دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

ادات استقبال

"استقبال " مصدر باب "استفعال" از ماده "قبل" و در لغت به معنای روبرو و مواجه شدن است. در اصطلاح نحو "استقبال" زمانی است در مقابل حال و گذشته که از لحظه پایان یافتن کلام آغاز میشود
No image
ادات استقبال

نویسنده: هاجر جعفري

كلمات كليدي : استقبال، "سين"، "سوف"، موارد اختصاص زمان فعل مضارع به استقبال

"استقبال " مصدر باب "استفعال" از ماده "قبل" و در لغت به معنای روبرو و مواجه شدن است.[1] در اصطلاح نحو "استقبال" زمانی است در مقابل حال و گذشته که از لحظه پایان یافتن کلام آغاز میشود.[2] "ادات استقبال" بر دو حرف "سین" و "سوف" اطلاق میشود که بر فعل مضارع داخل شده و آن را به زمان استقبال اختصاص میدهد.[3] به عنوان مثال متکلم در عبارت "سوف أضربُ" با بکار بردن "سوف"، فعل مضارع (أضربُ) را به استقبال اختصاص داده و از وقوع "ضرب" (زدن) در آینده خبر میدهد.

وجه نامگذاری

با توجه به فایده و کاربرد دو حرف "سین" و "سوف" که در تعریف اصطلاحی بیان شد، روشن است که این دو حرف را از آن جهت که موجب اختصاص فعل مضارع به استقبال میشوند به "ادات استقبال" نام نهادهاند. ذکر این نکته قابل توجه است که کلمات دیگری نیز وجود دارند که زمان فعل مضارع را به استقبال اختصاص میدهند ولی از آنها به "ادات استقبال" تعبیر نشده است[4] که در ادامه به آنها اشاره میشود.

جایگاه "ادات استقبال"

در میان عالمان نحو در تبیین مباحث "ادات استقبال" سه رویکرد مشاهده میشود؛ بعضی[5] در باب "الکلام و ما یتالف منه"، بخش "فعل" ضمن بیان حالات فعل مضارع از جهت زمان، به بررسی ادات استقبال پرداخته، و بعضی دیگر[6] در باب "فعل" ضمن بررسی خواصّ فعل به مبحث ادات استقبال اشاره کرده‌اند. در مقابل بعضی دیگر [7] "ادات استقبال" را در ضمن عنوان کلی "ادات" در کنار سایر ادات مورد بررسی قرار دادهاند. از ادات استقبال به "حروف تنفیس"و یا "حروف توسع" نیز تعبیر شده است.[8]

کاربرد و ویژگیهای "ادات استقبال" در کلام

زمان فعل مضارع با توجه به قرائن و جایگاه آن در کلام، حالتهای مختلفی دارد که در یک حالت با ورود ادات استقبال قبل از مضارع مثبت و بدون عمل در آن، زمان آن را به استقبال اختصاص میدهند.[9] در این بخش با توجه به نوع "ادات استقبال" به بررسی نحوه کاربرد و ویژگیهای هر یک در کلام اشاره میشود:

الف. سین

"سین" حرف استقبالی است که زمان مضارع مثبت را به آینده نزدیک اختصاص میدهد.[10] در مورد "سین" نکات ذیل قابل توجه است:

1. این حرف هم در وعد[11] و هم در وعید[12] به کار میرود البته کاربرد آن در وعد بیشتر است.[13]

2. این حرف در گویش عربی برای تاکید فعل و تکرار آن نیز به کار میرود این ویژگی به "سین" اختصاص دارد. [14]

ب. سوف

"سوف" حرف استقبالی است که زمان مضارع مثبت را به آینده دور (وسیعتر) اختصاص میدهد.[15] در مورد "سوف" نکات ذیل قابل توجه است:

1. طبق نظر بعضی[16] "سوف" مرادف "سین" بوده و هر دو در یک معنای واحد به کار میروند، با این تفاوت که "سوف" در زمان آینده وسیعتر، کاربرد بیشتری دارد.[17]

2. ممکن است میان "سوف" و فعل مضارع، فعل ملغی[18] فاصله شود که این ویژگی به "سوف" اختصاص دارد؛[19] مانند:

و ما أدری و سوف –إخال- أدری أقومٌ آل حصن أم نساءُ

در این مثال میان "سوف" و فعل مضارع (أدری)، فعل ملغی (إخال) فاصله شده است.[20]

3. ممکن است حرف لام بر "سوف" وارد شود[21] که این ویژگی به سوف اختصاص دارد؛[22] مانند: "ولَسوفَ یُعطِیکَ رَبُّکَ فَتَرضَی"؛[23] در این آیه شریفه حرف "لام" بر "سوف" وارد شده است.

