دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

آزادى اندیشه وعقیده، چرایى و چگونه

No image
آزادى اندیشه وعقیده، چرایى و چگونه
آزادى اندیشه وعقیده، چرایى و چگونه بحث از ماهیت اندیشه و عقیده ویافتن نقاط افتراق و تفاوت‌هایى میان اندیشه وعقیده واز طرفى بیان آن به زبان ساده که مورد فهم جوانان امروز باشد از آن جهت که مى‌تواند زمینه‌ساز پاسخگویى و رفع بسیارى ابهامات در مورد شبهات وارد شده بر احکام اسلام در مورد پذیرش یا رد یک دین و گرایش به ادیان دیگر واحکام در مورد ارتداد و... مى‌باشد جایگاه بسیار مهمى داشته واهتمام جدى اندیشمندان را مى‌طلبد. این مطلب نیز به گونه‌اى مختصر در پى طرح این موضوع مى‌باشد. مگر انسان از نظر پذیرش عقیده آزاد و مختار نیست وخدا نفرموده :”لا اکراه فى‌الدین “ ؟ اندیشیدن عبارت است از به کار گیرى نیروى عقل براى یافتن حقایق ، از این‌رو اندیشه باید کاملا آزاد باشدتا بتواند به حقیقت دست پیدا کند و این همان چیزى است که اسلام با خطاب‌هایى چون “افلا تتفکرون “ بر آن تاکید واصرار فراوانى دارد . به علاوه اسلام با تقلید کورکورانه ،‌نادانى ، پیروى از هوى‌و هوس و هر چیزى که فکر انسان را در بند کشد واز حرکت آزادانه آن جلوگیرى کند به شدت مبارزه مى‌کند. عقیده عبارت است از باور انسان نسبت به یک حقیقت. ازآنجا که در هر زمینه‌اى حقیقت نمى‌تواند بیش از یک چیز باشد تنها یک باور صحیح است . بنابراین تائید و آزادى همه باورها با هیچ حقیقتى سازگارى ندارد. تمام تلاش اسلام آن است که صحت عقیده خاصى یعنى همان عقیده‌ الهى و توحیدى را ثابت کند.اگر اسلام بگوید انسان‌ها در پذیرش هر عقیده‌اى آزاد و مجازند معنایش این است که اسلام همه عقاید - حتى عقایدمخالف با توحید - را صحیح مى‌داند و این تناقضى آشکار است . بر همین اساس قرآن مى‌فرماید :” ان الدین عندالله الاسلام “ باور انسان عملى اختیارى براى انسان نیست تا منع و تجویز به خودآن تعلق گیرد . براى مثال نمى‌توان گفت : “ فهم فلان مطلب ممنوع است وهیچ کس حق ندارد آن را بفهمد و باور کند.”البته اگر آن مطلب اشتباه است مى‌توان آن اشتباه را با مقدمات ثابت کرد. (آنچه مورد منع یا جواز قرار مى‌گیرد اعمالى است که عقیده انسان راملزم مى‌کند به آنها پایبند باشد. مانند دعوت دیگران به آ‌ن عقیده و قانع کردن مردم براى پذیرش آن یا نوشتن ومنتشر کردن عقیده براى از بین بردن عقاید واعمالى که مخالف با آ‌ن عقیده است. این گونه امورات که قابلیت منع یا جواز را دارد .( )علامه‌طباطبایی، بررسى‌هاى اسلامى ، ج 3) حال با توجه به تفاوت اندیشه وعقیده مى‌توان به تفاوت آزادى در این دو مورد پى برد. شهید مطهرى دراین باره چنین نوشته است: “فرق است میان آزادى تفکر وآزادى عقیده . آزادى تفکر ناشى از همان استعداد انسانى بشر است که مى‌تواند در مسائل بیندیشد . این استعداد بشرى حتما باید آزاد باشد . پیشرفت و تکامل بشر در گروه آزادى است اما آزادى عقیده خصوصیت دیگرى دارد و مى‌دانید که هر عقیده‌اى ناشى از تفکر صحیح و درست نیست. منشاء بسیارى از عقاید یک سلسله عادت‌ها ،تقلیدها و تعصب‌هاست .عقیده به این معنا نه تنها راهگشا نیست که به عکس نوعى انعقاد اندیشه به حساب مى‌آید. یعنى فکر انسان درچنین حالتى به عوض اینکه باز وفعال باشد بسته ومنعقد شده است ودر اینجاست که آن قوه مقدس تفکر به دلیل این انعقاد و وابستگى در درون انسان اسیر و زندانى مى‌شود. آزادى عقیده درمعناى اخیر نه تنها مفید نیست بلکه زیانبارترین اثر را براى فرد و جامعه به دنبال دارد آیا در مورد انسانى که یک سنگ را مى‌پرستد باید بگوییم چون فکر کرده وبه طور منطقى به اینجا رسیده ونیز به دلیل اینکه عقیده محترم است پس بایدبه عقیده او احترام بگذاریم وممانعتى براى او در پرستش بت ایجاد نکنیم یا باید کارى کنیم که عقیده و فکر او رااز اسارت این عقیده آزاد کنیم‌. یعنى همان کارى را بکنیم که ابراهیم خلیل‌الله کرد.” بنابراین گذشته از اینکه اصولا عقیده در ذات وماهیت خود اکراه پذیر نیست آئین اسلام که طرفدار منطق، استدلال و گفتگو است نمى‌تواند طرفدار روش اکراه واجبار در عقیده باشد. عقیده نیز خود داراى دسته‌بندى‌هایى است چرا که عقیده امرى است که با ذهن ،روح وروان انسان پیوند خورده . لذا عقیده از نظر خاستگاه گونه‌هاى مختلفى مى‌یابد. زیرا ممکن است نتیجه اندیشه و برهان باشد یا نتیجه و هم وخیال یا بازتاب عادت‌ها وغیرآن. عقیده از لحاظ مطابقت با واقع نیز به درست ونادرست تقسیم مى‌شود . زیرا ممکن است از امرى خرافى وریشه گرفته از تلقین‌ها واوهام رایج زمان برخاسته باشد یا کاملا جنبه تقلیدی،‌احساسى یا عاطفى داشته باشد. عقیده حتى ممکن است ضدارزش هم باشد. یعنى به امورى معتقد شود که جنبه ارزشى ندارد. چنان که بسیارى از مردم جهان عقیده دارند که ماده یا انسان یا طبیعت اصیل است . گروهى انسان را هیچ وپوچ مى‌دانند و نیهیلیسم را مى‌پذیرند یا برخى او را حیوانى مدرن مى‌خوانند.حال با ذکر این مصادیق وانواع عقاید و بررسى مقدمات ذکر شده واضح است که تفاوت میان آزادى اندیشه وآزادى عقیده امرى مقبول است که در همه مکاتب حتى اگر به ظاهر مخالف آن باشند پذیرفته شده و مورد تائید است .
روزنامه رسالت

