دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

تئوری مبادله رهبر-عضو Leader-Member Exchange Theory .LMX

تئوری مبادله رهبر-عضو  Leader-Member Exchange Theory .LMX
تئوری مبادله رهبر-عضو Leader-Member Exchange Theory .LMX

كلمات كليدي : رفتار سازماني، رهبري، تئوري مبادله رهبر-عضو، اعضاي درون گروه، اعضاي برون گروه

نویسنده : مهدي جواهري كامل

مبادله رهبر-عضو عبارت از (1) سیستمی از عناصر و روابط آنها (2) که شامل اعضای یک رابطه دو عضوی (3) و متشکل از الگوهای رفتاری به‌هم وابسته‌ای است که (4) پیامدهای متقابل و دوسویه را تسهیم، (5) مفاهیم محیطی را ایجاد و مسیرها و ارزش‌ها را خلق می‌کنند.[1]

تئوری تبادل رهبر-عضو، رهبری را به‌عنوان یک فرآیند، مفهوم‌سازی کرده و تمرکز آن، بر رابطه تعاملی بین رهبر با پیرو با تأکید بر فرآیند ارتباط دو عضوی است.[2] این تئوری بر این باور است که رهبری، یک فرآیند تبادلی بین رهبر و پیروان او است. یعنی تأثیر فرودستان بر رهبران و رفتار آنها، به همان اندازه تأثیر رهبران بر رفتار فرودستان است.[3]

به‌طور کلی تئوری‌های رهبری شامل 3 دسته تئوری‌های شخصیتی رهبری، تئوری‌های رفتاری رهبری و تئوری‌های اقتضایی است. تئوری‌های اقتضایی شامل الگوی اقتضایی فیدلر، نظریه مسیر-هدف، تئوری موقعیتی هرسی و بلانچارد، الگوی رهبری مشارکتی و تئوری مبادله رهبر-عضو است.

تئوری مبادله رهبر-عضو برای اولین بار، سی سال قبل، در آثار و کارهای دانزرو، گرین و هاگا ( Dansereau, Graen and Haga: 1973) و همین طور گرین و کاشمن ( Graen and Cashman: 1975) توضیح داده شد.[4] تئوری مبادله رهبر-عضو که تئوری تبادل رهبر-عضو یا تئوری مراوده رهبر-عضو نیز نامیده می‌شود و در گذشته مدل ارتباط عمودی دوتایی (دو عضوی) (Vertical-Dyad Linkage Model) نامیده می‌شد، بر اهمیت روابط متغیر بین سرپرست و هر یک از زیردستانش تأکید می‌کند و به هر دو نفر رئیس و مرئوس به اصطلاح یک جفت عمودی (Vertical Dyad) گفته می‌شود.[5] همان‌طور که در شکل 1 دیده می‌شود تئوری مبادله رهبر-عضو، رابطه اجتماعی میان رهبران و پیروان را نقطه مرکزی توجه خود در فرآیند رهبری قرار می‌دهد.[6]

شکل1: رابطه دو عضوی[7]

روابط در تئوری مبادله رهبر-عضو

در الگوهای دیگر رهبری، چنین فرض می‌شد که رفتار رهبر با تمام کارکنان یکسان است؛ ولی الگوی تبادل رهبر-عضو بر پایه این فرضیه قرار دارد که رهبران، رابطه منحصر به‌فردی با یکایک زیردستانشان برقرار و با هرکدام به‌گونه‌ای خاص رفتار می‌کنند.[8]

از نتایج مورد انتظار این فرآیند می‌توان به دو نوع از روابط تبادلی رهبر-اعضا اشاره کرد.

تبادل درون‌گروهی (In-group Exchange)؛ در این رابطه، رهبران و پیروان، مشارکتی را که به‌واسطه نفوذ متقابل، اعتماد دو جانبه، احترام، تمایل و احساس مشترک نسبت به سرنوشت نمایان می‌گردد توسعه می‌بخشند.

