دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

غفلت ما از نظریه پردازی

نشست نقد کتاب «بررسی نظریه‌های عدالت» اثر دکتر احمد واعظی با حضور دکتر عبدالله نصری برگزار شد.
No image
غفلت ما از نظریه پردازی

گزارشی از جلسه نقد کتاب «بررسی نظریه‌های عدالت» اثر دکتر احمد واعظی

نشست نقد کتاب «بررسی نظریه‌های عدالت» اثر دکتر احمد واعظی با حضور دکتر عبدالله نصری برگزار شد. در این کتاب که توسط انتشارات موسسه پژوهشی امام خمینی(ره) منتشر شده است به ابعاد و مسائل عدالت پژوهی، عدالت در اندیشه فیلسوفان کلاسیک چون افلاطون، ارسطو و نیز فارابی، تجربه گرایی هیوم در برابر عقل گرایی کانت، نظریه عدالت راولز، اختیار گرایی و مقوله عدالت اجتماعی، جامعه گرایان و اندیشه عدالت پرداخته می‌شود.

دکتر احمد واعظی با بیان اینکه نزدیک به سی و پنج سال است که بحث عدالت محور اندیشه سیاسی معاصر است، بحث عدالت را بسیار پردامنه دانست در حالی که تفکر جدی درباره عدالت پر دامنه نیست.

وی تصریح کرد که این کتاب، توصیف منصفانه و نسبتاً دقیق و مستندی از عدالت است که سعی کرده کاستی‌های نظریه‌های مطرح را نیز در حد توان آشکار کند. به تعبیر دیگر کتاب نظریه محور بوده و بر محور نظریه‌های ارائه شده مرور و تحلیل می‌کند. مولف «انسان از دیدگاه اسلام» افزود: بحث عدالت علی رغم «همه آشنایی» با نزدیک شدن به عمق آن بحث بسیار دشواری می‌نماید که ریشه‌های بسیار اساسی دارد. در بیان مثال اگر از چیستی عدالت پرسیده شود طبعاً تعریف مشهور «دادن حق هر ذی حقی» به ذهن می‌رسد. اما هنگامی که در همین جواب دقت شود پرسش‌های زیادی مطرح می‌شود. اینکه این حقوق از کجا می‌آیند و منشا استحقاق‌های متفاوت چیست؟ چه کسی این حقوق را تقسیم می‌کند و وقتی افراد از توانایی‌های طبیعی متفاوتی برخوردارند آیا مستحق‌تر خواهند بود؟ در همین جا بسیاری از متفکرین درنگ کرده و گفته اند نابرابری‌های استعداد‌های طبیعی نمی‌تواند منشا استحقاق باشد. نمی‌توان صرفاً به دلیل برخورداری بیشتر از استعدادها و توانایی‌ها سهم کسی را در برخورداری از زندگی و برخورداری‌های اجتماعی و منابع، بیشتر دانست. زیرا توزیع امکانات و استعدادهای طبیعی را بی ضابطه می‌دانند و خود شخص در کسب و تحصیل این امکانات نقشی نداشته است. عده‌ای دیگر اما همین تفاوت استعدادهای طبیعی را منشا توزیع ناعادلانه امکانات و برخورداری از ظرف اجتماعی می‌دانند. وقتی از بعد فلسفه اخلاق به عدالت نزدیک شویم پرسش این است که چرا باید دنبال عدالت بود و چرا باید عادلانه زیست و حیات اجتماعی عادلانه ای داشت؟ زیرا در این فلسفه منشا گزاره‌های اخلاقی کاوش می‌شود و عینی یا ذهنی بودنشان مورد سوال است. بنابراین به گفته دکتر احمد واعظی علی رغم ظاهر ساده بحث عدالت با تعمیق در بحث به محور‌های بسیار گسترده‌ای بر می‌خوریم. از یک سو با مباحث مفهومی چون چیستی مفهوم عدالت و نسبت آن با برابری و درستی و نادرستی اخلاقی و تساوی، چرایی ارزشمندی عدالت و ساماندهی اجتماع بر اساس آن مواجهیم و از سوی دیگر باید نسبت عدالت را با دیگر فضائل اجتماعی چون آزادی، فضائل اخلاقی، کارآمدی و رضامندی مردم سنجید و پرسید آیا عدالت فوق همه فضائل است یا فضائل مهمتری هم وجود دارد؟

مولف کتاب «از نظریه عدالت تا لیبرالیسم سیاسی» در بیان مثال عنوان داشت: نزاع معروف سوسیالیسم و لیبرالیسم این است که عدالت اجتماعی از نظر سوسیالیست ها با تعریف خودشان ارزش بنیادین و نهایی است اما در نگاه لیبرالیستی آزادی، فوق عدالت و ارزش نهایی است در حالی که سوسیالیسم با آزادی مخالف نیست اما عدالت اجتماعی را ارزش برتر می‌داند. در نتیجه اندیشه لیبرال به خود اجازه می‌دهد برای تامین آزادی از بعضی اقتضائات عدالت جلوگیری کند و سوسیالیسم برای تامین عدالت اجتماعی از برخی آزادی‌ها جلوگیری می‌کند. وی با بیان اینکه در این کتاب سعی شده شمایل کلی از بحث عدالت عرضه شود و جایگاه آن در میان شاخه‌های مختلف علوم اجتماعی تعیین گردد، عنوان کرد: نکته مهم در این اثر آن است که به عدالت به عنوان یک پروژه کلان نگاه شده است که چهار محور اساسی برای آن تعریف شده و سعی شده در هر محور مسائل اساسی مشخص شود.

