دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

استغفار retraction

No image
استغفار retraction

كلمات كليدي : استغفار، توبه

نویسنده : زينب طاهري

استغفار در لغت از ماده غفر[1] مصدر باب استفعال به معنى پوشانیدن و محو آثار خطاء است[2]و در اصطلاح طلب غفران نمودن با زبان و عمل[3]است و طلب مغفرت در صورتى محقّق مى‌شود که ندامت قلبى و پشیمانى از خطایى که واقع شده است حاصل گردد.[4]

نخستین مرتبه تقوى، بیزارى از زشتیها و انگیزه‌هاى نفسانی مى‌باشد که با خرد، منافات دارد. این مرتبه، همان مقام استغفار است.[5]استغفار درجه بلند مرتبگان و صدای استغفار خوش‌ترین صدا در نزد پروردگار است.

توبه و استغفار

استغفار طلب آمرزش است و او مقرون به توبه است.[6] حال فرق میان توبه و استغفار این است که:

1- استغفار، طلب آمرزش است بوسیله دعا، توبه یا ... ولى توبه پشیمانى از معصیت و تصمیم بر عدم تکرار آن است.[7]

2- استغفار، طلب مغفرت مى‌باشد براى گناهان گذشته، نه گناهان آینده ولى توبه، طلب مغفرت از گناهان گذشته و تعهد بر ترک گناهان آینده است.[8]

3- در توبه درخواست لقاء خدا و درک وصل او است، ولى در استغفار درخواست آمرزش خود و رفع موانع و حجاب‌ها است.[9]

4- توبه مختص به گنهکار است که حقیقتاً از عمل خود پشیمان است و لکن استغفار دعاء است بمعنى طلب مغفرت.[10]

شرایط استغفار

حضرت على (ع) فرمودند: مى‌دانى معناى استغفار چیست؟ استغفار درجه والا مقامان است و داراى شش معنا است، اوّل- پشیمانى از آنچه گذشت، دوّم- تصمیم به عدم بازگشت، سوم- پرداختن حقوق مردم‌ چنانکه خدا را پاک دیدار کنى که چیزى بر عهده تو نباشد، چهارم- تمام واجب‌هاى ضایع ساخته را به جا آورى پنجم- گوشتى که از حرام بر اندامت روییده با اندوه فراوان آب کنى چنانکه پوست به استخوان چسبیده، گوشت تازه بروید. ششم- رنج طاعت را به تن بچشانى چنانکه شیرینى گناه را به او چشانده بودى. پس آنگاه بگویى استغفر اللَّه! [11]

علامه طباطبایی(ره) استغفار را مشروط به توبه و عمل صالح دانسته است[12]و می‌فرمایند: استغفار کسى مؤثر است که نخواهد آن عمل زشت را هم چنان مرتکب شود.[13]

پس استغفار به درگاه خداوند، زمینه نزول برکاتی را فراهم می کند اما این حکم شامل مشرکین[14] نمی شود. استغفار کردن برای منافقان به دلیل کفر و فسق آنها بی‌اثر می‌باشد.

آیه ای[15]خطاب به رسول گرامى(ص) می‌فرماید: چنانچه در باره منافقان طلب عفو و آمرزش نمائى و یا از این درخواست صرف نظر کنى یکسان است و چنانچه هفتاد بار براى آنان طلب عفو و مغفرت نمائى پروردگار آنها را نخواهد آمرزید؛ زیرا مغفرت و آمرزش عبارت از محو گناه است و تیره‌گى آن از صحیفه روان گناهکار زایل شود و صفاء یابد.

زمینه های استغفار

آنچه زمینه استغفار می شود به قرار ذیل می‌باشد:

1-آگاهی از آمرزش پذیری خداوند[16]، مقتضی درخواست آمرزش از او[17]

2-امید به رحمت خدا[18]

3-ایمان [19]

«فرشتگانى که حاملان عرشند... براى مؤمنان استغفار مى‌کنند...[20] »

4-توبه پذیری خدا

«پروردگارت را تسبیح و حمد کن و از او آمرزش بخواه که او بسیار توبه‌پذیر است»[21]

5-توجه به حکمت و عزت خدا

« پروردگارا!... ما را ببخش، اى پروردگار ما که تو عزیز و حکیمى![22]»

6-توجه به فرجام امور[23]

7-توجه به قدرت خدا[24]

8- توجه به ولایت خدا[25]

9-ذکر خدا[26]

10-مشاهده عذاب: «و چیزى مردم را بازنداشت از اینکه- وقتى هدایت به سراغشان آمد- ایمان بیاورند و از پروردگارشان طلب آمرزش کنند، جز اینکه ... یا عذاب (الهى) در برابرشان قرار گیرد»[27]

موانع استغفار

1-شرک و بت پرستی[28]

«و اى قوم من! از پروردگارتان طلب آمرزش کنید...*گفتند:... و ما خدایان خود را بخاطر حرف تو، رها نخواهیم کرد!...»[29]

2-تقلید کورکورانه[30]

3-جهل

«ازپروردگار خود، آمرزش بطلبید...*گفتند: «اى شعیب! بسیارى از آنچه را مى‌گویى، ما نمى‌فهمیم!...»[31]

4-ظلم[32]

5-فسق [33]

6-لجاجت [34]

7-عصیان و نافرمانی [35]

آداب استغفار

1- استغفار در سحر:

«و در سحرگاهان، استغفار مى‌نمایند.»[36]

2-استغفار درشب جمعه:[37]

«بزودى براى شما از پروردگارم آمرزش مى‌طلبم...»[38] علت اینکه حضرت یعقوب در همان حال براى آنها طلب آمرزش نکرد این بود که می‌خواست در سحر شب جمعه براى آمرزش آنها دعا کند[39]

