دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

اشه aša

No image
اشه aša

كلمات كليدي : اشه، راستي، نظم، اوستا، فارسي باستان

نویسنده : اميرعمادالدين صدري

واژه اشه

واژه اشه در اوستایی aša- و در فارسی باستان arta- و در سنسکریتta-ṛ آمده است. این واژه صفت مفعولی از ریشه ar- به معنای «رفتن، نشاندن، برقرار کردن» است. هم‌ریشه لاتین آن ortus به معنای «برخاسته، سرچشمه گرفته»است و همه این واژه‌ها بازمانده *ṛto- هندواروپایی است[1] که با art و harmony در زبان انگلیسی از یک ریشه است.

رته در وداها

ta- واژهṛ را "مونیه ویلیامز" در زیر مدخل اسم خنثی بدین معناها آورده است: نظم ثابت یا سامان یافته، قانون، قاعده (بویژه در مورد دینی)، عمل یا مراسم دینی، قانون دینی، راستی (به طور عمومی).

در وداها ta-ṛ نظم سامان‌یافته در طبیعت مانند ناوردا بودن حرکت ماه و خورشید و فصلها است و از یکسو برگزاری منظم آیین قربانی و از دیگر سو نظم اخلاقی است. برای نظم اخلاقی در سنسکریت کلاسیک، واژه‌ی dharma- جایگزین شده است. اگنی نگهبانta- ṛ در مراسم دینی و ورونه نگهبان ta-ṛ در معنای جنبه اخلاقی است. البته ta-ṛ در برخی موارد مانند مندله دهم سرود 34 بند 12 در معنای «راستی» به کار رفته است.[2]

اشه در اوستا

بارتلمه در واژه‌نامه‌اش چهار مدخل اشه دارد: مدخل دوم، اسم خنثی ،خلاصه‌ی نام دعای مشهور "اشم وهو" است، مدخل سوم اسم مذکر به معنای "شانه" است، مدخل چهارم صفت به معنای «درو کرده» است. مدخل نخست مورد نظر ما است و گونه‌های دیگر آن rəta-ə و arəta- هستند. بارتلمه برای اشه به عنوان اسم خنثی معناهای "راستی، حقیقت، قانون، قانون الهی" آورده است. در زند برابر آن ahlāyīh آورده‌اند. در ترجمه سنسکریت چهار واژه آورده‌اند: dharma- «قانون، نظم، وظیفه»، puṇya- «خجسته، مناسب، مقدس»، satya- «راستی، حقیقت»، nī-āsatyav «درستکاری».[3]

اشه در میان امشاسپندان بیشترین بسامد را در گاهان دارد. هیچگاه در گاهان در حالت ندایی به کار نرفته است. در یسن 33:11 اشه به عنوان پروراننده موجودات زنده شناسانده می‌شود. در یسن42:2 اشه با صفت خورشیدمند آمده است.

فراگیرترین معنای آن نشان‌دهنده نظم جهانی، نظم زندگی اجتماعی و دینی، روش درست طبیعت، زندگی مرتب و منظم موجودات طبیعی، پرورش درست چارپا و مانند آن است. از آنجا که این نظم خدایی اندازه و قاعده برای تمام چیزهایی است که در جهان راست و درست است، اشه هم معنای حقیقت و راستی است.

از سوی دیگر چنین می‌توان گفت که اشه نه تنها یک مفهوم ایستا است، بلکه دارای مفهوم پویا و انگیزنده نیز است چنانکه آن یک وضع غیر واقعی یا دستگاه ساکن و متوقفی نیست بلکه یک نیرویی در گیتی است که بر تندرستی و نیرومندی جهان تاثیر دارد و زیانهایی که از سوی نیروهای پلیدی می‌آید درمان می‌کند.

در "گاهان" اهوره‌مزدا پدر اشه است و اشه را از خود به وجود آورد و اهوره‌مزدا همان اراده را دارد که اشه دارد.

در گاهان، اشه تنها یکبار همراه با صفت «بهترین» vahišta- آمده است در حالی که در "اوستای نو" بیشتر اشه با این صفت همراهی می‌شود و اردیبهشت فارسی نو یادآور aša vahišta اوستایی است. در یسن 33:5 سخن از «راههای راست به سوی اشه» و «راههایی که "مزدا اهوره" بر آن راهها توقف کرده است» به میان می‌آید که در اینجا اشه به معنای بهشت آسمانی باید باشد.[4]

اشه در اوستای نو و متون پهلوی

در "اوستای نو" اشه با صفت وهیشته می‌آید. در اوستای نو، یشت سوم در ستایش "اشه وهیشته" است. در این یشت اشه وهیشته زیبا توصیف می‌شود و براندازنده دیوها و دروغگویان و جانوران اژدهانژاد و گرگ‌نژاد و دوپا نژاد است.

