دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

شیطان

No image
شیطان

كلمات كليدي : شيطان، انس، تهاجم، تزيين، ولايت

نویسنده : کاظم احمدزاده

شیطان در لغت از مادّه «شطن» و به معنای دور شدن است[1] و شیطان به هر موجود سرکش و متمرّد خواه انسان باشد یا غیر آن، گفته می‌شود[2] از این رو بر ابلیس، شیطان اطلاق شده است.[3]

ویژگی‌های شیطان[4]

1- شیطان از طایفۀ جنّ:

«...فَسَجَدُوا إلّا إبلیسَ کانَ مِن الجِنّ...» (کهف / 50)

«(فرشتگان) همگی سجده کردند جز ابلیس، که از جنّ بود »

2- مخالفت فرمان الهی:

«إنّ الشََّیطانَ کَانَ لِلرّحْمنِ عِصِیّاً» (مریم / 44)

«شیطان نسبت به خداوند، عصیانگر بود »

3- رانده شده از رحمت الهی:

«قَالَ فَاْخرُجْ مِنها فَإنّکَ رَجیمٌ* وَ إنَّ عَلیکَ اللَعْنَة اِلی یَومِ الدین» (حجر / 34 – 35)

«فرمود: از صف آنها [فرشتگان] بیرون رو، که رانده ‌شده‌ای از (درگاه ما!) و لعنت (و دوری از رحمت حق) تا روز قیامت بر تو خواهد بود!»

4- دارای ذرّیه و قبیله:

«إنّهُ یَرَاکُم هُو و قَبیلُهُ مِن حَیثُ لاتَرَوْنَهُم...» (اعراف/ 27)

«او و همکارانش شما را می‌بینند از جایی که شما آنها را نمی‌بینید...»

فلسفۀ وجودی شیطان[5]

یکی از مسائل جهان هستی، مسأله امتحان و آزمایش الهی است و اصولاً نظام سعادت و شقاوت و ثواب و عقاب بشر مبتنی بر اساس امتحان است و چون خداوند انسان را به سوی خیر دعوت می‌کند و در این میان اگر کسی نباشد که او را به شرّ دعوت و تشویق کند امتحانی وجود نخواهد داشت.

وجود شیطان برای پویندگان راه حق نه تنها زیانبخش نیست بلکه رمز تکامل نیز محسوب می‌شود، اصولاً تکاملها در میان تضادّها به وجود می‌آید و هیچ موجودی راه کمال را نمی‌پوید مگر اینکه در مقابل آن، ضدّ نیرومندی قرار گیرد.[6]

شیاطین انسی

در قرآن کریم به انسانهای شرور و مفسد نیز شیطان، اطلاق شده است[7]:

«وکَذلِکَ جَعَلْنا لِکُلِّ نَبیٍّ عَدوّاً شَیاطین الإنس والجِنّ...»(انعام/112)

«اینچنین در برابر هر پیامبری، دشمنی از شیاطین انس و جنّ قرار دادیم..»

اطلاق حقیقی شیطان بر کافران و منافقان[8]

اطلاق شیطان بر منافقان و کافران به نحو حقیقت است نه از سر مجاز و مسامحه:

«...واذا خَلَوْا إلی شَیاطینِهم قالُوا إنّا مَعَکُم...» (بقره/ 14)

«هنگامی که با شیطانهای خود خلوت می‌کنند، می‌گویند: ما با شمائیم..»

آنان که از هدایت رهبران الهی می‌رمند و در مقابل حق خضوع نمی‌کنند و از راههای مرموز و با وسوسه میل به باطل را در دلهای دیگران

تزریق می‌کنند، از مصادیق شیطانند:

«مِن شَرّ الوُسواسِ الخَنّاس الّذی یُوسوِسُ فی صُدورِ النّاسِ من الجِنّةِ والناس»(ناس/ 4 -6)

«(پناه بر خدا) از شرّ وسوسه گر پنهان کار که در درون سینۀ انسانها وسوسه می‌کند خواه از جنّ باشد یا از انسان »

هدف شیطان و تهاجم همه جانبۀ او[9]

یکی از اهداف شیطان، بردن آبرو و بی حیثیّت کردن انسان است:

«یَنْزِعُ عَنْهُما لِباسَهُما لَیُرِیَهُما سَوءاتِهِما...»(اعراف/ 27)

«لباسشان را از تنشان بیرون ساخت تا عورتشان را به آنها نشان دهد..»

شیطان برای این کار از راهی وارد می‌شود که شخص او را نمی‌بیند:

«انّه یراکم هو و قبیلُهُ من حیثُ لا تَرَونَهُم....»(اعراف/ 27)

«او وهمکارانش شما را می‌بینند از جایی که شما آنان را نمی‌بینید..»

تسلّط و ولایت شیطان

«انّما سُلطانُهُ علی الّذین یَتَولّوْنَهُ والّذین هُم بِه مُشرِکُون»(نحل/ 100)

«تسلط او تنها بر کسانی است که او را به سرپرستی خود برگزیده‌اند و آنها که نسبت به او [خدا] شـرک می‌ورزند (و فرمان شیطان را به جای فرمان خدا، گردن می‌نهند»

مراحل نفوذ شیطان در انسان[10]

1- تزیین:

«وإذ زَیَّنَ لَهُمُ الشَیْطانُ اَعمالَهُمْ...» (انفال/ 48)

«و (به یاد آور) هنگامی را که شیطان، اعمال آنها [مشرکان] را در نظرشان جلوه داد»

2- افکندن آرزوهای باطل در دل:

«وَ لِاُضِلََّنََّهُم و لَاُمَنِیّنَّهُم...» (نساء/119)

«و آنها را گمراه می سازم و به آرزوها سرگرم می‌سازم...»

