دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

قضایا و احکام ترکیبی Synthetic

No image
قضایا و احکام ترکیبی Synthetic

كلمات كليدي : قضيه تركيبي، قضيه تحليلي، حكم تركيبي، كانت

نویسنده : مهدي عبداللهي

تمایز میان احکام تحلیلی و ترکیبی، نخستین بار توسط ایمانوئل کانت فیلسوف شهیر آلمانی در مقدمه کتاب معروفش نقد عقل محض[1] صورت گرفت.[2]

کانت این دو اصطلاح را به عنوان دو صفت برای احکام مطرح نموده است، برخی از مفسران کانت معتقدند که مقصود وی همان قضایاست.[3] اما برخی دیگر از کانت‌شناسان معتقدند که تقسیم‌بندی کانت، مربوط به قضایا نیست، مربوط به احکام است، یعنی قضایایی که کسی در آنها، به امری تصدیق یا اذعان می‌کند. او به این قضیه کاری ندارد که «گربه جانوری است گوشت‌خوار.». منظور او حکمی است که کسی به این موضوع می‌کند. این خود از بسیاری جهات مزیتی محسوب می‌شود، زیرا حکم کردن رویدادی شخصی است و حیثیت وجودی آن، کمتر از حیثیت وجودی قضایا در معرض ظن و احتمال است.[4]

حکم یا قضیه ترکیبی: هر گاه در قضیه‌ای محمول به طور غیرمستقیم و از راه ملاحظه یک واسطه به موضوع نسبت داده شود، به طوری که هیچ گاه با هر میزان از تجزیه و تحلیل خود موضوع نتوان به مفهوم محمول دست یافت، رابطه میان موضوع و محمول، نوعی ترکیب است، از این رو قضیه به دست آمده از آن دو را، قضیه ترکیبی می‌نامیم.[5] احکام ترکیبی، احکامی‌اند که از طریق محمول آنها، چیزی را بیش از آنچه که در مفهومی است که محمول را به آن ضمیمه می‌کنیم، به موضوع حکم نسبت می‌دهیم. بنابراین، این محمول، معرفت مرا به ورای آنچه در آن مفهوم، مندرج است، گسترش می‌دهد.[6]

در احکام تحلیلی، محمول همه آنچه را از پیش در موضوع بوده است، یا بخشی از آن را تکرار می‌کند؛ ولی در احکام ترکیبی، محمول چیزی فزون بر آنچه در موضوع بوده است، بیان می‌دارد.

لازم به ذکر است که تقسیم‌بندی کانت پس از وی از سوی سایر اندیشمندان به چالش کشیده شد. یکی از اشکالاتی که بر این تقسیم وارد کرده‌اند، نسبی بودن آن است، به این بیان که تحلیلی و ترکیبی با توضیحی که برای آنها ارائه گردید، یک معیار نفسی نیست، بلکه به میزان دانش اشخاص بستگی دارد، مثلاًً قضیه «طلا یک فلز زرد است»، برای همه افراد، تحلیلی است، ولی خصوصیات شیمیایی آن مثل اینکه با چه عناصری ترکیب می‌شود، برای ما ترکیبی است، حال آن که برای یک شیمی‌دان تحلیلی است، یا ممکن است که یک پزشک خواصی طبی از طلا بداند که برای ما ترکیبی‌اند، در حالی که این ویژگی‌ها برای آن پزشک تحلیلی‌اند. پس از آنجا که میزان دانش اشخاص نسبت به اشیاء، مختلف است، کسانی که اطلاعات وسیعی درباره یک شیء ندارند، قضایای مشتمل بر بسیاری از خواص آن شیء برای ایشان، ترکیبی‌اند، ولی کسی که دانش گسترده‌ای نسبت به آن شیء داشته باشد، قضایای دال بر بسیاری از ویژگی‌های شیء، برای او تحلیلی خواهد بود.[7]

مقاله

نویسنده مهدي عبداللهي

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

قيام در برابر ظلم شاه و تحجر حوزه

قيام در برابر ظلم شاه و تحجر حوزه

بررسي تقابل گفتمان امام(ره) با دو جريان «حكومت پهلوي» و «ركود در نظام حوزوي...
سالمرگ بيروني، دانشمند بزرگ ايراني

سالمرگ بيروني، دانشمند بزرگ ايراني

ابوريحان محمد بيروني دانشمند بزرگ ايراني 13 دسامبر سال 1048 ميلادي (22 آذر) در شهر غزنه (افغانستان امروز) وفات يافت.
صلح های تحمیلی برای حذف تدریجی هویت فلسطینی

صلح های تحمیلی برای حذف تدریجی هویت فلسطینی

تلاش فراوان سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و نظامی در طول بیش از‌یک قرن برای محو‌یک هویت مسلّم و قطعی تاریخی به نام هویت مردم مسلمان فلسطین و قدس به عنوان قبله اوّل مسلمین صورت گرفت و در کنار سه فعالیت اول، تلاش‌های خستگی ناپذیر دیپلماسی نیز برای مشروعیت بخشی حکومت جعلی اسرائیل انجام گرفت.
سالروز اعلام انقلاب فرهنگی

سالروز اعلام انقلاب فرهنگی

نقلاب اسلامی مردم ایران به رهبری امام خمینی در سحرگاه 22 بهمن 1357 به پیروزی رسید، ولی علیرغم پیروزی انقلاب ولی هنوز هم آثار حاکمیت فرهنگی رژیم سابق در نهادهای حکومتی به چشم می‌خورد و گاهی هم باعث کارشکنی‌هایی می‌‌گردید.
اول اردیبهشت روز بزرگداشت سعدی شیرازی

اول اردیبهشت روز بزرگداشت سعدی شیرازی

شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی بی تردید بزرگترین شاعری است که بعد از فردوسی آسمان ادب فارسی را با نور خیره کننده اش روشن ساخت و آن روشنی با چنان تلألویی همراه بود که هنوز پس از گذشت هفت قرن تمام از تاثیر آن کاسته نشده است و این اثر تا پارسی برجاست همچنان برقرار خواهد ماند.
Powered by TayaCMS