موارد اختصاص زمان فعل مضارع به استقبال

مطالب گذشته به بررسی ورود ادات استقبال بر فعل مضارع مثبت به عنوان یکی از موارد اختصاص زمان فعل مضارع به استقبال پرداخته و در ادامه به مواردی دیگر از این اختصاص اشاره میشود:[24]

1. همراهی فعل مضارع با یکی از ظروف مستقبل؛[25] مانند: "أزورُکَ إذا تَزورُنی"، در این مثال زمان در دو فعل مضارع "أزورک" و "تَزورنی" به جهت اقتران و همراهی آن دو با ظرف مستقبل (إذا) به استقبال اختصاص یافته است. فعل اول (أزورک) عامل ظرف بوده و فعل دوم (تَزورنی) به همراه فاعل آن، مضافالیه ظرف واقع شده است.

2. اسناد فعل مضارع به امری که در آینده انتظار وقوع آن میرود؛ مانند: "یدخل الشهداء الجنة مع السابقین"؛ در این مثال فعل مضارع (یدخل) به امری نسبت داده شده که در آینده انتظار وقوع آن میرود (وارد شدن در بهشت)، از این رو فعل مضارع به استقبال اختصاص یافته است.

3. وارد شدن "هل" بر فعل مضارع؛ مانند: " هل تُقاطِعُ مجالسَ السوءِ؟"؛ در این مثال با ورود لفظ "هل" بر فعل مضارع (تقاطع) زمان آن به استقبال اختصاص یافته است.

4. در صورتی فعل مضارع اقتضای طلب داشته باشد؛ طلب در این صورت به دو گونه فهمیده میشود:

الف. طلب از خود فعل فهمیده شود؛ مانند: "اَلوالِداتُ یُرضِعنَ اَولادهنَّ" ؛[26] در این آیه شریف طلب ارضاع از "والدات" از فعل مضارع (یرضعن) فهمیده میشود.

ب. طلب با کمک ادات دیگری فهمیده شود؛ مانند: "رَبّنَا لَا تُؤَاخِذنَا"؛[27] در این آیه شریفه طلب به کمک حرف "لا" فهمیده میشود.

5. در صورتی که از فعل مضارع معنای وعده یا وعید فهمیده شود؛ مانند: "فَیَغفِرُ لِمَن یَشَاءُ وَ یُعَذِّبُ مَن یَشَاءُ"؛[28] در این مثال از فعل اول (یَغفِرُ) معنای وعد و از فعل دوم (یُعَذِّبُ) معنای وعید فهمیده میشود از این رو زمان این دو فعل به استقبال اختصاص یافته است.

6. همراهی فعل مضارع با یکی از ادات تاکید؛[29] مانند: "أتُکرِمَن صدیقک؟"؛ در این مثال فعل مضارع (تکرمن) با نون تاکید همراه شده از این رو زمان آن به استقبال اختصاص یافته است.

7. همراهی فعل مضارع با ادات رجاء؛ مانند: "لعلّ الغائبُ یَحضُرُ"؛ در این مثال فعل مضارع (یحضُر) به جهت همراهی با ادات رجاء (لعل) به استقبال اختصاص یافته است.

8. همراهی فعل مضارع با ادات شرط و جزاء؛[30] مانند: "إن تَنصر اللهَ یَنصُرکُم"؛[31] در این آیه شریفه زمان دو فعل "تنصُر" و "ینصُر" به جهت همراهی با حرف شرط (إن) به استقبال اختصاص یافته است.

9. همراهی فعل مضارع با حروف نصب؛[32] مانند: "فَاُولِئکَ عَسَی اللهُ أن یَعفُوَ عَنهُم"؛[33] در این آیه شریفه حرف نصب (أن) همراه با فعل مضارع (یَعفُوَ) ذکر شده از این رو زمان فعل به استقبال اختصاص یافته است.

"ادات استقبال " در قرآن و حدیث

1. آیه "سوف أستَغفِرُ لَکُم رَبِّی"،[34] (به زودی برای شما از پروردگارم آمرزش میطلبم)؛ در این آیه شریفه "سوف" از ادات استقبال بوده و زمان فعل مضارع (أستَغفِرُ) را به استقبال اختصاص داده است.

2. آیه "سآتیکُم منها بِخَبَرٍ"،[35] (به زودی از آن برای شما خبری میآورم)؛ در این آیه شریفه "سین" در عبارت "سَآتیکُم" از ادات استقبال بوده و زمان فعل مضارع (ءاتیکُم) را به استقبال اختصاص داده است.

