کار؛ دوست انسان

کار و تلاش نخستین عامل به دست آوردن روزی است؛ امّا میزان تأثیرگذاری تلاش انسان در به دست آوردن روزی چقدر است؟ باید به این واقعیت فکر کنیم که انسان همه کاره‌ی جهان خلقت نیست و همه چیز به هوش و تلاش او بستگی ندارد.

قرآن کریم در سوره‌ی ذاریات آیه‌ی 58 می‌فرماید: خداوند روزی دهنده و صاحب قوّت و قدرت است.

قارون انسان متکبّری است که مال و ثروت خود را حاصل فکر و تلاش خود می‌داند و از خداوند هستی‌بخش غافل است و می‌گوید ثروت را به وسیله‌ی دانشی که نزد من است به دست آورده‌ام و غافل از آن بود که خداوند اقوام پیش از او را که نیرومندتر و ثروت‌مندتر از او بودند، هلاک کرد. (سوره قصص آیه 78)

اسلام به کار و تلاش توجّه خاصّی دارد و کار را دوست انسان می‌داند. از پیامبر اکرم(ص) نقل کرده‌اند: هر انسانی سه دوست دارد: دوست اوّل دوستی است که خواهش او را برآورده می‌کند و آن مال و ثروت است. دیگری دوستی است که تا لب گور با او می‌آید؛ امّا چیزی به او نمی‌دهد و از آن به بعد دیگر او را همراهی نمی‌کند و آن خویشاوندان و فامیل هستند. سومی دوستی است که می‌گوید: به خدا سوگند! هر جا بروی با تو می‌آیم و از تو جدا نمی‌شوم! این دوست عمل اوست. اگر خوب باشد، پاداش خوب می‌بیند و اگر بد باشد، سزای بدی را می‌بیند.

از امام باقر(ع) نقل شده است: کار نیک به بهشت می‌رود و زمینه را برای صاحبش آماده می‌کند.

در حدیثی دیگر از رسول خدا نقل شده است: هفت چیز است که ثواب آنها بعد از مرگ انسان برایش نوشته می‌شود: مردی که درخت خرمایی بکارد. یا چاه آبی حفر کند یا مسجدی بسازد، یا کتابی بنویسد یا دانشی از خود به ارث بگذارد. یا فرزند شایسته‌ای برجای گذارد که بعد از او برایش از خداوند آمرزش بخواهد.

از حضرت علی(ع) نقل شده است: همنشین خیرخواه، همان عمل شایسته است. در دنیا عمل در اختیار انسان و مهمان انسان است؛ ولی در آخرت انسان مهمان عمل است.

امّا کارهای ناشایست

کارهای ناشایست، کارهایی است که انجام دادن آن برای انسان، شرمندگی دارد.

حضرت علی(ع) فرمودند: از کاری که در نهان انجام گیرد و در آشکار شرمندگی دارد بپرهیزید.

کاری ناشایست است که وقتی از انجام‌دهنده آن سؤال شود، نه فقط افتخار از انجام آن نمی‌کند؛ بلکه احساس شرم و انکار می‌کند.

گفت پیغمبر که چون کوبی دری

عاقبت زان در برون آید سری

چون نشینی بر سر کوی کسی

عاقبت بینی توهم روی کسی

چون ز چاهی می‌کنی هر روز خاک

عاقبت اندر رسی در آب پاک

(مولوی)