دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

ارزش اعمال صالح عالمانه

No image
ارزش اعمال صالح عالمانه

در آيات و روايات بر علم و معرفت بسيار تأکيد شده است تا جايي که بيان کرده اند هر عملي با علم همراه باشد ارزش بيشتر يافته و ثواب و پاداش آن فزونتر است.

شايد بهترين شاهد مثال در اين باره همان داستان عابد و زاهد در جزيره است. علي بي محمدبن عبداللّه از ابراهيم بن اسحاق از محمد بن سليمان ديلمي و او از پدرش نقل مي کند که : به امام صادق (ع) عرض کردم: فلاني در عبادت، ديانت و فضيلت چنين و چنان است.

فرمود: عقلش چگونه است؟

گفتم: نمي دانم.

فرمود: پاداش به اندازه عقل است. مردي از بني اسرائيل در يکي از جزاير دريا که سبز و خرم و پر آب و درخت بود عبادت خدا مي کرد، يکي از فرشتگان از آنجا گذشت و عرض کرد: پروردگارا! مقدار پاداش اين بنده ات را به من بنما. خداوند به او نشان داد و او آن مقدار را کوچک شمرد. خدا به او وحي کرد: همراه او باش.

آن فرشته به صورت انساني نزد او آمد. عابد گفت: تو کيستي؟

گفت مردي عابدم، چون از مقام و عبادت تو در اين مکان آگاه شدم نزد تو آمدم تا با تو عبادت خدا کنم. فرشته آن روز را با او بود، چون صبح شد فرشته به او گفت: جاي پاکيزه اي داري، فقط براي عبادت خوب است.

عابد گفت: اينجا يک عيب دارد.

فرشته گفت: چه عيبي؟

عابد گفت: خداي ما چهارپائي ندارد؛ اگر او خري مي داشت در اينجا مي چرانيدمش، به راستي اين علفها از بين مي رود!

فرشته گفت: پروردگار که خر ندارد!

عابد گفت: اگر خري مي داشت چنين علفي تباه نمي شد.

خدا به فرشته وحي کرد: همانا او را به اندازه عقلش پاداش مي دهم. (اصول کافي ، ج 1 ص12)

هر چند از نظر اسلام آنچه موجب ارزش انسان مي شود دستيابي به تقوا از طريق عبوديت(بقره، آيه 21) و تزکيه نفس به کمک کتاب الله و عترت طاهره(بقره، آيه 129؛ آل عمران 164؛ جمعه، آيه 2) است، ولي اين تزکيه نيازمند تعليم خدا و پيامبر(ص) و اهل بيت(ع) است. به اين معنا که تعليم آنان و تعلم ما مقدم بر تزکيه آنان و خودسازي ماست.

از همين رو در آيات قرآن همواره بر ارزش علم تأکيد ويژه اي شده و درباره نسبت ارزشي هر عبادتي با علم آن بارها سخن به ميان آمده است. از جمله اين آيات مي توان به آيه 9 سوره زمر اشاره کرد. خداوند مي فرمايد: اَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ آنَاء اللَّيْلِ سَاجِدًا وَقَائِمًا يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَيَرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ إِنَّمَا يَتَذَکَّرُ اُوْلُوا الْاَلْبَابِ؛ آيا چنين کسي بهتر است يا آن کسي که او در طول شب در سجده و قيام اطاعت خدا مي کند و از آخرت می‌ترسد و رحمت پروردگارش را اميد دارد؟ بگو: «آيا کساني که مي دانند و کساني که نمی‌دانند يکسانند؟» تنها خردمندانند که پندپذيرند.

پس تزکيه به عنوان هدف ارزش دارد، اما اين نيازمند علم و تعلمي است که به اين تزکيه معنا و مفهوم ديگري مي بخشد. از همين رو در آيه تزکيه به عنوان هدف مقدم مي شود ولي ارتباط خودش را با علم حفظ مي کند. خداوند در آيه فوق بيان مي کند که تزکيه زماني ارزش مي يابد که با علم همراه باشد. لذا نادان و غير عالم را در سطح عالم قرار نمي دهد و اين گونه به نماز شبي که اهل تزکيه با علم به جا مي آورند بهايي خاص مي بخشد و ارزش آن را اين گونه آشکار مي سازد. امام صادق(ع) در روايتي بر اين اصل تأکيد مي کند که آن عالِم نماز شب خوان بهتر است از نماز شب خوان بدون علم. (نگاه کنيد: وسايل الشيعه، آل البيت، ج 8، ص 156، حديث 32) در اين آيه و روايت سخن از اين نيست که عالم و دانا خوب است، بلکه عالم و دانايي خوب است که عمل صالح چون نماز شب داشته باشد؛ اما اگر عالم باشد و عمل صالح نداشته باشد چنين عالمي خوب نيست.

اما اگر عالم نباشد ولي اهل تزکيه باشد و نماز شب بخواند، چنين کسي قدر و منزلتش بيشتر از عالم بي نماز است؛ زيرا از نظر اسلام تزکيه هدف است و علم مقدمه است. پس کسي که مقدمه را داشته باشد و کاري به ذي مقدمه و هدف نداشته باشد ارزشي ندارد، از اين رو علم بي عمل بي فايده است، اما اگر کسي ذي مقدمه را بياورد هر چند ناقص و بدون علم باشد، آن بهتر و برتر خواهد بود؛ زيرا عمل صالح را دارد هر چند بي علم باشد. در حقيقت آيه 9 سوره زمر، هم ارزش علم و تزکيه را بيان مي کند و هم مي گويد که هدف از علم تزکيه است و اگر علم بي عمل باشد بي ارزش خواهد بود، اما عمل صالح بي عمل ارزش خود را هر چند کم خواهد داشت.

   روزنامه كيهان، شماره 21666 به تاريخ 18/4/96، صفحه 8 (معارف)

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

رزق حلال

رزق حلال

امام صادق (ع) قرمودند: «ترک یک لقمه‌ حرام‌ نزد خدا، محبوب تر است از هزار رکعت نماز مستحبی.» (بحار الأنوار (ط ـ بیروت)، ج‌90، ص373)
نفاق

نفاق

امیرالمؤمنین علی (ع):«از نفاق دوری کن، به درستی که فرد دو رو نزد خداوند متعال دارای جایگاه و منزلت نیست.» (شرح آقا جمال خوانساری بر غررالحکم و دررالکلم، ج‌2، ص304)
عفت در کلام امیرالمومنین(ع)

عفت در کلام امیرالمومنین(ع)

حضرت علی(ع) فرمودند: «هرکس اعضا و جوارح خویش را از حرام بازدارد، اخلاقش نیکو می گردد.» (شرح آقا جمال خوانساری بر غررالحکم و دررالکلم، ج‌5، ص432).
دوری از موضع تهمت

دوری از موضع تهمت

امام صادق (ع) فرمودند: هرگاه مؤمن به برادر [دینی] خود تهمت بزند، ایمان در قلب او از میان می‌رود، هم چنان که نمک در آب، ذوب می‌شود. (مشکاةالأنوار فی غررالأخبار، طبرسی، علی بن حسن، ص319)
قناعت

قناعت

حضرت علی (ع) فرمودند: «به جستجوی بی‌نیازی برخاستم، آن را جز در قناعت نیافتم؛ همواره قناعت کنید، تا بی‌نیاز باشید.» (جامع الأخبار (للشعیری)، محمد بن محمد،ص123)
Powered by TayaCMS