دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

حسابرسی

ارباب اموال را عادت است که تخمین حاصل خود کنند و خرج را بر آن اندازند، اگر چه دانند که احتمال تطرّق آفات که مستأصل مال باشد هست و احتمال خطا در تخمین به بیش و کم هست، اما بنابر ظاهر حال نهند و حسابی از آن بردارند.
حسابرسی
حسابرسی
نویسنده: محسن فیض کاشانی

ارباب اموال را عادت است که تخمین حاصل خود کنند و خرج را بر آن اندازند، اگر چه دانند که احتمال تطرّق[1] آفات که مستأصل مال باشد هست و احتمال خطا در تخمین به بیش و کم هست، اما بنابر ظاهر حال نهند و حسابی از آن بردارند. بر همین قیاس باید که مردمان تخمین عمر خود بنهند و صرف اوقات خود بر آن اندازند. و ما تخمین عدل که هیچ قدر مبالغه در آن نباشد نهیم. گوییم در حدیث درست شده است که «أکثر اعمار أمّتی ما بینَ السّتین إلی السّبعین».[2] و تجربه بر این هم گواهی می‌دهد. پس اگر عمر هر کس را بر تقدیر آن که به غایت برسد شصت و پنج سال گیریم، اکنون ای آن کس که تو را چهل سال است، بیست و پنج سال از عمرت مانده اندیشه کن که بیست و پنج سال بسیاری نیست تا دیده بر هم زده گذشته. و اگر صدق این خواهی که باور کنی واقعه‌ای از واقعات خود که بیست و پنج سال پیش از این واقع شده باشد یادآر و بنگر که گوئیا دی یا پریر بود.

و چون تو را از عمر همین مقدار مانده تو را یک کار باید کرد و یک کار نباید کرد، اما آنچه باید کرد شتاب در تحصیل زاد معاد، که هر چند هنگام خروج نزدیک شود جد در تهیئه و استعداد معاد زیاده باید کرد که وقت تنگ می‌شود و کار فراوان مزدحم می‌گردد. یک یک از پیش بر باید داشت که چون نفیر رحیل زدند امان نیست.

اما آن کار که نباید کرد اندیشه بسیار در امر معاش، برای آن که بیست و پنج سال زمانی بسیار نیست و تا دیدی سرآمده و حاجت به زیاده تعمقی ندارد. و همین مرتبه کار که سامان افتاده برای آن مدت کافی است و حاجت به سعی دیگر نیست. و اگر نیز به فقر و سختی به سر باید برد می‌توان برد، چه زمانی اندک است. و اگر اندیشه برای فرزندان است معلوم داند که او را اندیشه خود کردن و متفرغ شدن برای کسب زاد راه معاد بسیار اولی است از اندیشه فرزندان. برای آن که از فرزندان هر کس بخش خود هستند، چه حاجت که این کس خود را فدای ایشان کند.

خدای عزوجل هر کس را چنان آفریده که بخش خود هست. و نیز علاقه فرزندی امری اعتباری است و امور اعتباری در زمان رفاهیّت و فراغت آدمی را پروای اعتبار آن هست، چون کار بر او تنگ شده کجا پروای آن می‌ماند؟ در روز قیامت که آدمی را کار به جان و کارد به استخوان رسید، غیر علاقه با نفس خود که علاقه حقیقت[3] است باز نماند.

« یَوْمَ یَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِیه وَأُمِّهِ وَأَبِیه وَصَاحِبَتِهِ وَبَنِیه ِکُلِّ امْرِئٍ مِّنْهُمْ یَوْمَئِذٍ شَأْنٌ یُغْنِیه».[4]

و چه جای آن که از ایشان گریزد که

«یُبَصَّرُونَهُمْ یَوَدُّ الْمُجْرِمُ لَوْ یَفْتَدِی مِنْ عَذَابِ یَوْمِئِذٍ بِبَنِیه وَصَاحِبَتِهِ وَأَخِیه وَفَصِیلَتِهِ الَّتِی تُؤْویه وَمَن فِی الْأَرْضِ جَمِیعًا ثُمَّ یُنجِیه».[5]

اگر ایمان به روز قیامت[6] بر خود همچنان حاضر داند که آن روز واقع است. و چون چنین کند بالضروره ایثار خود بر ایشان کند و آخرت خود را فدای ایشان نکند. مردمان دنیای خود را فدای فرزندان نمی‌کنند چون است که بر آخرت چنین سخی‌اند که آن را فدای دنیای فرزندان می‌کنند؟ یا آخرت اهون و ادنی است از دنیا؟ نی نی! به دنیا مؤمن‌اند مگر و به آخرت نه!

