دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

تحریف تاریخ در مسلخ تن‌ محوری و هوس ; نگاهی به نهنگ عنبر 2

فیلم نهنگ عنبر2 نهمین فیلم در کارنامه کاری سامان مقدم است. فیلم، ادامه فیلم نهنگ عنبر است که سال گذشته در شمار فیلم‌های موفق گیشه سینمای ایران بود و این فروش خوب انگیزه‌ لازم را برای ساخت قسمت دوم این فیلم در سینماگر برانگیخته است اما فیلم در تکرار موفقیت آن فیلم، از حیث ساختار، ناتوان است.
تحریف تاریخ در مسلخ تن‌ محوری و هوس ; نگاهی به نهنگ عنبر 2
تحریف تاریخ در مسلخ تن‌ محوری و هوس ; نگاهی به نهنگ عنبر 2

فیلم نهنگ عنبر2 نهمین فیلم در کارنامه کاری سامان مقدم است. فیلم، ادامه فیلم نهنگ عنبر است که سال گذشته در شمار فیلم‌های موفق گیشه سینمای ایران بود و این فروش خوب  انگیزه‌ لازم را برای ساخت قسمت دوم این فیلم در سینماگر برانگیخته است اما فیلم در تکرار موفقیت آن فیلم، از حیث ساختار، ناتوان است و در نهایت به فیلمی سرگرم کننده و ترکیبی از ویدئو کلیپ‌های رقص و آواز تبدیل می‌شود.


تاریخ در فرم غلط

سامان مقدم در غالب فیلم‌هایش نیم نگاهی به موسیقی دارد و در این فیلم هم شاید برجسته‌ترین بخش فیلم تاکید پررنگ بر جنبه‌های موزیکال و رقص وآوازها است، هرچند بر خلاف فیلم قبلی که کم و بیش تم موسیقاییِ غالب از جنس ایرانی بود در این دنباله، موسیقی‌ها رنگ و بوی غربی به خود می‌گیرد و رقص‌هایی که کلیپ‌های مایکل جکسون را در ذهن تداعی می‌کند.

از همینجا به نظر می‌رسد که مقدم در بازسازی فضای دهه شصت نه تنها توفیقی نداشته بلکه بسیار سهل انگارانه عمل کرده است و بستر تاریخی داستان را یله و رها کرده و بیشتر با تمرکز بر روابط بین شخصیت‌ها داستان فیلم خود را پیش می‌برد و از همینجا است که شکل و شمایل ارژنگ، با بازی رضا عطاران، بیش از آنکه بازشناساننده تیپ‌های مرسوم دهه شصت باشد، هم شکل و شمایل آلامدهای دهه هفتاد است و به صرف جذابیت برای مخاطبان و برانگیزانندگی نوستالوژیک در فیلم گنجانده شده و اینگونه القا شده است که این شمایل مربوط به دهه 60 است.



تیپ‌های ظاهری زنان نیز کم و بیش همین وضعیت را دارد و نه تنها ربطی به دهه شصت ندارد بلکه کاملا منطبق بر موازین زیبایی‌شناسانه دهه هفتاد زنان ایرانی است.

به این آشفتگی تاریخی می‌باید نقش نچسب و ناموزون دوست ارژنگ، سهیل، با بازی امیر حسین آرمان، را نیز ضمیمه کنیم که در فیلم کاربرد خاصی پیدا نکرده و پیام خاصی را انتقال نمی‌دهد، هر چند که هیچ حسی از برهه زمانی جنگ و عازم جبهه بودن را نیز به مخاطب منتقل نمی‌کند.

روحانیِ فیلم هم هیچ کارکرد معنایی خاصی در فیلم پیدا نمی‌کند و اگر در قسمت اول در روند روایت تاثیر قابل قبولی داشت در این دنباله، هیچ تاثیر مشخصی نداشته و در نهایت هیچ توجیه خاصی برای وجودش در جریان روایت فیلم تمهید نمی‌شود.

از این ایرادهای ساختاری فیلم که بگذریم، از این منظر که فیلمی با مشخصات پیش گفته این چنین توانسته با مخاطبان رابطه برقرار کند حامل پیامی فرهنگی است که می‌تواند محل تامل و نظر باشد؛ چه از لحاظ حیثِ نگاه فرهنگی/معرفتی که خود فیلم به عنوان یک روایت حامل آن است و چه از حیث ایجاد ارتباط فیلم با طیف وسیع مخاطبان و تماشاگران که حکایت از پاسخگویی به یک نیاز در مخاطبان است.


