دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

عقائد کاملیه و نقد آن Kamlyh ideas and criticism of the kamlyh

No image
عقائد کاملیه و نقد آن Kamlyh ideas and criticism of the kamlyh

نویسنده : سيد حسين ميرنور الهي

كلمات كليدي : كامليه، غلات، حلوليه، تناسخيه، عليائيه

افراط و تفریط در هر فرقه­ای موجب موضع گیری مذاهب در برابر آن فرق می­شود. خیلی از فرق با عقائد مختلفی از مذاهب در معارضه آشکار هستند بطوریکه هر یک از مذاهب، آن فرق را از خود طرد نموده و حتی در مواقعی به تکفیر آنان نیز دست زده­اند. فرقه کاملیه با اینکه از فرق اهل سنت می­باشد ولی به سبب ابراز عقائد خاصی مورد تکفیر اهل سنت واقع شده است. علاوه بر اینکه در نظر شیعه نیز جایگاهی ندارند. در این مقاله به نقد و بررسی عقائد این فرقه می­پردازیم.

فسق یا عدالت صحابه

یکی از مسائل اختلافی که بعد از جریان سقیفه و درنتیجه به خلافت رسیدن ابوبکر بوجود آمد، مساله عدالت و فسق صحابه است. این مساله یکی از مهمترین مسائل اختلافی بین تشیع و تسنن می­باشد. تحلیل این نظر بازگشت به برخورد صحابه نسبت به خلافت و جانشینی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم دارد. شیعه و سنی برای عقیده خود به استدلالهائی پرداخته­اند که بطور خلاصه آن را ذکر می­کنیم:

الف. موضع شیعه نسبت صحابه

بارها به نص قطعی و روشن از پیامبراکرم صلی الله علیه و آله و سلم بر جانشینی امیرالمومنین علی علیه السلام تاکید شده بود و همچنین امر به این مهم و بیعت با او در غدیر خم از جانب خداوند و پیامبراکرم صلی الله علیه و آله و سلم حجت را بر همگان تمام کرده و دیگر مجالی برای تصمیم گیری دوباره برای سرنوشت خلافت نمی­ماند. شیعه بر این اعتقاد تا به امروز به حیات خود ادامه داده است.

از طرفی عملکرد صحابه بعد از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در سه عملکرد موافقت، مخالفت و سکوت نسبت به موضوع خلافت بروز یافت. به این ترتیب شیعه، صحابه را بر سه عنوان مومن،کافر و فاسق تقسیم نمود.

صحابه­ای که برخلاف امر خدا و پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم عمل کردند و دست به کودتا زدند (مثل خلفاء اهل سنت و هم پیمانانشان و یا با امیرالمومنین علی علیه السلام جنگیدند مثل معاویه و طلحه و زبیر و دیگر محاربین) کافر هستند ولی صحابه­ای که از محاربین نبودند اما بدون عذر و قصور، حمایتی از علی علیه السلام نداشتند فاسق هستند و مومنین همان ایستادگان بر دفاع از حقانیت علی علیه السلام هستند.

ب. موضع اهل سنت نسبت صحابه

اهل سنت با فراموش نمودن و یا رد نمودن یا تاویل کردن بیانات و دستورات پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم مبنی بر خلافت امیرالمومنین علی علیه السلام به سمت توجیه عملکرد سقیفه بنی ساعده کشیده شدند و چاره­ای جز تصویب این عمل نداشتند. توجیه عملکرد متولیان سقیفه مبتنی بر صحت عقیده و ایمان صحابه بود که از آن به عدالت تعبیر می­شود.

به همین دلیل اهل سنت موضوع عدالت عموم صحابه را ارائه دادند و این تعبیر را در حد عصمت ارزشمند می­دانند .

اما اهل سنت با واقعیت خطاهای مختلف صحابه روبرو شد. زیرا وجود یک خطاء در عمل و نظر یکی از صحابه در منع از پذیرش نظریه عدالت صحابه ظاهر می­شد. از این­رو برای توجیه این مشکل نیز قائل به تصویب در اجتهاد شدند. یعنی هر نظری که صحابه و مجتهدین بدهند درست است و واقعیت همان نظر مجتهد است.

جریان سقیفه و خلافت غاصبانه علاوه بر اینکه موجب انحراف در مساله امامت شد، زمینه و عاملی برای ارائه نظریات باطلی چون عدالت صحابه و تصویب نظر مجتهد و انکار حسن و قبح عقلی و انکار عدل الهی و... است.

امیرالمومنین علی علیه السلام در خطبه معروف شقشقیه به برخی از انحرافات این جریان خطرناک و شوم اشاره می­کند.[2]

اعتقادات ابوکامل و فرقه کاملیه

1. تکفیر اکثر یا جمیع امت

ابوکامل درباره صحابه دارای یک فتوای افراطی است که دست کمی از آراء غلو آمیز او ندارد. او معتقد است که همه صحابه به دلیل ترک بیعتشان با امیرالمومنین علی علیه السلام کافر هستند و در این گفته فرقی بین مخالفین و محاربین نگذاشته و همچنین طبق ظاهر کلام او صحابه­ای که موضع مشخصی نداشتند و یا در این باره سکوت کردند نیز کافر هستند. به این ترتیب ابوکامل اکثر امت را تکفیر نموده است.[3] در واقع در این مساله نه معتقد به نظر شیعه است و نه نظریه اهل سنت.

