دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

جایگاه انسان کامل در هستی

انسان کامل در اندیشة عرفانی یکی از مواردی است که به عنوان صادر اول مطرحمی‌شود.
جایگاه انسان کامل در هستی
جایگاه انسان کامل در هستی
نویسنده: محمد کریمی حسین آبادی

انسان کامل در اندیشة عرفانی یکی از مواردی است که به عنوان صادر اول مطرحمی‌شود. امام خمینی (ره) نیز در آثار خود بارها به این موضوع اشاره کرده است و از انسان کامل و مترادفات آن تحت عنوان عباراتی چون: اولین ظهور، نخستین فلق صبح از، تعین اول اسم اعظم و اولین خلق یا خلق اول یادمی‌کند. همچنین حضرت امام در فرازی از مصباح الهدایه نامهای مختلفی برای صادر اول با عبارت «اول من فلق الصبح الازل» بر شمرده است که «مقام محمدیه(ص)» و «علویت علی(ع)» نیز یکی از این نامها است.‌

با توجه به موارد فوق می‌توان به تصویر روشنی از جایگاه انسان کامل در هستی پی برد. به بیان دیگر می‌توان گفت، موجودی که عصارة عالم و آیینة تمام نمای الهی است طبعاً دارای جایگاه وجودی والایی در هستی است. چرا که انسان کامل مظهر اسم اعظم است، اسمی که جامعیت تام نسبت به تمام اسمای الهی دارد و مظهرش نیز که همان حقیقت محمدیه است به تبعیت از اصل خود دارای جامعیت اتم نسبت به دیگر مظاهر خواهد بود. امام خمینی(ره) بر همین اساس انسان کامل را اولین ظهور وجودمی‌نامد ومی‌فرماید:‌‌ ‌‌«اولین نوری که از صبح دم هستی سر زد و دریای وجود و شهود را شکافت انسان کامل بود، همان خلیفة خداوند و اسم اعظمش و مشیت حق تعالی و نور پیشین با کرامت او. و سایر مراتب وجود از غیب تا شهود و تمامی منازل نزول و صعود در قوس وجود به واسطة او موجود شدند، بلکه دیگر وجودات ظهورهای نور انسان کامل و مظاهر حقیقت اویند، بر طبق آنچه در باب اسما و اعیان ذکر شد که اسما و اعیان ظهور ربّ انسان کامل و ‌‌]‌ظهور‌[‌‌ عین ثابت او هستند. پس، انسان کامل و وجود جامع، همانا اسم اعظم و ظلّ اسم اعظم »الله« است؛ و اوّل بودن و آخر بودن و ظاهر بودن و باطن بودن او را ست، و اوست آن » مشیتی« که خداوند آن را به خود او، و دیگر اشیاء را به واسطه او آفرید». ‌

همان گونه که از متن فوق استفاده می‌شود حضرت امام انسان کامل را با عنوان اولین نور و خلیفه الله معرفی کرده و دیگر موجودات را ظهور نور او و مظاهر حقیقت او دانسته است؛ بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که اگر انسان کامل نبود دیگر موجودات هم نبودند و این دقیقاً مطابق حدیث قدسی است که خداوند در آن خطاب به پیامبر خود می‌فرماید: «لو لاک لما خلقت الافلاک». این حدیث انسان کامل را علت غایی آفرینش معرفی می‌کند. حضرت امام نیز در آثار خود بر این معنا تصریح نموده کل نظام عالم را مقدمة وجود انسان کامل معرفی کرده است. چنانکه می‌فرماید:‌ ‌«تربیت نظام عالم از فلکیات و عنصریات و جوهریات و عرضیات آن، مقدمه وجود«انسان کامل» است و در حقیقت این ولیده عصاره عالم تحقق و غایه القصوای عالمیان است و از این جهت آخر ولیده است. و چون عالم ملک به حرکت جوهریه ذاتیه متحرک است و این حرکت ذاتی استکمالی است به هر جا منتهی شد آن غایت خلقت و نهایت سیر است. و چون به طریق کلی نظر در جسم کلّ و طبع کلّ و نبات کلّ و حیوان کلّ و انسان کلّ افکنیم، انسان آخرین ولیده‌ای است که پس از حرکات ذاتیه جوهریه عالم به وجود آمده، و منتهی به او شده، پس دست تربیت حق تعالی در تمام دار تحقق به تربیت انسان پرداخته است »و الانسان هو الاول والآخر.»‌

