دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

عقائد معتزله و نقد آن (عذاب قبر) (Mutazilite views and their criticism (Suffering

No image
عقائد معتزله و نقد آن (عذاب قبر) (Mutazilite views and their criticism (Suffering

نویسنده : سيد حسين ميرنور الهي

كلمات كليدي : معتزله، عقل گرائي، عدليه، قدريه، اصحاب العدل

علم کلام همانطور که یک علم درون دینی محسوب شده و موجب همگرائی برخی عقاید بوده، به همان نسبت نوعی ستیز با برخی علوم درون دینی مانند فقه و حدیث و اخلاق و بطور کلی معارف، به همراه داشته است. عقلی انگاشته شدن کلام و تعبدی بودن علوم دیگر، زمینه چنین تضادی را تشدید می­کند. تحلیل صرف عقلی مسائل بدون در نظر گرفتن معارف وحیانی و شریعت می­تواند یکی از آسیبهای بروز یافته در کلام و نیز فلسفه را هویدا کند.

آسیب اعتقادات دینی در مکاتب اهل سنت

برخی مکاتب مانند مکاتب معتزلی با تحلیل عقلی صرف به مسائل اعتقادی پرداخته­اند. اگرچه تفکر و اندیشه در مکتب اسلام اهمیت ویژه­ای دارد ولی همانطور که استفاده افراطی از اسناد روائی بدون بهره گیری از عقل آفت زاست، استفاده از عقل بدون توجه به شریعت و عناصر اعتقادی مکتب وحی نیز مضر است. آفت این روش، قیاس گرائی و توهم گرائی است. به هرحال اعتدال و برداشت اجتهادی به طریق صحیح مانع از افراط و تفریط در بکارگیری از عقل است. بررسی نفی عذاب قبر به عنوان یکی از عقائد مکتب معتزله موضوع بحث این نوشتار است.

اسناد معتبر بر اثبات عذاب قبر

روایات مربوط به فشار قبر و راههای خلاصی از آن تماما دلیل برای اثبات عذاب قبر است. یکی از ویژگی‌های عالم برزخ‌ ‌فشار قبر می‌باشد. فشار قبر نسبت به افراد متفاوت است؛ ‌بعضی از افراد فشار قبر‌ ‌ندارند و آنها که فشار قبر دارند از نظر شدت و ضعف یکسان ‌نیست و بستگی به اعمال‌ ‌آنها دارد‌. با توجه به این امور، انکار منکرین از معتزله بی­جهت می­شود. اکنون به عواملی که موجب فشار و عذاب قبر می‌شود اشاره می­کنیم:

‌1ـ سخن چینی و مراعات نکردن طهارت و نجاست و پرهیز نکردن از بول‌‌ و بی­مهری به همسر [1]

2- در کتاب ثواب الاعمال آمده است که یکی‌ ‌از علمای بنی‌اسرائیل از ‌دنیا رفت و فشار قبر بر او وارد شد؛ چرا که او یک بار نماز‌ ‌را (عمداً) بی‌وضو خوانده بود و از ‌کنار مظلومی گذشته بود و او را یاری نکرده‌ ‌بود. [2]

3- ضایع نمودن نعمت‌های الهی: پیامبر اکرم(ص) فرمودند: فشار قبر برای مؤمن، ‌کفاره تباه نمودن نعمت‌ها از‌ ‌ناحیه‌ی اوست. [3]

4. امام صادق فرموند: افراد کمی از فشار قبر نجات پیدا می­کنند. [4]

5. غیبت نمودن. [5]

اما عواملی که باعث‌ ‌کاهش یا رفع فشار قبر می‌شود:

‌1ـ نماز وحشت. ‌‌[6]

‌2ـ هر کس چهار‌ ‌مرتبه حج به جا آورد عذاب قبر از او ‌برداشته می‌شود. [7]

‌3- وفات از ظهر پنجشنبه تا ظهر جمعه و یا شب جمعه. [8]

4. قرائت سوره نساء در هر روز جمعه. [9]

اسناد معتبر بر اعتقاد به نکیر و منکر

در روایات و دعاهای بسیاری بر وجود منکر و نکیر به عنوان دو فرشته­ای که مامور سوال نمودن از عقاید اصلی در عالم برزخ هستند تصریح شده است. [10]راههای در امان ماندن از سوالات و رنج و عذاب این دو فرشته را به بندگان آموخته­اند؛ مانند تلقین میت، نوشتن دعای جوشن کبیر بر روی کفن، نماز شب، احیای شب بیست و سوم ماه مبارک رمضان و قرائت صد رکعت نماز مخصوص در آن شب و روزه ماه شعبان به مدت نه روز، قرائت سوره الهیکم التکاثر هر شب در جای خواب و زیارت حضرت امام حسین(ع) و...[11] تمام این روایات موجودیت این دو را ثابت می­کند بدون اینکه عقل در این مرحله حکمی داشته باشد.