ای که پنجاه رفت .....

ای آن کس که تو را پنجاه سال عمر است، تو را پانجده سال مانده، پانجده سال مانده بود حال آن بود که شنیدی تا خود به تو چه رسد. بیدار شو و با حال خود افت و دل از همه چیز و همه کس بر کن و یک جهت و یک روی خدا شو، باشد که گلیم خود از آب بیرون بری. تو را فکر همین یک تن تنهای خود می‌باید کرد،‌فکر دیگران به خودشان باز گذار.

مثل شما ای بنی آدم مثل جماعت کشتی شکستگان است که غرق دریا شده‌اند، هر کس را دست و پائی می‌باید زد که خود را به ساحل اندازد و کس را خود به کس مشغول نمی‌باید داشت که به وصلة او نمی‌نشیند و از کار خود باز می‌ماند و هر دو غرق می‌شوند. مگر ملاح شیر مرد که به شناوری خود را و چند کس را بیرون تواند آورد. آن رجال حق‌اند که در این دریا دستگیری بازماندگان می‌کنند به فرمان خدای، سلامٌ علی ذکرهم و رحمة‌الله و برکاته، و آن از راه مدد دینی باشد نه از راه فکر دنیوی که مردمان را برای عزیزان خود می‌باشد.

و ای آن کس که تو را شصت سال عمر است تو را پنج سال مانده. پنج سال به چه حساب است. ساعت به ساعت تو را فزع فرشتة مرگ به گوش می‌رسد و اندیشه کفن و کافور تو را اولی است از اندیشه مِلک و مال. کارت نزدیک شده،‌ دل حاضر دار! و کلمه را تکرار می‌کن! به پنج سال نگویی تا خود چیست، تا چشم بر هم زده‌ای گذشته. اگر چه ذکر مرگ تلخ است اما چه کنم چون این تلخی واقع است و به تغافل و تجاهل از سر ما باز نمی‌شود. هم آن را یاد کن! مگر دل بیدار شود و به کار سازی آن مشغول شود اولی است.

ای که پنجاه رفت و در خوابی مگر این پنج روزه دریابی

و به این خطاب‌ها که در این نامه کرده‌ام شخصی معین را نمی‌خواهم، این خطاب عام است با همة بنی آدم و این نامه‌ای است به همة پسران نوشته شده. هر کس از فرزندان آدم حساب خود را از این جا بردارد و صرف وقت خود بر مقدار عمر خود اندازد.

و همه این تقدیرات که در این جا کرده‌ام اقصی عمر است به حسب الاکثر، و او داند که مرگ فردا و پس فردا نیز در حساب است «فَإِذَا جَاء أَجَلُهُمْ لاَ یَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلاَ یَسْتَقْدِمُون».[7] زیرک باشد که مدار کار خود را بر احوط نهد. اگر جزم بداند که فردا خواهد مرد، امروز چه کار خواهد، امروز همان کار کند، شاید که فردا آن باشد[8] که «الکیّسُ من دانَ نفسَه و عَمِلَ لما بعدَ الموتِ والعاجِزُ مَن اتبع نفسه هواها و تمنی علی الله».[9] و زینهار که به خیال عفو و مغفرت و کذا کذا دست در معصیت نگشاید، که ترتب عقاب بر معصیت امری است اصلی که ظاهر حال آن است و عفو تجاوز احتمالی است که چون آن نیز گاه می‌باشد در مقام استیفای بیان نخواسته‌اند که ذکر آن اهمال کنند. همچنانچه که ظاهر حال کسی که افعی او را گزید موت است،‌ اگر چه می‌باشد گاه که نمی‌میرد. اما این نه به آن مرتبه فراوان است که شخص دلیر دست در دهن افعی برد. و خدای خشنود باد از بنده ای که امر را چنان که هست بداند. «والسلام علی من اتبع الهدی».[10]