حضرت امام بر اساس سخنی از پیامبر اسلام(ص) کهمی‌فرماید: «خداوند آفریده ای برتر از من نیافرید»، تصریح نموده است که افضلیت و اولیت آن حضرت در مقام تعین خلقی است؛ و از این جهت پیامبر(ص) اولین تعینات و نزدیکترین آنها به اسم اعظم است. در حالی که در مقام ولایت کلیه که از آن به «دنی فتدلی» و «وجود انبساطی اطلاقی» تعبیر می‌شود و محل استهلاک جمیع موجودات و تعینات است اساساً نسبت دادن اکرمیت و افضلیت و اولیت و آخریت متصور نیست. در تعبیرات حضرت امام از صادر اول، به واژة «خلق اول» یا اول مخلوق نیز برمی‌خوریم. ایشان در کتاب شریف شرح جنود عقل و جهل، فیض مقدس را واسطه در تجلّی مقام احدیت در آیینة عقل اولمی‌داند و بر اساس احادیث »اول ما خلق «الله نوری» و اول ما خلق الله العقل«معتقد است»نور مقدس نبی ختمی« اولین مخلوق و مرکز ظهور اسم اعظم و مرآت تجلی مقام جمع و جمع الجمع است. ‌

مقاله

نویسنده محمد کریمی حسین آبادی

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

رفتار و منش امام خمینی (ره) با دختران

رفتار و منش امام خمینی (ره) با دختران

در همۀ جوامع بشری، تربیت فرزندان، به ویژه فرزند دختر ارزش و اهمیت زیادی دارد. ارزش‌های اسلامی و زوایای زندگی ائمه معصومین علیهم‌السلام و بزرگان، جایگاه تربیتی پدر در قبال دختران مورد تأکید قرار گرفته است. از آنجا که دشمنان فرهنگ اسلامی به این امر واقف شده‌اند با تلاش‌های خود سعی بر بی‌ارزش نمودن جایگاه پدر داشته واز سویی با استحاله اعتقادی و فرهنگی دختران و زنان (به عنوان ارکان اصلی خانواده اسلامی) به اهداف شوم خود که نابودی اسلام است دست یابند.
تبیین و ضرورت‌شناسی مساله تعامل مؤثر پدری-دختری

تبیین و ضرورت‌شناسی مساله تعامل مؤثر پدری-دختری

در این نوشتار تلاش شده با تدقیق به اضلاع مسئله، یعنی خانواده، جایگاه پدری و دختری ضمن تبیین و ابهام زدایی از مساله‌ی «تعامل موثر پدری-دختری»، ضرورت آن بیش از پیش هویدا گردد.
فرصت و تهدید رابطه پدر-دختری

فرصت و تهدید رابطه پدر-دختری

در این نوشتار سعی شده است نقش پدر در خانواده به خصوص در رابطه پدری- دختری مورد تدقیق قرار گرفته و راهبردهای موثر عملی پیشنهاد گردد.
دختر در آینه تعامل با پدر

دختر در آینه تعامل با پدر

یهود از پیامبری حضرت موسی علیه‌السلام نشأت گرفت... کسی که چگونه دل کندن مادر از او در قرآن آمده است.. مسیحیت بعد از حضرت عیسی علیه‌السلام شکل گرفت که متولد شدن از مادری تنها بدون پدر، در قرآن کریم ذکر شده است.
رابطه پدر - دختری، پرهیز از تحمیل

رابطه پدر - دختری، پرهیز از تحمیل

با اینکه سعی کرده بودم، طوری که پدر دوست دارد لباس بپوشم، اما انگار جلب رضایتش غیر ممکن بود! من فقط سکوت کرده بودم و پدر پشت سر هم شروع کرد به سرزنش و پرخاش به من! تا اینکه به نزدیکی خانه رسیدیم.

پر بازدیدترین ها

راههای رسیدن به آرامش روانی از نگاه قرآن

راههای رسیدن به آرامش روانی از نگاه قرآن

قرآن کریم که بزرگترین معجزه پیامبراکرم(ص) است و تمام آنچه را که بشر برای هدایت نیاز داشته ودر آن آمده است، کاملترین نسخه برای آرامش روح است.
سیری در زیارت ناحیه مقدسه

سیری در زیارت ناحیه مقدسه

اشاره: زیارت ناحیه مقدسه یکی از زیارتهای امام حسین علیه‌السلام است که از جانب حضرت حجت(عج) صادر شده ‌است.
الخیر فی ماوقع

الخیر فی ماوقع

برای خیلی‌ها این پرسش مطرح می‌شود که چرا ما هر گاه با مصیبت و گرفتاری مواجه می‌شویم، و نخستین تحلیل و توصیف ما از آن این است که در آن خیری بوده است؟
درنگی در واژه «تَنَقَّبَتْ» در زیارت عاشورا ʁ)

درنگی در واژه «تَنَقَّبَتْ» در زیارت عاشورا (1)

سلسله اسناد، چه بَسا با ابهاماتی روبه روست که دو بحث رجالی مهم «تمییز مشترکات» و «توحید مختلفات» برای حلّ آن پدید آمده‌اند.
Powered by TayaCMS