اعتقاد معتزله در نفی عذاب قبر

ابوالحسن اشعری در مقالات الاسلامیین می­گوید: درباره عذاب قبر اختلاف شده است. خوارج و معتزله این امر را نفی نموده­اند ولی اکثر اهل اسلام به آن معتقد هستند. [12]

اکثر متاخرین از معتزله عذاب قبر را انکار نموده­اند و استدلالشان برای این مدعی این است که میت مانند سنگ است؛ یعنی از جمادات است و پُر واضح است که جمادات روح ندارند تا احساس داشته باشند و عذاب شوند. [13]با توجه به دلیل معتزله بر نفی عذاب قبر، ثواب و نعمت نیز مورد انکار ایشان واقع می­شود. [14]

قاضی القضاه درطبقات المعتزله می­گوید: افرادی از معتزله به وجود عذاب قبر یقین ندارند. [15]

شیخ مفید در حکایات نقل می­کند که معتزله با بسیاری از معارف دینی مخالفت نموده­اند. آنها کسانی را که عذاب قبر را اثبات نموده اند مورد تمسخر می­گیرند در حالی که تمام امت اسلامی معتقد به این مطلب هستند. [16]

انکار و تفسیر خاص معتزله از نکیر و منکر

تفتازانی در شرح المقاصد گفته است: مسلمین بر حقیقت داشتن سوال منکر و نکیر در قبر و عذاب کفار و برخی گناهکاران اتفاق نظر دارند اما خلاف این اتفاق به برخی از معتزله نسبت داده شده است. [17]

برخی از معتزله مانند جبائی و فرزندش دو فرشته به نام نکیر و منکر را تکذیب می­کنند و معتقدند که منکر چیزی است که هنگام تحیر کافر از جواب دادن، از او صادر می­شود و نکیر نام جراحت کافر است. [18]

مقاله

جایگاه در درختواره عقائد فرق

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

رفتار و منش امام خمینی (ره) با دختران

رفتار و منش امام خمینی (ره) با دختران

در همۀ جوامع بشری، تربیت فرزندان، به ویژه فرزند دختر ارزش و اهمیت زیادی دارد. ارزش‌های اسلامی و زوایای زندگی ائمه معصومین علیهم‌السلام و بزرگان، جایگاه تربیتی پدر در قبال دختران مورد تأکید قرار گرفته است. از آنجا که دشمنان فرهنگ اسلامی به این امر واقف شده‌اند با تلاش‌های خود سعی بر بی‌ارزش نمودن جایگاه پدر داشته واز سویی با استحاله اعتقادی و فرهنگی دختران و زنان (به عنوان ارکان اصلی خانواده اسلامی) به اهداف شوم خود که نابودی اسلام است دست یابند.
تبیین و ضرورت‌شناسی مساله تعامل مؤثر پدری-دختری

تبیین و ضرورت‌شناسی مساله تعامل مؤثر پدری-دختری

در این نوشتار تلاش شده با تدقیق به اضلاع مسئله، یعنی خانواده، جایگاه پدری و دختری ضمن تبیین و ابهام زدایی از مساله‌ی «تعامل موثر پدری-دختری»، ضرورت آن بیش از پیش هویدا گردد.
فرصت و تهدید رابطه پدر-دختری

فرصت و تهدید رابطه پدر-دختری

در این نوشتار سعی شده است نقش پدر در خانواده به خصوص در رابطه پدری- دختری مورد تدقیق قرار گرفته و راهبردهای موثر عملی پیشنهاد گردد.
دختر در آینه تعامل با پدر

دختر در آینه تعامل با پدر

یهود از پیامبری حضرت موسی علیه‌السلام نشأت گرفت... کسی که چگونه دل کندن مادر از او در قرآن آمده است.. مسیحیت بعد از حضرت عیسی علیه‌السلام شکل گرفت که متولد شدن از مادری تنها بدون پدر، در قرآن کریم ذکر شده است.
رابطه پدر - دختری، پرهیز از تحمیل

رابطه پدر - دختری، پرهیز از تحمیل

با اینکه سعی کرده بودم، طوری که پدر دوست دارد لباس بپوشم، اما انگار جلب رضایتش غیر ممکن بود! من فقط سکوت کرده بودم و پدر پشت سر هم شروع کرد به سرزنش و پرخاش به من! تا اینکه به نزدیکی خانه رسیدیم.

پر بازدیدترین ها

تعامل اعراب مسلمان و ایرانیان ʆ) نقش امام حسن(ع) و امام حسین(ع) در فتح ایران

تعامل اعراب مسلمان و ایرانیان (6) نقش امام حسن(ع) و امام حسین(ع) در فتح ایران

این نوشتار در نقد سلسله مقالاتی است که فتح ایران توسط اعراب مسلمان را یکی از مقاطع تلخ تاریخ معرفی نموده‌اند.
No image

امام حسین (ع): «الناسُ عبیدُ الدنیا و الدین لعق علی السنتهم یحوطونه مادرَّت معایشُهم فاذا مُحَّصوا بالبلاء قَلَّ الدَیّانون»

«مردم بندۀ دنیایند و دین بر زبانشان می‌چرخد و تا وقتی زندگی‌هاشان بر محور دین بگردد، در پی آنند، امّا وقتی به وسیلۀ «بلا» آزموده شوند، دینداران اندک می‌شوند.»
No image

قالَ رَسُولُ اللّهِ (صلّى اللّه علیه و آله):«اِنَّ لِقَتْلِ الْحُسَیْنِ علیه السّلام حَرارَةً فى قُلُوبِ الْمُؤمنینَ لا تَبْرُدُ اَبَداً.»

پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه و آله) فرمود: «براى شهادت حسین علیه السلام ، حرارت و گرمایى در دلهاى مؤمنان است که هرگز سرد و خاموش نمی‌شود.» (جامع احادیث الشیعه ، ج 12، ص 556)
Powered by TayaCMS