تبادل برون‌گروهی (Out-group Exchange)؛ در این نوع تبادل، رهبران به‌عنوان ناظرانی در نظر گرفته می‌شوند که در ایجاد احساس اعتماد دوجانبه، احترام یا سرنوشت مشترک شکست خورده‌اند.[9]

اعضای درون گروه یا گروه "غیر رسمی و خودمانی"، مورد اعتماد رهبر هستند و از امتیازات ویژه‌ای برخوردارند. رهبر، وقت چندان زیادی را صرف اعضای برون گروه یا گروه "رسمی" نمی‌کند و از پاداش‌ها یا امتیازاتی که به‌صورت کامل در اختیار رهبر است، چیزی نصیب آن‌ها نخواهد شد. همچنین، رابطه بین آنان و رهبر، براساس مقررات رسمی گذاشته می‌شود.[10]

شکل 2 اعضای خودمانی و رسمی را نشان می‌دهد. با توجه به تئوری تبادل رهبر-عضو، می‌توان پیش‌بینی کرد که اعضای گروه "خودمانی" عملکرد بسیار بهتری دارند، جابه‌جایی آنان کمتر است و نسبت به رئیس خود، رضایت بیشتری دارند.[11]

شکل2: تئوری مبادله رهبر-عضو[12]

پیش‌زمینه‌های مبادله رهبر-عضو

همان‌طور که ذکر شد، مبادله رهبر- عضو دلالت بر یک رابطه دوگانه (دوتایی) دارد؛ که در بافت سازمانی رخ می‌دهد. به اندازه‌ای که تأثیرات بافتی یا زمینه‌ای ممکن است توسعه مبادله رهبر- عضو را محدود یا تسهیل کند، بر توانایی رهبر برای تمایز قایل شدن بین زیردستانش نیز تأثیر می‌گذارد. دو مورد از پیش‌زمینه‌های سازمانی مؤثر بر مبادله رهبر-عضو عبارتند از: [13]

قدرت رهبر (کنترل پاداش‌ها توسط رهبر)؛ رهبران، به‌دلیل موقعیت خود در سلسله‌مراتب سازمانی، از قدرت خود به‌منظور چگونگی توزیع منابع با ارزش و فرصت‌های کلیدی میان زیردستانشان استفاده می‌کنند. اگر رهبر، قادر به رفتار با زیردستان در یک شیوه متمایز باشد، این امر ضرورت پیدا می‌کند. مقدار منابع مالی موجود و در دسترس سازمان، به‌طور مثبتی با کیفیت رابطه رهبر-عضو مرتبط است؛ به این دلیل که در دسترس بودن منابع، به رهبران، اختیار و آزادی عمل بیشتری در شروع یک رابطه با کیفیت بالا با زیردستان می‌دهد. افرادی که پی می‌برند رهبر کنترل منابع را دارد، انگیخته می‌شوند؛ که یک رابطه رهبر-عضو با کیفیت بالا را با سرپرستشان شروع کنند. بنابراین، ادراکات زیردستان از کنترل پاداش‌ها توسط سرپرست در ایجاد و توسعه کیفیت رابطه رهبر-عضو مهم و حیاتی است.

جو سازمانی درک‌شده (جو واحد کاری)؛ جو واحد کاری عامل، زمینه‌ای دوم است که بر کیفیت رابطه رهبر-عضو تأثیر دارد. جو، به‌عنوان ادراکات مشترک از خط مشی‌ها، اقدامات و رویه‌های سازمانی (هم رسمی و هم غیر رسمی) تعریف شده است.

ابعاد جو گروه کاری (استرس نقش و کمبود هماهنگی، چالش شغلی و استقلال، گرایش به گروه کاری و دوستی) با کیفیت رابطه رهبر-عضو مرتبط هستند. جو گروه کاری که در اینجا به آنها اشاره شد، تأکید بر درجه بالای رفتارهای نگهدارنده گروه (اعتماد، راحتی، همکاری و اتفاق نظر در تصمیم‌گیری) دارد. چنین جو واحد کاری ایجاد رابطه را تسهیل کرده و هزینه روانی شروع یا جستجوی یک رابطه با کیفیت بالا را کاهش می‌دهد. بنابراین، می‌توان این‌گونه مطرح نمود که گروه کاری به‌طور مثبتی با کیفیت رابطه رهبر-عضو مرتبط است.[14]

پیامدهای مبادله رهبر-عضو

پیامدهای مبادله رهبر-عضو که به‌طور گسترده‌ای مورد تحقیق و بررسی قرار گرفته است، به تسهیل تغییر اجتماعی مثبت در سازمان‌ها کمک می‌کند.