مقاله

نویسنده محسن فیض کاشانی

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

شگفتی های آفرینش در نهج البلاغه

شگفتی های آفرینش در نهج البلاغه

امیرمؤمنان علیه السلام در خطبه ای درباره آفرینش آسمان و شگفتی های آن می فرماید: «خداوند، فضای باز و پستی و بلندی و فاصله های وسیع آسمان ها را بدون این که بر چیزی تکیه کند، نظام بخشید و شکاف های آن را به هم آورد... و آفتاب را نشانه روشنی بخش روز، و ماه را با نوری کمرنگ برای تاریکی شب ها قرار داد. بعد آن دو را در مسیر حرکت خویش به حرکت درآورد و حرکت آن دو را دقیق اندازه گیری کرد تا در درجات تعیین شده حرکت کنند که بین شب و روز تفاوت باشد و قابل تشخیص شود و با رفت و آمد آن ها، شماره سال ها و اندازه گیری زمان ممکن باشد.
خلقت مورچه از نظر نهج البلاغه

خلقت مورچه از نظر نهج البلاغه

منظور از این جمله که در انبار نگهداری می نماید این است که مورچه دانه را به درون خاک می برد به طور طبیعی دانه پس از مدتی رویش می کند و از خاک سر برمی آورد اما مورچه برای جلوگیری از این امر همه دانه ها را به دو نیم تقسیم می کند و مانع از بین رفتن روزیش می شود.
چگونگی و مراحل آفرینش جهان در قرآن و نهج البلاغه

چگونگی و مراحل آفرینش جهان در قرآن و نهج البلاغه

پژوهش حاضر با عنوان چگونگی و مراحل آفرینش جهان، در پی آن است که آیات آفرینش جهان را در تفاسیر معاصر شیعه (المیزان و نمونه ) مورد بررسی قرار داده و در میان آنها حقایق ناب قرآنی را در زمینه های مبدا خلقت جهان، دوره های آفرینش وغیره روشن و آشکار سازد. برای این منظور مقدمه به تبین و پیشینۀ موضوع اختصاص یافته است و در قسمت­های بعد برخی از واژگان مفهوم شناسی شده و دیدگاه علامه طباطبایی و آیت ا... مکارم در پیدایش جهان تبیین شده است.
آفرينش جهان در نـهج البلاغه

آفرينش جهان در نـهج البلاغه

دقت و تأمل در سخنان حضرت على(ع) نشان ميدهد كه جهان دو انفجار گونه ى متفاوت را تجربه كرده است. انفجار نخست فضا و زمان و ماده را بوجود آورده است و انفجار دوم در ظرف فضا صورت گرفته و ماده را تحريك نموده است. سپس حباب ها بر خواسته و هفت آسمان را بوجود آورده اند. در پى چنين توضيحاتى خواننده ى محترم بايد بداند كه نويسنده در اين مجموعه تلاش نموده است كه با بهره گرفتن از منابع مختلف درك جديدى را از سخنان امام على(ع) در باره ى خلقت جهان كه در خطبه ى اول آمده است، ارائه دهد.
دنیاشناسی در نهج البلاغه

دنیاشناسی در نهج البلاغه

امیرمؤمنان علیه السلام به خانه یکی از یاران خویش به نام علاءبن زیاد وارد شد. وقتی خانه بسیار پر زرق و برق او را دید، فرمود: «با این خانه وسیع در دنیا چه می کنی، در حالی که در آخرت به آن نیازمندتری. آری، اگر بخواهی می توانی با همین خانه به آخرت برسی! اگر در این خانه بزرگ از مهمانان پذیرایی کنی، به خویشاوندان با نیکوکاری بپیوندی
Powered by TayaCMS