیگر مدعای نسبیت گرایی توصیفی آن است که ارزشها و اصول اخلاقی افراد به نحوی بنیادین با یکدیگر تعارض دارند.‌

مقاله

نویسنده حسین راضی

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

تقلید معقول با شعور شهروندی تعارضی ندارد-قسمت اول

تقلید معقول با شعور شهروندی تعارضی ندارد-قسمت اول

پرسش‌های بنیادین انسان درباره جهان هستی و چگونگی تفسیر آن، تاریخی به درازای اندیشه بشری دارد.
رابطه اخلاق و سیاست در نظریه ارسطو

رابطه اخلاق و سیاست در نظریه ارسطو

سیاست و اخلاق از جمله موضوعاتی است که فصل خاصی از تاملات فکری و پژوهشهای فلسفی ارسطو را به خود اختصاص داده است.
سیاست اخلاقی و اخلاق سیاسی

سیاست اخلاقی و اخلاق سیاسی

در اندیشه امام علی (ع)، «دولت» به معنای نهاد دارنده و اِعمال کننده قدرت برای تحقق غایت نهایی است و معاصی ای چون سلطه و برتری جویی در آن راه ندارد.
No image

فلسفه تاریخ نزد متفکران ایران و اسلام

از جمله دانش‌هایی که در پرتو ظهور اسلام نمو یافت و واجد شکوفایی افزون شد، دانش تاریخ و به تبع آن فن تاریخ نگاری بود. آنچه روشن است مورخان مسلمان که البته بیشترین آنان ایرانی بودند با وجود بهره گرفتن از فرهنگ‌های مختلف، در تاریخ نگاری به گونه‌ای بنیانگذار و پیشتاز بوده‌اند. اما براستی مسلمانان در تاریخ چه دیدند که چنین بدان روی آوردند؟
فلسفه تاریخ از دیدگاه ابوالفضل بیهقی

فلسفه تاریخ از دیدگاه ابوالفضل بیهقی

تاریخ و نگارش آن در روزگار اسلامی، رشد فزاینده‌ای پیدا کرد و البته این امر جز با همت تاریخ نگارانی که بیشترین آنان ایرانی تبار بودند، میسر نشد. مورخان مسلمان رویدادهای تاریخی را مخلوق اراده و مشی پروردگار می‌دانستند.

پر بازدیدترین ها

فلسفه چیست؟

فلسفه چیست؟

فلسفه حوزه‌ای از دانش بشری است که به پرسش و پاسخ درباره مسائل بسیار کلی و جایگاه انسان در آن می‌پردازد؛ مثلاً این که آیا جهان و ترکیب و فرآیندهای آن به طور کامل مادی است؟
علم و ادراک و نحوه تشکیل آن

علم و ادراک و نحوه تشکیل آن

این مقاله با قبول موجودات جهان به عنوان موجودات عینی و واقعی و با قبول اینکه اشیا در فردیت خویش دارای تشخّص و تعیّن هستند و به عنوان اموری خارجی قلمداد می‌شوند، و همچنین با قبول اینکه آنچه ما ادراک می‌کنیم همانی است که در خارج وجود دارد، به تبیین مراحل ادراک و ایجاد علم می‌پردازد.
فلسفه مارکسیسم

فلسفه مارکسیسم

فلسفه مارکسیسم، فلسفه معروفی در جهان امروز می‌باشد که تقریباً پرنفوذترین و بحث انگیزترین فلسفه‌هاست و پاسخ همه سوالها را به مردم می‌دهد و کاملترین توضیح را درباره دنیا و تاریخ و زندگی به طور کلی فراهم می‌کند و به هر چیز و هر کس مقصودی اختصاص می‌دهد.
No image

هرمنوتیک و رابطه آن با علوم شناختی

حکمت و فلسفه - مطالعه در تمثیل و امر نمادین، آن‌گونه که در تاریخ تفکر اسلامی طرح شده است، می‌تواند زمینه مناسبی برای بررسی تجربه زیباشناختی و امر متعالی فراهم آورد؛
Powered by TayaCMS