3- وسوسۀ اکید:

تادنبال آرزو رود و آن را به دست آورد؛

«الّذی یُوسوسُ فی صُدورِ النّاسِ» (ناس/5)

« در درون سینۀ انسانها وسوسه می‌کند»

4- تسویل:

یعنی خوب را بد و بد را خوب جلوه می‌دهد؛

«...الشَیْطانُ سَوَّلَ لَهُمْ وأمْلی لَهُم» (محمّد/ 25)

«کسانی که بعد از روشن شدن هدایت برای آنها، پشت به حق کردند، شیطان اعمال زشتشان را در نظرشـان زینت داده و آنان را با آرزوهای طولانی فریفته است!»

شراب و قمار از اعمال شیطانی

«یا ایها الّذینَ آمَنُوا إنّما الخَمْرُ ... رِجسٌ مِنْ عَمَلِ الشیطانِ »(مائده/ 90)

« ای کسانی که ایمان آورده‌اید! شراب و قمار و بتها و ازلام [نوعی بخت آزمائی] پلید و از عمل شیطان است، از آنها دوری کنید تا رستگار شوید»

شیطان مانع نماز و عامل فراموشی ذکر خداوند:

«...و یَصُدَّکُمْ عَنْ ذِکْرِ اللهِ ...» (مائده/ 91)

«شیطان می‌خواهد بوسیله شراب و قمار، در میان شما عداوت و کینه ایجاد کند و شما را از یاد خداوند و از نماز باز دارد»

کیفر اطاعت کنندگان از شیطان:

«قالَ فَالحَقُّ وَالْحَقَّ اَقُولُ لَأمْلَأنَ جَهَنَّمَ مِنْکَ وَمِمَّنْ تَبِعَکَ مِنْهُمْ اَجْمَعینَ» (ص/ 84 و 85)

«فرمود: به حق سوگند و حق می‌گویم که جهنّم را از تو و هر کدام از آنان که از تو پیروی کنند، پر خواهم کرد».

مقاله

نویسنده کاظم احمدزاده
جایگاه در درختواره تفسیر قرآن
جایگاه در درختواره علوم قرآن و حدیث - قرآن پژوهی - هستی شناسی

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

اعلامیه اصول اساسی دادگستری برای قربانیان جرم و سوء استفاده از قدرت Declaration of Basic Principles of Justice for Victims of Crime and Abuse of Power

اعلامیه اصول اساسی دادگستری برای قربانیان جرم و سوء استفاده از قدرت Declaration of Basic Principles of Justice for Victims of Crime and Abuse of Power

با وجود آن که تمامی افراد بشری با صرف نظر از ویژگی‌ها و شرایط تحمیلی و...
بازداشت Detention

بازداشت Detention

یکی از اصطلاحاتی که در عرصه حقوق بشر و به ویژه در اسناد حقوق بشر با آن مواجه می‌شویم، اصطلاح «بازداشت» است. این اصطلاح به صورت منفرد و ترکیبی در اشکال گوناگونی چون «بازداشت خودسرانه»، «افراد تحت بازداشت»، «اشخاص تحت بازداشت»، «بازداشت اشخاص» و...
اعلامیه اصول اساسی رفتار با زندانیان Basic Principles for the Treatment of Prisoners

اعلامیه اصول اساسی رفتار با زندانیان Basic Principles for the Treatment of Prisoners

زندانیان از جمله گروه‌های در معرض خطر نقض حقوق بشری در سطح جامعه بین المللی هستند که به لحاظ شرایطی که در آن به سر می‌برند، امکان نادیده گرفتن آن‌ها و تعرض به حقوق و آزادی‌های اساسی شان بیش از دیگر گروه‌های انسانی بوده و غالبا شرایط منصفانه‌ای برای احقاق حقوق آن‌ها وجود ندارد و به طور خاص تحت انواع و اقسام رفتار‌های غیر انسانی، تحقیر آمیز، ظالمانه و حتی گاهی شکنجه قرار می‌گیرند.
قواعد سازمان ملل برای حمایت از نوجوانان محروم از آزادی ʁ) United Nations Rules for the Protection of Juveniles Deprived of Their Liberty

قواعد سازمان ملل برای حمایت از نوجوانان محروم از آزادی (1) United Nations Rules for the Protection of Juveniles Deprived of Their Liberty

کودکان و نوجوانان به جهت ویژگی‌های جسمانی و روحی و شرایط اقتصادی، اجتماعی و...
اعلامیه جهانی حقوق زبانی ʂ) Universal Declaration on Linguistic Rights

اعلامیه جهانی حقوق زبانی (2) Universal Declaration on Linguistic Rights

هر چند موضع گیری و اصول عمومی نظام حقوق بشر در قبال حقوق زبانی را در پرتو اصول مهمی چون اصل برابری و اصل عدم تبعیض که در اسناد حقوق بشری متعددی چون منشور سازمان ملل متحد (1945)، اعلامیه جهانی حقوق بشر (1948)، میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی (1966)، میثاق بین المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی (1966) و...
Powered by TayaCMS