فرو غلطیدن تاریخ به ورطه ابتذال

فیلم نهنگ عنبر بر روی موقعیت نوستالوژیکی بنا شده است که بدون اتکای به آن نه تنها شوخی‌ها و موقعیت‌های طنزش لذت خاصی ندارند بلکه تا حد زیادی تناسبی با شرایطِ زیستی امروزی مخاطبان نداشته و تعامل و درهم کنش خاصی را القاء نمی‌کنند. بدون در نظر گرفتن آن تیپ‌های خاص و فضاهای مرتبط با زمانی در گذشته، تمام منطق طنزپردازانه فیلم درهم می‌ریزد و جذابیت خود ر ا از دست می‌دهد. اما سوالی که در اینجا طرح می‌شود نوع تلقی سینماگر از موضوع خاطره و نوستالوژی است. متاسفانه آنچیزی که در فیلم به عنوان خاطره روایت می‌شود بسیار عقب مانده و فارغ از هنجارها و ارزش‌های عرفی و دینی‌ای است که مردم در آن برهه زمانی خاص با آن ارزش‌ها می‌زیستند و عناصرِ معنا بخشی به زندگی‌اشان، بسیار متفاوت از عناصر و ارزش‌هایی است که فیلم نهنگ عنبر 2 به عنوان ارزش‌های حاکم بر زندگی آنها معرفی می‌کند. برای کسانی که نسل زمان جنگ تحمیلی هستند فضای نزدیکی و صمیمیت بین گروه‌های مختلف همسایگان و خویشان بسیار عمیقتر از کش و قوس‌های گریز از دست ماموران پلیس یا کمیته بود و از این حیث، فیلم نهنگ عنبر، نه تنها در حق زندگی جمعی در زمان جنگ کم لطفی کرده بلکه با قلب واقعیت، بسیاری از لطافت‌ها و زیبایی‌های ساری و جاری در حیات روزمره مردم آن دوره زمانی را به ورطه نسیان درانداخته است. از این حیث می‌توان چنین گفت که فیلم نهنگ عنبر2 در پی نوعی تحریف تاریخی سعی کرده نوعی فرهنگ جدی و سرشار از ایثار، مهربانی و غیر مصرف‌گرا را با نوعی لذت گرایی زرد و بی‌مایه و مصرف زده جایگزین کند و از این طریق پلی بین تحریک نیازهای هیجانی-عاطفی مخاطبان زده و بازار فروشی برای فیلم خود ایجاد کند.



در طول فیلم بجز لحظه خاصی که دوست و هم‌کلاسی ارژنگ عنوان می‌کند عازم جبهه‌هاست و یا سکانس کوتاهی که ارژنگ در حال جمع آوری کمک‌های مردمی برای جبهه است هیچ حالت خاصی از یک کشور درگیر جنگ نمی‌بینیم و اصولا دغدغه‌ای کارتونی و بسیار تصنعی از این مقوله در سرتاسر فیلم جریان دارد و روایت می‌شود. دغدغه تلاش و رقابت برای رسیدن به وصال یک دختر و خوشگذرانی و رقص و آواز در بستر زمانی‌ای که کشوری در حال جنگ است و هر روز یکی از فرزندان‌اش را در اثنای این حادثه بزرگ از دست می‌دهد به نظر نه تنها داستان جذاب و شیرینی نیست بلکه توهینی غیر مستقیم به نسل جوان از جان گذشته‌ای است که از تمنیات و آرزوهای جوانی خود گذشتند تا خاک کشور را از دست دشمنانی که به خاکش طمع کرده بودند نجات دهند. از این حیث فیلم به واقع خواسته یا ناخواسته ارزش‌های مسلط جامعه‌ای را قلب می‌کند که یکی از درخشانترین برهه‌های تاریخی این سرزمین را رقم زدند و با همبستگی، ایثار و صبر و شکیبایی خود زمینه‌ساز یکی از درخشان‌ترین پیروزی‌های این مرز و بوم کهن شدند.

فروکاستن سطح دغدغه‌های نسلی از این سرزمین به نیازهای جنسی و تنانه و نادیده گرفتن بسیاری از ارزش‌های ساری و جاری در آن برهه زمانی مهمترین کم لطفی‌ای است که فیلم به ایران و فرهنگ ایرانی می‌کند.