در "زامیاد یشت"، اشه‌وهیشته به همراهی وهومنه و آذر، پیکهای اهوره‌مزدا برای بدست‌آوردن فره هستند. در بندهش درباره اردیبهشت آمده است: «سدیگر از مینویان اردیبهشت است. او از آفرینش مادی آتش را به خویش پذیرفت. به یاری و همکاری او آذر، سروش، بهرام و نریوسنگ داده شدند.» سردیو هماورد اردیبهشت «ایندر» است. در بندهش همچنین آمده است: «اردیبهشت را خویشکاری این است که دیوان را نهلد تا روان دروندان را در دوزخ، بیش از گناهی که ایشان را است، پادافراه[5] کنند و (دیوان را) از ایشان باز دارد.»[6]

اشه در کتیبه‌‌های فارسی باستان

در کتیبه‌های فارسی باستان تنها در کتیبه دیوه خشایارشا در تخت جمشید از arta- نام برده شده است. همچنین arta- در واژه‌های artaxšaça- و artavardiya- و artāvan- به کار رفته است که دو واژه نخستین نام خاص است. در آن کتیبه عبارت artācā brazmaniya (خوانش اشمیت artaça brazmany(ā)) به کار رفته است که در معنای آن، پژوهشگران اتفاق نظر ندارند. کنت «ارته با تکریم» ترجمه کرده است و اشمیت «به شیوه آیینی مناسب».[7]

مقاله

نویسنده اميرعمادالدين صدري
جایگاه در درختواره ادیان غیرابراهیمی - زردشتی

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

رفتار و منش امام خمینی (ره) با دختران

رفتار و منش امام خمینی (ره) با دختران

در همۀ جوامع بشری، تربیت فرزندان، به ویژه فرزند دختر ارزش و اهمیت زیادی دارد. ارزش‌های اسلامی و زوایای زندگی ائمه معصومین علیهم‌السلام و بزرگان، جایگاه تربیتی پدر در قبال دختران مورد تأکید قرار گرفته است. از آنجا که دشمنان فرهنگ اسلامی به این امر واقف شده‌اند با تلاش‌های خود سعی بر بی‌ارزش نمودن جایگاه پدر داشته واز سویی با استحاله اعتقادی و فرهنگی دختران و زنان (به عنوان ارکان اصلی خانواده اسلامی) به اهداف شوم خود که نابودی اسلام است دست یابند.
تبیین و ضرورت‌شناسی مساله تعامل مؤثر پدری-دختری

تبیین و ضرورت‌شناسی مساله تعامل مؤثر پدری-دختری

در این نوشتار تلاش شده با تدقیق به اضلاع مسئله، یعنی خانواده، جایگاه پدری و دختری ضمن تبیین و ابهام زدایی از مساله‌ی «تعامل موثر پدری-دختری»، ضرورت آن بیش از پیش هویدا گردد.
فرصت و تهدید رابطه پدر-دختری

فرصت و تهدید رابطه پدر-دختری

در این نوشتار سعی شده است نقش پدر در خانواده به خصوص در رابطه پدری- دختری مورد تدقیق قرار گرفته و راهبردهای موثر عملی پیشنهاد گردد.
دختر در آینه تعامل با پدر

دختر در آینه تعامل با پدر

یهود از پیامبری حضرت موسی علیه‌السلام نشأت گرفت... کسی که چگونه دل کندن مادر از او در قرآن آمده است.. مسیحیت بعد از حضرت عیسی علیه‌السلام شکل گرفت که متولد شدن از مادری تنها بدون پدر، در قرآن کریم ذکر شده است.
رابطه پدر - دختری، پرهیز از تحمیل

رابطه پدر - دختری، پرهیز از تحمیل

با اینکه سعی کرده بودم، طوری که پدر دوست دارد لباس بپوشم، اما انگار جلب رضایتش غیر ممکن بود! من فقط سکوت کرده بودم و پدر پشت سر هم شروع کرد به سرزنش و پرخاش به من! تا اینکه به نزدیکی خانه رسیدیم.

پر بازدیدترین ها

تعامل اعراب مسلمان و ایرانیان ʆ) نقش امام حسن(ع) و امام حسین(ع) در فتح ایران

تعامل اعراب مسلمان و ایرانیان (6) نقش امام حسن(ع) و امام حسین(ع) در فتح ایران

این نوشتار در نقد سلسله مقالاتی است که فتح ایران توسط اعراب مسلمان را یکی از مقاطع تلخ تاریخ معرفی نموده‌اند.
No image

امام حسین (ع): «الناسُ عبیدُ الدنیا و الدین لعق علی السنتهم یحوطونه مادرَّت معایشُهم فاذا مُحَّصوا بالبلاء قَلَّ الدَیّانون»

«مردم بندۀ دنیایند و دین بر زبانشان می‌چرخد و تا وقتی زندگی‌هاشان بر محور دین بگردد، در پی آنند، امّا وقتی به وسیلۀ «بلا» آزموده شوند، دینداران اندک می‌شوند.»
No image

قالَ رَسُولُ اللّهِ (صلّى اللّه علیه و آله):«اِنَّ لِقَتْلِ الْحُسَیْنِ علیه السّلام حَرارَةً فى قُلُوبِ الْمُؤمنینَ لا تَبْرُدُ اَبَداً.»

پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه و آله) فرمود: «براى شهادت حسین علیه السلام ، حرارت و گرمایى در دلهاى مؤمنان است که هرگز سرد و خاموش نمی‌شود.» (جامع احادیث الشیعه ، ج 12، ص 556)
Powered by TayaCMS