دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

بازگشتِ ادبی

No image
بازگشتِ ادبی

كلمات كليدي : بازگشتِ ادبي، ملك‌الشعراي بهار، انحطاط ادبي، لطف‌علي آذر بيگدلي، شعلۀ اصفهاني ، عبدالرزاق بيگ‌دنبلي، زنديّه، عصر قاجاريّه، سبك خراساني

دوره‌ای در تاریخ ادبیّات ایران است که به نیمۀ دوم قرن دوازدهم تا پیدایش ادبیات مشروطه در اوایل قرن چهاردهم اطلاق می‌شود. دربارۀ آغاز وآغازکنندگان ادبیّات این دوره میان صاحب‌نظران تقریباً اتفاق‌نظر هست. به احتمال قوی تعبیر «بازگشت» را نخستین بار ملک‌الشعرای بهار به کار برده است. او پس از توصیف «انحطاط ادبی» عصر صفوی، با عبارت «رستاخیز یا بازگشت» نیز از این دوره یاد کرده است.

بازگشت در شعر

در نیمۀ قرن دوازدهم، تقریباً از اواخر عصر افشاریه، حرکت تازه‌ای در شعر فارسی آغاز شد وتنی چند از شاعران به فکر پیروی از اسلوب‌های کهن شعر فارسی – سبک خراسانی (یا ترکستانی) وسبک عراقی – افتادند این طرز را در شعر «شیوۀ متقدّمین» یا «طرز قدما» خوانده‌اند.

لطف‌علی آذر بیگدلی (1134-1195)، که خود از پیشگامان بازگشت ادبی است، از تجدید اسلوب متقدّمان، یعنی شیوۀ شعرای پیش از عصر صفوی، سخن به میان آورده و گفته طرز ادبی مشتاق اصفهانی و همگامان وی به مراتبِ عالیه نرسید تا اینکه جمعی از فضلا وفصحا در عصر قاجاریّه طریقۀ قدما را به صورت کامل آن برگزیدند.

شروع حرکت بازگشت از اصفهان بود، هر چند در دورۀ استیلای افغان‌ها و عصر انحطاط و افول پس از آن، اصفهان ویران شده بود و دیگر مقرّ حکومت و مرکز اصلی سیاست نبود ومردم آنجا، از جمله اهل علم وادب، در بلاد متعدّد پراکنده شده بودند. پس از اصفهان شیراز، کاشان وتهران به حرکت بازگشت گراییدند. از جمله شاعرانی که پیشگام حرکت نو ادبی شدند سیّد محمد شعلۀ اصفهانی (متوفی 1160)، میر سیّد علی مشتاق اصفهانی ومیرزا محمّد نصیر اصفهانی (متوفی 1192) بودند.

بازگشت در نثر

در اواخر حکومت زندیّه ومدّتی پس از حرکت بازگشت در شعر، تغییرات اندکی در شیوۀ نثر نویسی پدیدار شد. نثر فارسی، با آهنگی کندتر از شعر، از تصنّعات وتکلّفات خود کاست و رفته‌رفته از حشو و زواید پیراسته شد، به تجربیّات گذشتگان وامکانات نثر فارسی توجه گردید. به ویژه، از اوایل عهد قاجار، تحوّل نثر سرعت بیشتری یافت ونویسندگانی پیدا شدند که شیوۀ نثر نویسی را دگرگون کرده بنایی گذاشتند که در آن قواعد فارسی نویسی صحیح بیشتر رعایت شد.

از میان نویسندگانی که بانی تحول نثر هستند تنی چند به شرح زیر یاد کردنی‌اند: عبدالرزاق بیگ‌دنبلی، متخلّص به مفتون صاحبِ تسلیة‌الابرار، میرزا رضی (متوفی 1222) میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی (1193-1251)، نویسنده ومنشی وشاعر و وزیر که انشای فارسی را با کلمات محاوره‌ای درآمیخت ونثر را به ایجاز واختصار وسادگی سوق داد ودر حقیقت به قالب نثر فارسی روح تازه‌ای دمید وتقریباً آن را برای کاربرد در همۀ زمینه‌ها آماده ساخت. منشآت فاضل‌خان گرّوسی (1198 – 1253) صاحب دیوان (متوفی 1256)، محرّر رسایل محرمانۀ شاه (امین رسایل)،رضاقلیخان هدایت،میرزا محمّد تقی سپهر (متوفی 1297) ملقّب به لسان‌الملک، صاحب ناسخ التواریخ، با کوشش نویسندگان ومترجمان، که در سنّت بازگشت ادبی در نثر گام برمی‌داشتند، نثر فارسی از بند لفّاظی‌های منشیانه رست واز توانایی‌های بالقوّه وبالفعل خود در حدّی که مقتضای زمان بود بهره‌مند گردید وبه نثر سالم در خدمت معنی تبدیل شد.