2. تکفیر امیرالمومنین علی علیه السلام در احقاق حق خویش

اما نظر او نسبت به امیر المومنین علی علیه السلام چگونه است؟ پرسشی است که جواب آن در حد تناقض پیش رفته است. به همین دلیل با توبیخ نویسندگان فرق ومذاهب روبرو شده است.

او نسبت به امیرالمومنین علی علیه السلام دو بیان در دو زمینه ارائه داده است. او امیرالمومنین علی علیه السلام را در گرفتن حق خود و احقاق آن از متولیان سقیفه مقصر می­داند و اینکه به جهاد بر علیه مخالفان بر نخواست مقصر می­داند.[4]

اما در بیانی دیگر او امیرالمومنین علی علیه السلام را به دلیل کوتاهی در احقاق حقش تکفیر نموده[5] و قائل است که امیرالمومنین ترک واجب نموده است. زیرا قتال با متولیان سقیفه واجب بود همانطور که او با اهل صفین و جمل به جنگ پرداخت ولی ایشان آن واجب را انجام نداد. با این بیان ابوکامل، جمیع امت بعد از نبی مکرم صلی الله علیه و آله و سلم کافر می­شوند جز ابو کامل و پیروانش!!

نقد مطالب فوق

با این مطالب، جهل کامل ابوکامل در تحلیل وقائع صدر اسلام و نیز معارف اسلامی مشخص می­شود.

آیا امیرالمومنین علی علیه السلام برای احقاق حق خود اقدام نفرمود؟

آیا ایشان در ملاء و در خفاء اصحاب را به حق خویش یاد آوری نکرد؟

آیا او نبود که چند مرتبه از اصحاب برای جهاد بیعت گرفت و جزء چند نفر بر پیمانشان وفادار نماندند؟

خطبه فاطمه زهرا سلام الله علیها در مسجد برای چه بود؟

به چه منظور حق فاطمه غصب شد؟

آیا فاطمه زهرا سلام الله علیها و فرزندش در این راه به شهادت نرسیدند؟ او به دست چه کسانی شهید شد؟

آیا غیر از تعداد محدودی از اصحاب جان بر کف کسی جرات مخالفت و بیان حق داشت؟

آیا کودتا و ارعاب و وحشت و ترور در سقیفه نبود؟

آیا با زور و شمشیر برای ابوبکر بیعت حاصل نشد؟

آیا مخالفین بیعت با ابوبکر چون مالک بن نویره جان و مال و عرضشان مباح نشد؟

این همه سوالاتی است که نشانه جهالت ابوکامل به عمق واقعه است.

تحلیل امامت [6]

ابوکامل امامت را به نور تعریف می­کند که در وجود برخی اشخاص وجود دارد. معتقد است که آن نور از شخصی به دیگری به حالت تناسخ منتقل می­شود.

همچنین قائل است که آن نور در هر شخصی تأثیر و اقتضای خودش را دارد. ممکن است در فردی به حالت نبوت ظاهر شود و در دیگری امامت شود. همچنین اظهار داشته است که امکان تناسخ نور امامت به نبوت در یک شخص نیز ممکن است.

غلو در مورد امیرالمومنین علی علیه السلام

وی در حق امیرالمومنین علی علیه السلام غلو نموده و همین تحلیلی که از امامت ارائه داده در مورد ایشان جاری می­داند؛ یعنی نور نبوت به تناسخ وارد وجود علی شده و در وجود او به امامت مبدل گشت.

نقد دیگر

او در واقع منکر نبوت نبی اکرم و امامت امیرالمومنین است و ایشان را مکان قرار یافتن نبوت و امامت می­داند. زیرا نبی و امام نزد او، اشخاص معصوم نبوده­اند.

در واقع در حق علی علیه السلام غلو ننموده بلکه با بیانی باطل منکر امامت اوست. چنانکه منکر نبوت نبی مکرم اسلام است. پس توبیخ شهرستانی از ابوکامل بی­جهت می­شود.

تناسخ ارواح

از دیگر مبانی اعتقادی او اعتقاد به تناسخ است .تحلیل او از امامت ونبوت ملاکی جز تناسخ ندارد. همچنین به تناسخ ارواح در هنگام مرگ معتقد است. البته چنانکه ذکر شده تناسخ بر مسلک مجوسیان چهار مرتبه نسخ و مسخ و فسخ و رسخ است و نیز دو مرتبه اعلی و اسفل دارد و علی الظاهر ابوکامل تناسخ را بدون این تفصیل پذیرفته است.[7]

تکفیر کاملیه

ابو منصور بغدادی در کتاب الفرق بین الفرق علت کافر بودن کاملیه را دو عقیده می داند.[8]

1.به این علت که جمیع صحابه را بدون استثناء کافر می­دانند.

