دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

خواب و رؤیا

No image
خواب و رؤیا

كلمات كليدي : قرآن پژوهي، معارف قرآن، خواب، رؤيا، نوم، رؤيت

نویسنده : محبوبه محجوب

"نوْم" کلمه‌ای است عربی و در فارسی به معنی خواب می باشد و‍ در اصطلاح "خواب" آن حالتی است که قسمتی از حواس انسان به واسطه عوامل طبیعی خاصی به هنگام آن رکود پیدا می‌کند.[1]

"رؤیا" از مادۀ (رأی) گرفته شده و تمامی مشتقات این ماده در معنای «دیدن» مشترکند، با این تفاوت که رویت، دیدن در بیداری و رؤیا، دیدن در خواب را گویند. لذا آنچه شخص در خواب می‌بیند (رویا) از مصادیق (رأی)، «دیدن» است و چون شخص چیزی را در خواب می‌بیند، لذا آن را رؤیا گفته‌اند.[2]

خواب و رؤیا از منظر آیات قرآن

خواب قبل از اینکه یک پدیدۀ جسمانی باشد، یک پدیدۀ‌ روحانی است، قرآن خواب رایک نوع «قبض روح» و جدائی روح از جسم می‌داند، امّا نه جدائی کامل و خداوند این مطلب را در سورۀ مبارکه زمر بیان فرموده است:

«اللهُ یَتَوَفَی الأنْفُسُ حِینَ مَوْتِها وَ الَّتی لَمْ تَهُتْ فِی مَنامِها فَیُمسِکُ الَّتی قَضی عَلَیْها الموتَ وَیُرسُلَ الأُخری اِلی أجَلٍ مُسَمّیً إنَّ فی ذلِکَ لآیاتٍ لِقَومٍ یَتَفَکّرُونَ» (زمر/ 42)

«خداوند ارواح را به هنگام مرگ قبض می‌کند و ارواحی را که نمرده‌اند، نیز به هنگام خواب می‌گیرد، سپس ارواح کسانی را که فرمان مرگ آنها را صادر کرده نگه می‌دارد و ارواح دیگر را باز می‌گرداند تا سرآمد معینی...»

بنابراین آیه، خواب برادر مرگ است و شکل ضعیفی از آن، چرا که رابطه روح با جسم به هنگام خواب به حداقل می‌رسد و بسیاری از پیوندهای این دو قطع می‌شود.

امام باقر (ع) در این رابطه می‌فرماید: «هر کس می‌خوابد، نفس او به آسمان صعود می‌کند و روح در بدنش می‌ماند. هرگاه خداوند فرمان قبض روح آدمی را صادر کند، «روح» دعوت نفس را اجابت می‌کند و به سوی او پرواز می‌نماید و هنگامی که خداوند اجازه بازگشت روح را دهد. «نفس» (به معنی روح انسانی) دعوت «روح» را اجابت می‌کند و به تن بازمی‌گردد[3]و این است معنی سخن خداوند سبحان که می‌فرماید:«الله یتوفی الانفس...»

«وَمِنْ ءَایتِهِ مَنامُکُم باللیلِ وَالنَهارِ ... »(روم/ 23)

«و از نشانه‌های خداوند، خواب شما در شب و روز است »

انواع رؤیا

1- رؤیای صادق: در اینگونه رویاها مستقیماً یا پس از تأویل و با استفاده از رموز،‌می‌توان، مطلبی را کشف نمود. در روایات، این رویاها به عنوان نتیجۀ ملاقات روح با ملائک معرفی شده‌اند.

در روایتی پیامبر اکرم (ص) می‌فرمایند: «رؤیایی را که انسان با حالت طهارت درخواب، می‌بیند، رویای صادقه و در غیر این صورت رؤیای غیر صادقه می‌باشد.[4]

2- رؤیای کاذب: به این گونه رؤیاها که بر خاطر پرخوری، پرخوابی و بیماری می‌باشند، نام اضغاث و احلام داده شده و نیز به همۀ رؤیاهای مبهم و مهمل و آنچه خالی از پیام و محتوای روشنی باشد، اطلاق می‌شود.[5]

در بین صاحبنظران، برخی مطلقاً به رؤیا به چشم حقارت و پوچی می‌نگرند و برخی، رویایی را حاوی پیام ‌می‌دانند که از تحولات روانی، جسمی و خارجی، گزارشاتی ارائه ‌کند. اما دین مبین اسلام، راه اعتدال را پیش گرفته و بر اساس جهان بینی الهی و شناخت صحیح و همه جانبه از جهان و انسان، دسته‌ای از رویاها را دارای حجیّت و اعتبار و دسته‌ای دیگر را کاذب و فاقد ارزش و اعتبار می‌داند.

امام صادق (ع) خطاب به یکی از شاگردانش در این باره می‌فرماید:‌ «ای مفضّل! در ارتباط با رویاها فکر کن و ببین خداوند متعال چه تدبیر زیبایی را در مورد آنها اعمال نموده است و چگونه رویاهای صادق و کاذب را با هم در آمیخته است، زیرا اگر همه رویاها صادق بود، همه مردم پیامبر بودند؛ و اگر همه کاذب بود، نفعی در آن نبود و یک امر اضافی و بی معنی به حساب می‌آمد. اما برخی از آنها صادق هستند تا مردم به آن منتفع گردند و از هدایت‌ها و هشدارهای آن بهره‌مند شوند و در بسیاری از موارد، کاذب هستند تا مردم به آن زیاد اعتماد نکنند.[6]

رویاهای ذکر شده در قرآن

قرآن در سوره‌های مختلفی از رؤیاهایی نام برده که حقیقت آنها به وقوع پیوسته است، از جمله:

1- رویای پیامبر اکرم (ص)، که تعبیر به فتح مکه شد. (فتح 27)

2- رویای پیامبر اکرم (ص) دربارۀ بنی امیه و آینده حکومت اسلامی (اسراء 60)

3- رویای پیامبر اکرم (ص) دربارۀ عدد اندک و مشرکان در جنگ بدر که تعبیر به شکست مشرکان شد. (انفال 43)

4- رویای حضرت ابراهیم در مورد ذبح فرزندش حضرت اسماعیل. (صافات 102 و 103)

5- رویای حضرت یوسف دربارۀ سجده 11 ستاره و ماه و خورشید، که تعبیر به قدرت رسیدن او و تواضع پدر و برادران و مادر به او گردید. (یوسف 4)

6- رویای پادشاه مص دربارۀ خوردن گاو لاغر، گاو چاق را، که تعبیر به قحطی شد. (یوسف 43 و 49)

7- رویای دو یار زندانی حضرت یوسف، که بعداً یکی از آنها آزاد و ساقی پادشاه و دیگری به دار آویخته شد. (یوسف 36 و 41)

8- رویای مادر حضرت موسی که نوزادش را در صندوق گذاشته و به آب انداخت.

از مجموع آیات به خوبی استفاده می‌شود که بعضی از رویاها، ممکن است منبعی برای درک بعضی از حقایق و پرده‌برداری از بعضی حوادث گردد.

مقاله

نویسنده محبوبه محجوب
جایگاه در درختواره تفسیر قرآن
جایگاه در درختواره علوم قرآن و حدیث - قرآن پژوهی - هستی شناسی

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

No image

مسجدالحرام

No image

بهره مندی از شب

No image

پیراهن یوسف

No image

ویژگی های شب

No image

جبرئیل

پر بازدیدترین ها

No image

شمس و قمر

No image

بقر (گاو)

No image

ویژگی های شب

No image

مسجدالحرام

No image

حس گرایی

Powered by TayaCMS