3. حدیث "یا مفَضَّل! لا یُفلِحُ مَن لا یَعقِل، و لایعقلُ من لایعلَمُ، و سوف یَنجُبُ مَن یَفهَم، و یَظفَرُ مَن یَحلُمُ"[36] (ای مفضل! هر که تعقل نکند رستگار نشود و هر که را دانش نباشد تعقل میسر نگردد و هر که بفهمد نجیب و بزرگوار خواهد شد و هر کس بردبار باشد پیروز شود)؛ در این حدیث شریف "سوف" از ادات استقبال بوده و زمان فعل مضارع (ینجُبُ) به استقبال اختصاص یافته است.

 

مقاله

جایگاه در درختواره نحو

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

رفتار و منش امام خمینی (ره) با دختران

رفتار و منش امام خمینی (ره) با دختران

در همۀ جوامع بشری، تربیت فرزندان، به ویژه فرزند دختر ارزش و اهمیت زیادی دارد. ارزش‌های اسلامی و زوایای زندگی ائمه معصومین علیهم‌السلام و بزرگان، جایگاه تربیتی پدر در قبال دختران مورد تأکید قرار گرفته است. از آنجا که دشمنان فرهنگ اسلامی به این امر واقف شده‌اند با تلاش‌های خود سعی بر بی‌ارزش نمودن جایگاه پدر داشته واز سویی با استحاله اعتقادی و فرهنگی دختران و زنان (به عنوان ارکان اصلی خانواده اسلامی) به اهداف شوم خود که نابودی اسلام است دست یابند.
تبیین و ضرورت‌شناسی مساله تعامل مؤثر پدری-دختری

تبیین و ضرورت‌شناسی مساله تعامل مؤثر پدری-دختری

در این نوشتار تلاش شده با تدقیق به اضلاع مسئله، یعنی خانواده، جایگاه پدری و دختری ضمن تبیین و ابهام زدایی از مساله‌ی «تعامل موثر پدری-دختری»، ضرورت آن بیش از پیش هویدا گردد.
فرصت و تهدید رابطه پدر-دختری

فرصت و تهدید رابطه پدر-دختری

در این نوشتار سعی شده است نقش پدر در خانواده به خصوص در رابطه پدری- دختری مورد تدقیق قرار گرفته و راهبردهای موثر عملی پیشنهاد گردد.
دختر در آینه تعامل با پدر

دختر در آینه تعامل با پدر

یهود از پیامبری حضرت موسی علیه‌السلام نشأت گرفت... کسی که چگونه دل کندن مادر از او در قرآن آمده است.. مسیحیت بعد از حضرت عیسی علیه‌السلام شکل گرفت که متولد شدن از مادری تنها بدون پدر، در قرآن کریم ذکر شده است.
رابطه پدر - دختری، پرهیز از تحمیل

رابطه پدر - دختری، پرهیز از تحمیل

با اینکه سعی کرده بودم، طوری که پدر دوست دارد لباس بپوشم، اما انگار جلب رضایتش غیر ممکن بود! من فقط سکوت کرده بودم و پدر پشت سر هم شروع کرد به سرزنش و پرخاش به من! تا اینکه به نزدیکی خانه رسیدیم.

پر بازدیدترین ها

تعامل اعراب مسلمان و ایرانیان ʆ) نقش امام حسن(ع) و امام حسین(ع) در فتح ایران

تعامل اعراب مسلمان و ایرانیان (6) نقش امام حسن(ع) و امام حسین(ع) در فتح ایران

این نوشتار در نقد سلسله مقالاتی است که فتح ایران توسط اعراب مسلمان را یکی از مقاطع تلخ تاریخ معرفی نموده‌اند.
No image

امام حسین (ع): «الناسُ عبیدُ الدنیا و الدین لعق علی السنتهم یحوطونه مادرَّت معایشُهم فاذا مُحَّصوا بالبلاء قَلَّ الدَیّانون»

«مردم بندۀ دنیایند و دین بر زبانشان می‌چرخد و تا وقتی زندگی‌هاشان بر محور دین بگردد، در پی آنند، امّا وقتی به وسیلۀ «بلا» آزموده شوند، دینداران اندک می‌شوند.»
No image

قالَ رَسُولُ اللّهِ (صلّى اللّه علیه و آله):«اِنَّ لِقَتْلِ الْحُسَیْنِ علیه السّلام حَرارَةً فى قُلُوبِ الْمُؤمنینَ لا تَبْرُدُ اَبَداً.»

پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه و آله) فرمود: «براى شهادت حسین علیه السلام ، حرارت و گرمایى در دلهاى مؤمنان است که هرگز سرد و خاموش نمی‌شود.» (جامع احادیث الشیعه ، ج 12، ص 556)
راههای رسیدن به آرامش روانی از نگاه قرآن

راههای رسیدن به آرامش روانی از نگاه قرآن

قرآن کریم که بزرگترین معجزه پیامبراکرم(ص) است و تمام آنچه را که بشر برای هدایت نیاز داشته ودر آن آمده است، کاملترین نسخه برای آرامش روح است.
Powered by TayaCMS