2. به این جهت که کاملیه آتش را بر زمین برتری دادند. (کنایه از اینکه اندیشه ابلیس را داشته است. زیرا ابلیس به این استدلال که جنسش از آتش است از دستور خدا مبنی بر سجده بر آدم خاکی و زمینی تمرد جست)

همچنین ابو منصور گفته است: ابوکامل بدترین نظر را نسبت به علی علیه السلام و صحابه دارد.

البته علت مهمتر کفر ایشان را باید غلو و یا انکار نبوت و امامت اعلام کرد.

بشار بن برد الشعیری ازافراد برجسته­ای که به این اعتقاد منسوب شده شخصی به نام بشار بن برد است و این شعر از اوست:

[9]

البته عقیده تفضیل نار بر زمین و تمسک به ابلیس مخصوص این فرقه نیست. بلکه بزرگان اهل سنت مانند ابوالفتوح احمد غزالی بر این اعتقاد هستند. او بر فراز منبر برای وعظ و خطابه مردم را به تعلم توحید از شیطان فرا می­خواند و اوست که ابلیس را سید الموحدین معرفی می­کند. چنانکه روزی بالای منبر گفته است:

هر کس توحید را از ابلیس نیاموزد زندیق است. زیرا امر شد که به غیر مولایش سجده کند اما این کار را نکرد.[10]

 این ضلالتها تعجب ندارد چه بشار بن برد و ابوکامل در فرقه کاملیه این ضلالتها را بگویند چه فقیه شافعی و واعظ مشهور اهل سنت احمد غزالی بر بالای منبر. زیرا همه این افراد عملا راهی را دنبال کرده­اندکه نباید می­رفتند. به دستورات پیامبر عمل نکردند. در حالی­که پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله و سلم فرمود:

[11]

این درحالی بود که سقیفه و جریان انحرافی خلافت، بی­شرمانه در حضور نبی مکرم اسلام صلی الله علیه و آله و سلم شعار حسبنا کتاب الله را سردادند[12]و برای خانه نشین کردن اهل بیت با اقدامات عملی جدیت نمودند و دستور پیامبر را پایمال نمودند و عجیب­تر اینکه این گروه با آیات قرآن نیز در موارد مختلف مخالفت نمودند و با دروغ و افتراء به غصب خلافت و فدک و... پرداختند.[13]

مقاله

جایگاه در درختواره فرق و مذاهب شیعی - زیدیه - جارودیه

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

پیامدهای تصویب لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی چه بود؟

پیامدهای تصویب لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی چه بود؟

دوره پهلوی را می‌توان دوره رشد و گسترش بهائیت دانست. بسیاری از چهره‌های شاخص بهائیت در این دوره، با بهره‌مندی از حمایت‌های ویژه شاه، سمت‌های سیاسی و اقتصادی متعددی را به دست آوردند.
چگونه عاشورا مسیر اسلامِ شیعی و شیعیانِ ایرانی را تغییر داد؟

چگونه عاشورا مسیر اسلامِ شیعی و شیعیانِ ایرانی را تغییر داد؟

درباره عوامل گرایش ایرانیان به علویان و مذهب تشیع، مورخان و پژوهشگران نظرات متفاوتی بیان کرده‌اند.
چگونگی متخلق شدن به اخلاق فاضله(کیمیای اخلاق)

چگونگی متخلق شدن به اخلاق فاضله(کیمیای اخلاق)

انسان چگونه خودش را به اخلاق فاضله متخلق کند و از رذایل اخلاقی دوری نماید؟ چگونه این معنا را در مرحله عمل پیاده کند؟ علمای اخلاق می‌گویند: ابتدا انسان باید حالت موجود نفس را حفظ کند و سپس به تهذیب رذایل و جبران ضررهای گذشته بپردازد.

پر بازدیدترین ها

صفات خداوند

صفات خداوند

راههای رسیدن به آرامش روانی از نگاه قرآن

راههای رسیدن به آرامش روانی از نگاه قرآن

قرآن کریم که بزرگترین معجزه پیامبراکرم(ص) است و تمام آنچه را که بشر برای هدایت نیاز داشته ودر آن آمده است، کاملترین نسخه برای آرامش روح است.
No image

راههای شناخت صفات خدا

تعامل اعراب مسلمان و ایرانیان ʆ) نقش امام حسن(ع) و امام حسین(ع) در فتح ایران

تعامل اعراب مسلمان و ایرانیان (6) نقش امام حسن(ع) و امام حسین(ع) در فتح ایران

این نوشتار در نقد سلسله مقالاتی است که فتح ایران توسط اعراب مسلمان را یکی از مقاطع تلخ تاریخ معرفی نموده‌اند.
Powered by TayaCMS