در ادامه دکتر عبدالله نصری بحث عدالت را مبحثی بسیار مهم و ریشه دار در اندیشه فلسفی دانسته و توضیح داد: برخی بحث‌های فلسفی مختص فیلسوفان و صاحبنظران نیست و توده مردم را هم شامل می‌شود چون بحث جبر و اختیار و شر و عدالت که بسیار فراتر از بحث‌های فلسفی می‌رود و این کار را بسیار مشکل می‌کند. به گفته وی بحث عدالت برای مردم فقط جنبه نظری محض ندارد و باید جنبه ملموس آن را در زندگی اجتماعی ببینند. بنابراین جنبه عملی بحث بسیار اهمیت دارد. این بحث در جامعه ما هم با توجه به تحقق انقلاب اسلامی اهمیت قابل توجهی یافته است زیرا یکی از داعیه ها و اهداف انقلاب که هدف انبیا است تحقق عدالت در همه ابعاد است: لیقوم الناس بالقسط.
از نظر دکتر نصری نکته مهم این است که در 30 سال اخیر بیش از غرب دم از عدالت زده‌ایم اما با کمال تاسف باید گفت نظریه پردازی لازم صورت نگرفته است. در حالی که کتاب حاضر نشان می‌دهد که در غرب تا چه حد نظریه‌پردازی صورت گرفته و ما غفلت بزرگی داشته و داریم که اساساً به نظریه‌پردازی اهتمامی نداریم و توجه نداریم که برای طرح این مسئله توسط دولت ها لازم است تئوری آنها در مورد عدالت بیان شود. از این نظر است که کتاب دکتر واعظی اهمیت دو چندان می‌یابد نظریه محور بودن کتاب از این لحاظ اهمیت اساسی دارد.

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

رفتار و منش امام خمینی (ره) با دختران

رفتار و منش امام خمینی (ره) با دختران

در همۀ جوامع بشری، تربیت فرزندان، به ویژه فرزند دختر ارزش و اهمیت زیادی دارد. ارزش‌های اسلامی و زوایای زندگی ائمه معصومین علیهم‌السلام و بزرگان، جایگاه تربیتی پدر در قبال دختران مورد تأکید قرار گرفته است. از آنجا که دشمنان فرهنگ اسلامی به این امر واقف شده‌اند با تلاش‌های خود سعی بر بی‌ارزش نمودن جایگاه پدر داشته واز سویی با استحاله اعتقادی و فرهنگی دختران و زنان (به عنوان ارکان اصلی خانواده اسلامی) به اهداف شوم خود که نابودی اسلام است دست یابند.
تبیین و ضرورت‌شناسی مساله تعامل مؤثر پدری-دختری

تبیین و ضرورت‌شناسی مساله تعامل مؤثر پدری-دختری

در این نوشتار تلاش شده با تدقیق به اضلاع مسئله، یعنی خانواده، جایگاه پدری و دختری ضمن تبیین و ابهام زدایی از مساله‌ی «تعامل موثر پدری-دختری»، ضرورت آن بیش از پیش هویدا گردد.
فرصت و تهدید رابطه پدر-دختری

فرصت و تهدید رابطه پدر-دختری

در این نوشتار سعی شده است نقش پدر در خانواده به خصوص در رابطه پدری- دختری مورد تدقیق قرار گرفته و راهبردهای موثر عملی پیشنهاد گردد.
دختر در آینه تعامل با پدر

دختر در آینه تعامل با پدر

یهود از پیامبری حضرت موسی علیه‌السلام نشأت گرفت... کسی که چگونه دل کندن مادر از او در قرآن آمده است.. مسیحیت بعد از حضرت عیسی علیه‌السلام شکل گرفت که متولد شدن از مادری تنها بدون پدر، در قرآن کریم ذکر شده است.
رابطه پدر - دختری، پرهیز از تحمیل

رابطه پدر - دختری، پرهیز از تحمیل

با اینکه سعی کرده بودم، طوری که پدر دوست دارد لباس بپوشم، اما انگار جلب رضایتش غیر ممکن بود! من فقط سکوت کرده بودم و پدر پشت سر هم شروع کرد به سرزنش و پرخاش به من! تا اینکه به نزدیکی خانه رسیدیم.

پر بازدیدترین ها

راههای رسیدن به آرامش روانی از نگاه قرآن

راههای رسیدن به آرامش روانی از نگاه قرآن

قرآن کریم که بزرگترین معجزه پیامبراکرم(ص) است و تمام آنچه را که بشر برای هدایت نیاز داشته ودر آن آمده است، کاملترین نسخه برای آرامش روح است.
سیری در زیارت ناحیه مقدسه

سیری در زیارت ناحیه مقدسه

اشاره: زیارت ناحیه مقدسه یکی از زیارتهای امام حسین علیه‌السلام است که از جانب حضرت حجت(عج) صادر شده ‌است.
الخیر فی ماوقع

الخیر فی ماوقع

برای خیلی‌ها این پرسش مطرح می‌شود که چرا ما هر گاه با مصیبت و گرفتاری مواجه می‌شویم، و نخستین تحلیل و توصیف ما از آن این است که در آن خیری بوده است؟
درنگی در واژه «تَنَقَّبَتْ» در زیارت عاشورا ʁ)

درنگی در واژه «تَنَقَّبَتْ» در زیارت عاشورا (1)

سلسله اسناد، چه بَسا با ابهاماتی روبه روست که دو بحث رجالی مهم «تمییز مشترکات» و «توحید مختلفات» برای حلّ آن پدید آمده‌اند.
Powered by TayaCMS