زن چونان هوس

نکته ناگوار بعدی تلقی نازیبایی است که از زنان در این فیلم می‌شود. زنانی که در حسرت تامین نیازهای تنانه خود هستند و با هوس‌آلودگی با یک گوشه چشم از طرف جنس مخالف خود تمام شور و علاقه‌اشان را از یاد می‌برند و هوش از سرشان می‌پرد. این تلقی چه در  قسمت اول و چه در این قسمت وجه مشخصه شخصیت اول زن فیلم، رویا، با بازی مهناز افشار، است به نحوی که در سکانس آخر قسمت دوم هم دل در گرو هوس یک مرد دیگر می‌دهد و عشق دوران شباب و همسرش را فراموش می‌کند. چنین تلقی‌ای از زن در مقام معشوق و عاشق به نظر نه تنها زیبنده نیست بلکه تا حد قابل ملاحظه‌ای بی‌مِهری و توهینی به زنان سرزمین ماست که متاسفانه نه تنها واکنشی بر نمی‌انگیزد بلکه با استقبال مخاطبان هم رو به رو می‌شود. تحقیر زن در مقام موجودی منفعل و هوسباز نه تنها حامل معنای طنز آمیز و جذابی نیست بلکه در بطن و نهاد خود انعکاس نگاهی شکاک و بدبین به مقام زن در منزلت عاشقی و معشوقی است. تصویرسازی‌ای که از حیث فرهنگی تنها و تنها به تخریب چهره زن در جامعه‌ای منتهی می‌شود که میزان ازدواج در آن به دلایل مختلف رو به کاستی  دارد و حجم طلاق رو به افزایش است.



با توجه به نکات پیش‌گفته به نظر می‌رسد فیلم نهنگ عنبر2 نه تنها حامل پیام فرهنگی خاصی برای رشد و پویایی روابط نسانی در جامعه کنونی نیست بلکه به دلیل قَلب تاریخ و تحریفِ حیات زیسته ایرانیان در یک برهه تاریخی شایسته نکوهش و انتقاد است؛ بگذریم از اینکه در طنز هم هیچ نوآوری خاصی بروز نمی‌دهد و تصویری به حافظه تصویری-طنزآمیز مخاطبان خود نمی‌افزاید.

در نهایت فارغ از این بحث‌های درون فیلمی، استقبال تماشاگران از این دست آثار به نظر می‌رسد بیش از پیش حکایت از نوعی نیاز جدی در مردم برای احساس شادی جمعی است و متاسفانه این نیاز جدی در بطن جامعه پاسخ درخوری نیافته و مخاطبان را به سمت و سوی تامین این نیازها در قالب چنین محصولاتی سوق می‌دهد و در این فیلم‌ها هم این نیازها نه تنها پاسخ جدی و عمیقی پیدا نمی‌کنند بلکه این دست فیلم‌ها با دستمایه قراردادن نازل‌ترین بُعد حیات انسانی این شور جمعی مثبت و سازنده را به سمت و سوی نوعی مصرف‌زدگی و تقلید از فرهنگ غربی سوق می‌دهند که خود شایسته توجه مسئولان و برنامه‌ریزان فرهنگی است.

 

 

 



منبع سایت فیلمنوشت





این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

هویت چهل تکه و بحران مدنیت؛ تفسیری بر سبک زندگی در پاورچین

هویت چهل تکه و بحران مدنیت؛ تفسیری بر سبک زندگی در پاورچین

پاورچین آغازی بر طنزهای دنباله‌دار (یا به اصطلاح جریان‌ساز) دهه هشتاد بود که تاثیر آن در نقطه چین ادامه یافت و البته در شب‌های برره به اوج رسید. طنزی پراستعاره که ذهن مخاطب را در تعمیم دادن آزاد می‌گذاشت.
از رنج زن بودن ; نگاهی به نقش زنان در سریال‌های جلیل سامان

از رنج زن بودن ; نگاهی به نقش زنان در سریال‌های جلیل سامان

" نفس " آخرین ساخته تلویزیونی جلیل سامان و آخرین حلقه از سه گانه او با موضوع سازمان مجاهدین خلق بخوانید منافقین است که در اولین ساعات شب‌های ماه مبارک رمضان و مصادف با افطار به روی آنتن شبکه سه سیما می‌رود.
سه ملاحظه اخلاقی پیرامون یک روز بخصوص

سه ملاحظه اخلاقی پیرامون یک روز بخصوص


یک روز بخصوص فیلمی با موضوع پیوند عضو و در مضمونی با دامنه «انتخاب اخلاقی در شرایط سخت» است. این دامنه مضمونی وسیع البته می‌تواند با واژه‌های انضمامی‌تر اخلاقی(همچون دروغ و رشوه و...) و نیز با واژگان انتزاعی‌تر(همچون ایثار و مروت و...) تفسیر شود. با این حال به نظر می‌رسد فیلم از حیث موضوع و مضمون در خور تامل و اثرگذار است.
دیدار در موعد نامقرر ; مقایسه دو فیلم ویلایی ها و نهنگ عنبر 2 (بخش دوم)