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

رفتار و منش امام خمینی (ره) با دختران

رفتار و منش امام خمینی (ره) با دختران

در همۀ جوامع بشری، تربیت فرزندان، به ویژه فرزند دختر ارزش و اهمیت زیادی دارد. ارزش‌های اسلامی و زوایای زندگی ائمه معصومین علیهم‌السلام و بزرگان، جایگاه تربیتی پدر در قبال دختران مورد تأکید قرار گرفته است. از آنجا که دشمنان فرهنگ اسلامی به این امر واقف شده‌اند با تلاش‌های خود سعی بر بی‌ارزش نمودن جایگاه پدر داشته واز سویی با استحاله اعتقادی و فرهنگی دختران و زنان (به عنوان ارکان اصلی خانواده اسلامی) به اهداف شوم خود که نابودی اسلام است دست یابند.
تبیین و ضرورت‌شناسی مساله تعامل مؤثر پدری-دختری

تبیین و ضرورت‌شناسی مساله تعامل مؤثر پدری-دختری

در این نوشتار تلاش شده با تدقیق به اضلاع مسئله، یعنی خانواده، جایگاه پدری و دختری ضمن تبیین و ابهام زدایی از مساله‌ی «تعامل موثر پدری-دختری»، ضرورت آن بیش از پیش هویدا گردد.
فرصت و تهدید رابطه پدر-دختری

فرصت و تهدید رابطه پدر-دختری

در این نوشتار سعی شده است نقش پدر در خانواده به خصوص در رابطه پدری- دختری مورد تدقیق قرار گرفته و راهبردهای موثر عملی پیشنهاد گردد.
دختر در آینه تعامل با پدر

دختر در آینه تعامل با پدر

یهود از پیامبری حضرت موسی علیه‌السلام نشأت گرفت... کسی که چگونه دل کندن مادر از او در قرآن آمده است.. مسیحیت بعد از حضرت عیسی علیه‌السلام شکل گرفت که متولد شدن از مادری تنها بدون پدر، در قرآن کریم ذکر شده است.
رابطه پدر - دختری، پرهیز از تحمیل

رابطه پدر - دختری، پرهیز از تحمیل

با اینکه سعی کرده بودم، طوری که پدر دوست دارد لباس بپوشم، اما انگار جلب رضایتش غیر ممکن بود! من فقط سکوت کرده بودم و پدر پشت سر هم شروع کرد به سرزنش و پرخاش به من! تا اینکه به نزدیکی خانه رسیدیم.

پر بازدیدترین ها

تعامل اعراب مسلمان و ایرانیان ʆ) نقش امام حسن(ع) و امام حسین(ع) در فتح ایران

تعامل اعراب مسلمان و ایرانیان (6) نقش امام حسن(ع) و امام حسین(ع) در فتح ایران

این نوشتار در نقد سلسله مقالاتی است که فتح ایران توسط اعراب مسلمان را یکی از مقاطع تلخ تاریخ معرفی نموده‌اند.
No image

امام حسین (ع): «الناسُ عبیدُ الدنیا و الدین لعق علی السنتهم یحوطونه مادرَّت معایشُهم فاذا مُحَّصوا بالبلاء قَلَّ الدَیّانون»

«مردم بندۀ دنیایند و دین بر زبانشان می‌چرخد و تا وقتی زندگی‌هاشان بر محور دین بگردد، در پی آنند، امّا وقتی به وسیلۀ «بلا» آزموده شوند، دینداران اندک می‌شوند.»
No image

قالَ رَسُولُ اللّهِ (صلّى اللّه علیه و آله):«اِنَّ لِقَتْلِ الْحُسَیْنِ علیه السّلام حَرارَةً فى قُلُوبِ الْمُؤمنینَ لا تَبْرُدُ اَبَداً.»

پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه و آله) فرمود: «براى شهادت حسین علیه السلام ، حرارت و گرمایى در دلهاى مؤمنان است که هرگز سرد و خاموش نمی‌شود.» (جامع احادیث الشیعه ، ج 12، ص 556)
راههای رسیدن به آرامش روانی از نگاه قرآن

راههای رسیدن به آرامش روانی از نگاه قرآن

قرآن کریم که بزرگترین معجزه پیامبراکرم(ص) است و تمام آنچه را که بشر برای هدایت نیاز داشته ودر آن آمده است، کاملترین نسخه برای آرامش روح است.
Powered by TayaCMS