هم‌چنان به سادگی گرایید وبه قوام وپختگی رسید. این نثر به لحاظ خلاقیّت واصالت سبک وروش جایگاه خاصی در تاریخ ادب فارسی ودر کنار سایر اسلوب‌های اصیل نثر نویسی دارد.

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

رفتار و منش امام خمینی (ره) با دختران

رفتار و منش امام خمینی (ره) با دختران

در همۀ جوامع بشری، تربیت فرزندان، به ویژه فرزند دختر ارزش و اهمیت زیادی دارد. ارزش‌های اسلامی و زوایای زندگی ائمه معصومین علیهم‌السلام و بزرگان، جایگاه تربیتی پدر در قبال دختران مورد تأکید قرار گرفته است. از آنجا که دشمنان فرهنگ اسلامی به این امر واقف شده‌اند با تلاش‌های خود سعی بر بی‌ارزش نمودن جایگاه پدر داشته واز سویی با استحاله اعتقادی و فرهنگی دختران و زنان (به عنوان ارکان اصلی خانواده اسلامی) به اهداف شوم خود که نابودی اسلام است دست یابند.
تبیین و ضرورت‌شناسی مساله تعامل مؤثر پدری-دختری

تبیین و ضرورت‌شناسی مساله تعامل مؤثر پدری-دختری

در این نوشتار تلاش شده با تدقیق به اضلاع مسئله، یعنی خانواده، جایگاه پدری و دختری ضمن تبیین و ابهام زدایی از مساله‌ی «تعامل موثر پدری-دختری»، ضرورت آن بیش از پیش هویدا گردد.
فرصت و تهدید رابطه پدر-دختری

فرصت و تهدید رابطه پدر-دختری

در این نوشتار سعی شده است نقش پدر در خانواده به خصوص در رابطه پدری- دختری مورد تدقیق قرار گرفته و راهبردهای موثر عملی پیشنهاد گردد.
دختر در آینه تعامل با پدر

دختر در آینه تعامل با پدر

یهود از پیامبری حضرت موسی علیه‌السلام نشأت گرفت... کسی که چگونه دل کندن مادر از او در قرآن آمده است.. مسیحیت بعد از حضرت عیسی علیه‌السلام شکل گرفت که متولد شدن از مادری تنها بدون پدر، در قرآن کریم ذکر شده است.
رابطه پدر - دختری، پرهیز از تحمیل

رابطه پدر - دختری، پرهیز از تحمیل

با اینکه سعی کرده بودم، طوری که پدر دوست دارد لباس بپوشم، اما انگار جلب رضایتش غیر ممکن بود! من فقط سکوت کرده بودم و پدر پشت سر هم شروع کرد به سرزنش و پرخاش به من! تا اینکه به نزدیکی خانه رسیدیم.

پر بازدیدترین ها

تعامل اعراب مسلمان و ایرانیان ʆ) نقش امام حسن(ع) و امام حسین(ع) در فتح ایران

تعامل اعراب مسلمان و ایرانیان (6) نقش امام حسن(ع) و امام حسین(ع) در فتح ایران

این نوشتار در نقد سلسله مقالاتی است که فتح ایران توسط اعراب مسلمان را یکی از مقاطع تلخ تاریخ معرفی نموده‌اند.
No image

امام حسین (ع): «الناسُ عبیدُ الدنیا و الدین لعق علی السنتهم یحوطونه مادرَّت معایشُهم فاذا مُحَّصوا بالبلاء قَلَّ الدَیّانون»

«مردم بندۀ دنیایند و دین بر زبانشان می‌چرخد و تا وقتی زندگی‌هاشان بر محور دین بگردد، در پی آنند، امّا وقتی به وسیلۀ «بلا» آزموده شوند، دینداران اندک می‌شوند.»
No image

قالَ رَسُولُ اللّهِ (صلّى اللّه علیه و آله):«اِنَّ لِقَتْلِ الْحُسَیْنِ علیه السّلام حَرارَةً فى قُلُوبِ الْمُؤمنینَ لا تَبْرُدُ اَبَداً.»

پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه و آله) فرمود: «براى شهادت حسین علیه السلام ، حرارت و گرمایى در دلهاى مؤمنان است که هرگز سرد و خاموش نمی‌شود.» (جامع احادیث الشیعه ، ج 12، ص 556)
راههای رسیدن به آرامش روانی از نگاه قرآن

راههای رسیدن به آرامش روانی از نگاه قرآن

قرآن کریم که بزرگترین معجزه پیامبراکرم(ص) است و تمام آنچه را که بشر برای هدایت نیاز داشته ودر آن آمده است، کاملترین نسخه برای آرامش روح است.
Powered by TayaCMS