دیدار در موعد نامقرر ; مقایسه دو فیلم ویلایی ها و نهنگ عنبر 2 (بخش دوم)

چناچه فرهنگ ازراههای پیچیده و متناقض ساخته می‌شود مصرف هم به سادگی شکل نمی‌گیرد شاید کسانی فکر کنند که به سادگی می‌توانند به این سوال پاسخ دهند که چرا نهنگ عنبر۲ فروخته یا به عبارتی مصرف شد و ویلایی ها کالایی غیرقابل مصرف باقی ماند.
دیدار در موعد نامقرر ; نگاهی به دو فیلم ویلایی‌ ها و نهنگ عنبر

دیدار در موعد نامقرر ; نگاهی به دو فیلم ویلایی‌ ها و نهنگ عنبر

شخصیت داستان سنگر و قمقمه‌های خالیِ بهرام صادقی در پایان از خود می‌پرسد: ماجرای ما تراژدی است یا کمدی؟ وقتی به مضمون و تاریخ دهه شصت فکر می‌کنیم نا خواسته این سوال به ذهن ما می‌رسد که داستان دهه شصت تراژدی است یا کمدی؟

پر بازدیدترین ها

هجوم به سرزمین کودکی ; آگهی های تجاری تلویزیون با کودکان چه خواهد کرد

هجوم به سرزمین کودکی ; آگهی های تجاری تلویزیون با کودکان چه خواهد کرد

تهاجم تبلیغات بازرگانی برای کودکان امروزی به سان حمله ای می ماند که بزرگترهای مقتدر و پول پرست جهان به دوران کودکی انجام داده اند.
آگهی، وارونگی و سبک زندگی ؛ تاملی بر تبلیغات تلویزیونی

آگهی، وارونگی و سبک زندگی ؛ تاملی بر تبلیغات تلویزیونی

برای سخن گفتن از کم و کیف برنامه‌های صدا و سیما از مناظر متفاوت و با رویکردهای مختلف، مجال فراوان است. همچنان‌که افزودن نقدی تازه به آن‌چه کارشناسان و عموم مخاطبان بیان می‌کنند، البته دشوار به نظر می‌رسد
امت ناهمخوان: چالش مفهوم امت و ملت

امت ناهمخوان: چالش مفهوم امت و ملت

فیلم ایستاده در غبار به یک آرزوی دیرینه در نهاد انقلاب اشاره می کند: پیوند و یگانگی ملت های مسلمان. یعنی همان راهی که بسیاری از مصلحان اجتماعی مسلمان در طی قرن نوزدهم و بیستم آن را تنها راه رهایی از یوغ سلطه اجانب و دسایس بریتانیا می دانستند. اعزام احمد متوسلیان در سال ۶۱ به لبنان بر بستر چنین ارزویی شکل گرفته بود.
کارکردهای پنهان اسطوره در فیلم ایستاده در غبار

کارکردهای پنهان اسطوره در فیلم ایستاده در غبار

فیلم ایستاده در غبار سعی می کند سیمای تازه ای از اسطوره دفاع مقدس ارائه دهد. منظور از کارکرد اسطوره در اینجا شباهت با داستانهای اساطیری نیست بلکه بیشتر شبیه یک نقطه دید و یک وضعیت است. برای بررسی این بحث باید به چند سوال اساسی پاسخ داد؛ ایا دفاع مقدس و قهرمانان آن وجهی اساطیری دارد؟ اگر این گونه است این خاصیت از کجا آمده است و آیا این فیلم توانسته به هدف خود در نقد وجه اساطیری دفاع مقدس موفق باشد؟
امتی نا همخوان، چالشی در تحقق امت اسلامی

امتی نا همخوان، چالشی در تحقق امت اسلامی

فیلم ایستاده در غبار به یک آرزوی دیرینه در نهاد انقلاب اشاره می کند: پیوند و یگانگی ملت های مسلمان. یعنی همان راهی که بسیاری از مصلحان اجتماعی مسلمان در طی قرن نوزدهم و بیستم آن را تنها راه رهایی از یوغ سلطه اجانب و دسایس بریتانیا می دانستند. اعزام احمد متوسلیان در سال ۶۱ به لبنان بر بستر چنین ارزویی شکل گرفته بود.
Powered by TayaCMS