3- از آداب دعا و استغفار، ابتدا اعتراف به گناه است. [40]

«پروردگارا! ما به خویشتن ستم کردیم! و اگر ما را نبخشى و...»[41]

4- اظهارایمان[42]:

«پروردگارا! ما ایمان آورده‌ایم پس گناهان ما را بیامرز، ...[43]»

5-توجه به ربوبیت خدا:[44]

«رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا ... »[45]

6-توجه به ولایت خدا:[46]

« پروردگارا! ... ما را ببخش و در رحمت خود قرار ده! تو مولا و سرپرست مایى،...[47]»

7-توسل به انبیاءبرای آمرزش خواهی: [48]

« اگر این مخالفان ...به نزد تو مى‌آمدند و از خدا طلب آمرزش مى‌کردند و پیامبر هم براى آنها استغفار مى‌کرد خدا را توبه پذیر و مهربان مى‌یافتند» [49]

8-ذکرصفات کمال خدا در استغفار[50]:

«پروردگارا! مرا ببخش و رحمت کن و تو بهترین رحم کنندگانى! »[51]

9-یاد خدا:[52]

«و آنها که وقتى مرتکب عمل زشتى شوند، یا به خود ستم کنند، به یاد خدا مى‌افتند و براى گناهان خود، طلب آمرزش مى‌کنند- و کیست جز خدا که گناهان را ببخشد؟...»[53]

آثار استغفار

1- زمینه ساز آمرزش گناه:

« کسى که کار بدى انجام دهد یا به خود ستم کند، سپس از خداوند طلب آمرزش نماید، خدا را آمرزنده و مهربان خواهد یافت.»[54]

حضرت رضا(ع) فرمودند: «مثل استغفار (و ریختن گناهان بسبب آن) چون برگى است بر درختى که (در فصل پائیز آن درخت) بجنبد و آن برگ بریزد...»[55]

2-بهترین عبادت:

حضرت رضا(ع):

«استغفار و کلام لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ، بهترین عبادت است» [56]

3-بهترین دعا:

رسول خدا (ص) فرمود:« بهترین دعا استغفار است.»[57]

و زمینه ساز اجابت دعا:[58]

«پروردگارا! مرا ببخش و حکومتى به من عطا کن...پس ما باد را مسخّر او ساختیم...»[59]

4-نورانیت نامه اعمال:

امام صادق(ع) فرمود: «هر گاه بنده بسیار استغفار کند نامه عملش بالا رود در حالى که می‌درخشد.»[60]

5- سبب افزایش توان: «اى قوم من! از پروردگارتان طلب آمرزش کنید، سپس به سوى او بازگردید تا... نیرویى بر نیرویتان بیفزاید!»[61]

6- زمینه ساز نزول باران، امداد با فرزند،مال ورونق کشاورزی:[62]«از پروردگار خویش آمرزش بطلبید که او بسیار آمرزنده است * تا بارانهاى پربرکت آسمان را پى در پى بر شما فرستد* و شما را با اموال و فرزندان فراوان کمک کند و باغهاى سرسبز و نهرهاى جارى در اختیارتان قرار دهد.»[63]

7- منشأ بهره مندی از امکانت خوب دنیا: «از پروردگار خویش آمرزش بطلبید سپس بسوى او بازگردید تا شما را تا مدّت معیّنى (از مواهب زندگى این جهان) به خوبى بهره‌مند سازد...»[64]

رسول خدا (ص) فرمودند: «هر که استغفار کند خدا براى او از هر غمى گشایش و از هر تنگنائى مفرى پدید آرد. و او را از جایى که انتظار ندارد روزى دهد»[65]

8- سبب جلب رحمت و محبت خدا: «از پروردگار خود آمرزش بطلبید و به سوى او بازگردید که پروردگارم مهربان و دوستدار (بندگان توبه‌کار) است!»[66]

«...چرا از خداوند تقاضاى آمرزش نمى‌کنید تا شاید مشمول رحمت (او) شوید؟!»[67]

9-مایه نجات از عذاب الهی: «...و (نیز) تا استغفار مى‌کنند، خدا عذابشان نمى‌کند»[68]

امیر مؤمنان (ع) فرمود: «در زمین دو وسیله براى امان از عذاب الهى است، یکى از آن دو از دست رفته و اینک به دوّمى متمسّک شوید، امّا امان اوّلى رسول اکرم(ص) است ولى امان دوّم استغفار است.»[69]

10-راه نجات:

حضرت على(ع): «شگفتا از کسى که ناامید باشد و نجات با اوست. پرسیدند نجات چیست؟ فرمود: استغفار.»[70]

11-قطع کننده ریشه شیطان:

رسول خدا(ص) فرمود: «استغفار و طلب آمرزش از خداوند، ریشه شیطان را قطع مى‌نماید.»[71]

12-جلاء دهنده دل:

رسول خدا(ص) فرمود: «قلبها را زنگارى است چون زنگ مس که باید با استغفار، جلایش دهید.»[72]

پس آنگاه که آدمی در اثر غفلت و یا طغیان هواهای نفسانی دچار گناه شد باید بی‌درنگ خود را در معرض رحمت واسعه الهی قرار دهد و از او آمرزش طلبد و با استغفار دل و جان خویش را شست و شو دهد.

مقاله

نویسنده زينب طاهري
جایگاه در درختواره فضائل اخلاقی

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

No image

شجاعت

No image

حکمت

No image

اطعام و سقایت

No image

اتحاد و الفت

پر بازدیدترین ها

No image

عفو و گذشت

No image

شجاعت

No image

کسب روزی حلال

No image

امانت داری bailment

No image

آزادگی Freedom

Powered by TayaCMS