این تئوری، نشان می‌دهد که کیفیت رابطه بین رهبران و پیروان، کیفیت پیامدهای به‌دست آمده را تعیین می‌کند. پیامد مرتبط با روابط دارای کیفیت بالا، مثبت است و شامل ترک ‌خدمت کمتر، عملکرد بالاتر زیردست، رفتار شهروندی‌سازمانی کارکنان (Organizational Citizenship Behavior)،‌ رضایت‌ و تعهد است.[15]

پیامدها ممکن است برای رهبران، اعضا و یا سازمان، کاربرد داشته باشد؛ اما اکثر تحقیقات، پیامدها را از دیدگاه اعضا بررسی و تأکید کرده‌اند. به‌طور کلی، پنج پیامد که اغلب به‌طور مکرر در متون مرتبط مطالعه شده، شامل: 1- رضایت از سرپرست و رضایت کلی، 2- ترک خدمت، 3- عملکرد، 4- تعهد و 5- رفتارهای شهروندی سازمانی است. کاهش تعارض نقش، وضوح نقش و افزایش شایستگی پیرو از پیامدهای دیگر مبادله رهبر-عضو هستند. عملکرد، یکی از مهم‌ترین پیامدهای مبادله رهبر-عضو است. تعهد به عملکرد، توسط کارکنان هنگامی پذیرفته می‌شود که پیامدهای با ارزش، برای هر دو طرف تسهیم شود. همچنین تفویض اختیار، تعهد و خودکارآمدی حرفه‌ای (Professional Self-Efficacy) به‌طور مثبتی با مبادله رهبر-عضو مرتبط هستند. تحقیقات نشان داده‌اند که رابطه رهبر- عضو با کیفیت بالا به‌طور مثبتی با تعهد سازمانی، رضایت شغلی و سلامت کارکنان رابطه دارد. به‌طور خلاصه، پیامدهای مثبت فردی و سازمانی مرتبط با مبادله رهبر-عضو، دلیل خوب و معتبری برای حداکثر کردن رابطه بین رهبران و پیروانشان است.[16]

بهبود کیفیت تبادلات رهبر-عضو

رهنمودهایی برای بهبود کیفیت تبادلات رهبر-اعضا برای رهبران و پیروان عبارتند از:

1. کارمندان جدید وفاداری، حمایت و همکاری خود را به مدیران نشان دهند؛

2. چنانچه یک عضو برون‌گروهی است یا موقعیت را بپذیرد و سعی کند با همکاری و فداکاری، به یک عضو درون‌گروهی تبدیل شود و یا سکوت کند؛

3. مدیران باید آگاهانه در جهت گسترش گروه‌های خود تلاش کنند؛

4. مدیران باید به کارکنان خود فرصت کافی دهند، تا خود را نشان بدهند.[17]

مقاله

نویسنده مهدي جواهري كامل

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

پیامدهای تصویب لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی چه بود؟

پیامدهای تصویب لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی چه بود؟

دوره پهلوی را می‌توان دوره رشد و گسترش بهائیت دانست. بسیاری از چهره‌های شاخص بهائیت در این دوره، با بهره‌مندی از حمایت‌های ویژه شاه، سمت‌های سیاسی و اقتصادی متعددی را به دست آوردند.
چگونه عاشورا مسیر اسلامِ شیعی و شیعیانِ ایرانی را تغییر داد؟

چگونه عاشورا مسیر اسلامِ شیعی و شیعیانِ ایرانی را تغییر داد؟

درباره عوامل گرایش ایرانیان به علویان و مذهب تشیع، مورخان و پژوهشگران نظرات متفاوتی بیان کرده‌اند.
چگونگی متخلق شدن به اخلاق فاضله(کیمیای اخلاق)

چگونگی متخلق شدن به اخلاق فاضله(کیمیای اخلاق)

انسان چگونه خودش را به اخلاق فاضله متخلق کند و از رذایل اخلاقی دوری نماید؟ چگونه این معنا را در مرحله عمل پیاده کند؟ علمای اخلاق می‌گویند: ابتدا انسان باید حالت موجود نفس را حفظ کند و سپس به تهذیب رذایل و جبران ضررهای گذشته بپردازد.

پر بازدیدترین ها

راههای رسیدن به آرامش روانی از نگاه قرآن

راههای رسیدن به آرامش روانی از نگاه قرآن

قرآن کریم که بزرگترین معجزه پیامبراکرم(ص) است و تمام آنچه را که بشر برای هدایت نیاز داشته ودر آن آمده است، کاملترین نسخه برای آرامش روح است.
صفات خداوند

صفات خداوند

No image

مبالغه (بزرگ نمایی)

نیکی به دیگری، نیکی به خود است

نیکی به دیگری، نیکی به خود است

در فرهنگ اسلامی ایرانی این معنا جا افتاده است که «هر چه کنی به خود کنی؛ گر همه نیک و بد کنی»، یا «تو نیکی کن و در دجله انداز؛ که ایزد در بیابانت دهد باز».
Powered by TayaCMS