دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

ابوالفضل محمدبن حسین بیهقی

No image
ابوالفضل محمدبن حسین بیهقی

كلمات كليدي : ابوالفضل محمدبن حسين بيهقي،حارث آباد بيهق، بيهقي، تاريخ بيهقي.

نویسنده: داریوش سعادتی لیلان و اعظم بابائی

وی در 385 هـ.ق در قریه‌ی «حارث آباد بیهق» به دنیا آمد، بعد از کسب فضایل در «نیشابور» به «دیوان رسایل محمودی» راه جست و خدمت «خواجه بونصر مشکان» به کار پرداخت. همچنان در خدمت سلاطین غزنوی بود تا در زمان «عزالدوله عبدالرشید» که در سال (440 هـ.ق) سلطنت یافت، چندی «صاحب دیوان» انشاء گردید، اما به تهمت حاسدان معزول شد و در سال (443 هـ.ق) که «طغرل» بر «عبدالرشید» خروج کرد و او را کشت، بیهقی با جمعی دیگر از درباریان زندانی شد و یک سال در زندان بود. ابوالفضل در اواخر سلطنت «فرخزاد» از کارهای دیوانی کناره گرفت تا این که در سال (470 هـ.ق) وفات یافت.[1]

آثار:

مهم‌ترین اثر بیهقی، تاریخ مشهور او، «تاریخ بیهقی» می‌باشد که از امهات کتب تاریخ و ادب فارسی در شرح سلطنت «آل سبکتکین» در سی‌ مجلد است که در آن از تشکیل دولت «غزنوی» تا اوایل «سلطان ابراهیم بن مسعود» سخن رفته است، اما اکنون فقط قسمتی از آن که مربوط به سلطنت «مسعود بن محمود غزنوی» و «تاریخ خوارزم» از زوال دولت «آل مأمون» و افتادن آن به دست سلطان محمود و حکومت «آلتون تاش حاجب» در آن سامان تا غلبه‌ی «سلاجقه» موجود است. درباره‌ی سبک و شیوه نگارش این کتاب و مؤلف آن سخن بسیار گفته و نوشته‌اند و از میان همه نوشته‌ها به قول «استاد فیاض» که بیهقی‌شناس یگانه‌ی روزگار ما بود، بسنده می‌کنیم که فرمود: بیهقی گزارشگر حقیقت بود. علاوه بر این کتاب، «ابن فندق» کتاب دیگری به نام «زینة الکتاب» در آداب کتابت بدو نسبت داده است.

در کتاب بیهقی، هم سنت‌های طبیعی پارسی خراسان، یعنی استواری و پاکیزگی زبان و واژگان و ویژگی‌های دستوری و ادبی مشخص به کار آمده و هم بدعتهای ویژه‌ای که زمینه و زمانۀ خاص نیمه‌های قرن پنجم هجری ایجاب می‌کرده در آن به نحوی بدیع و دلپسند و متناسب با بلاغت طبیعی زبان فارسی آشکار شده است. از طرفی تاریخ بیهقی این دیبای خسروانی در وجه تاریخی آن، نشان دهندۀ کژی‌ها و نامرادی‌ها‌ی روزگار و انتقال از عصر درخشان مردم گرایی و ایران دوستی و خردمداری به دوران غلام بارگی و توطئه گری و کژراهی است.[2]

بنابراین اثر سترگ ارزش ادبی و تاریخی را توأمان حفظ کرده است زبان بیهقی زبانی است سخت توأم با احتیاط، و با همه تلخی‌ها و نصیحت‌هایی که در آن درج کرده، بسیار ملایم و محافظه کارانه است.[3]

تاریخ بیهقی علاوه بر ارزش تاریخی، از نظر زبانی نیز ارزش فراوان و انکارناپذیری دارد. این کتاب پر است از تعبیرات و ضرب‌المثل‌ها، کنایه‌ها، عبارات فعلی و... که کتاب را به عنوان مأخذی مهم برای زبان فارسی درآورده است.

از طرفی، ویژگی‌های اخلاقی نگارنده‌ی آن که حقیقت گویی، امانتداری و میانه‌روی در رأس آن است، متن این کتاب را از نظر محتوایی و تاریخی نیز ارزشمند کرده است، چنانکه متن این کتاب به عنوان سندی مهم و دست اول در مطالعات تاریخی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

نگارنده تاریخ بیهقی دارای جهانبینی متقن و استواری است که اعتقاد به خرد، بی‌اعتباری جهان و اعتقاد به مکافات عمل جزء محورهای اساسی آن است، او دارای سرشتی نیک و صادق بوده و در کنار همه اینها نسبت به کار خود تسلط داشته است وی با زبان و بیان شیرین و شاعرانه خود، اثری را خلق کرده که گذشت زمان آن را جاودانه‌تر می‌کند.[4]

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

پناهنده Refugee

پناهنده Refugee

اصطلاح «پناهنده»، «پناهندگان» و «پناهندگی» از جمله اصطلاحاتی است که در نظام حقوق بشر بسیار متداول بوده و به کرات مورد استفاده قرار گرفته است.
الزام آور Binding

الزام آور Binding

اصطلاح «الزام‌آور» از جمله اصطلاحاتی است که در نظام حقوق بشر در ترکیب‌‌‌‌های مختلفی از جمله «معاهده الزام‌آور»
اعلامیه استقلال Declaration of Independence

اعلامیه استقلال Declaration of Independence

از جمله مهمترین تحولات مربوط به دوران اواخر عصر روشنگری، وقوع حوادث سیاسی و انقلاب‌های حقوق بشری و جنبش‌های آزادی خواهانه‌ای است که دست آوردهای حقوق و آزادی‌های فردی مهمی از آنها ناشی شده است.
No image

پروتکل Protocol

واژه «پروتکل» از جمله واژگانی است که در نام‌گذاری برخی از مهمترین اسناد حقوق بشری متعلق به نظام‌های بین المللی و منطقه‌ای حقوق بشری نیز به  کار گرفته شده است.
پروتکل اختیاری مربوط به میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی

پروتکل اختیاری مربوط به میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی

بی‌تردید میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی (1966)

پر بازدیدترین ها

صفات خداوند

صفات خداوند

No image

مبالغه (بزرگ نمایی)

No image

نظریه های یادگیری

Powered by TayaCMS