عید نوروز
قال علی(ع): «نَیروزُنا کُلُّ یومٍ» الفقیه؛ ج3، ص300
نوروز در نگاه معصومین علیهم‌السلام
با فرا رسیدن بهار و سرآغاز سال جدید همه در تکاپویند و همسان با طبیعت که از زمستان در آمده و لباس حیات بر تن می‌نماید خود را آماده شروع سال نو می‌کنند. شاید به ذهن عده ای خطور کند چرا چنین روزی را عید می‌گیریم؟ نظر ائمه اطهار(ع) در این باره چیست؟ و چندین سؤال مشابه که به طور مختصر در ذیل توضیح داده می‌شود.
چرا عید نوروز را عید می‌گویند؟
عید را از آن جهت عید گویند که هر سال با فرح و شادی تکرار می‌شود (عود می‌کند)[1] یکى از پیغمبران بنام «ازقیل» (علی نبینا و آله و علیه السلام) به وادیی رسید که اهل آن مرده بودند. ازقیل(ع) عرض کرد خداوندا اینها را چگونه زنده خواهى نمود؟ امر شد که مقدارى آب بر روى خاکهاى آنها بریز و بخواه تا زنده شوند. ازقیل مقدارى آب ریخت و از خداوند تقاضاى اعاده حیات آنها را نمود فورا همگى زنده شدند و بین سى سال تا هفتاد سال دوباره زندگى نمودند. این قضیه در روز اوّل فروردین یعنى روز اوّل بهار واقع شده به این خاطر روز اوّل فروردین را عید می‌گویند.[2]
فضیلت نوروز
معلّى بن خنیس که در نوروز نزد امام صادق علیه السّلام رفتم، فرمود: امروز را می‌شناسى؟ گفتم روزی است که عجمها بزرگش دارند و به هم هدیه دهند قربانت، فرمود: به کعبه‌اى که در مکّه است، این شیوه براى امری دیرین است که برایت تفسیرش می‌کنم تا بدانی، گفتم: اى آقایم، آن را از شما بدانم دوست‌تر است نزد من از اینکه مرده‌هایم زنده شوند و دشمنانم بمیرند، فرمود:
در نوروز بود که خدا از بنده‌هایش پیمان گرفت او را بپرستند و شریک با او نیاورند، و به رسولان و حججش بگروند، و به ائمّه علیهم السلام ایمان آرند.
[نوروز] اولین روزی است که خورشید تابیده، باد وزیده، گل در زمین شکفته، روزى [است] که کشتى نوح بر [کوه]جودى استوار شده، روزى [است] که خدا در آن هزاران [انسان] که از ترس مرگ گریخته و مرده بودند را زنده کرد، روزى [است] که جبرئیل(ع) به پیغمبر(ص) فرود آمد، روزى که پیغمبر صلى اللَّه علیه و آله على علیه السّلام را به دوش گرفت تا بتهاى قریش را از فراز کعبه افکنده آنها را خرد کرد، و همچنین بود ابراهیم علیه السّلام. [نوروز] روزى [است] که پیغمبر(ص) فرمود تا اصحابش با أمیرالمؤمنین(ع) بیعت کردند، روزى [است] که پیغمبر صلى اللَّه علیه و آله على علیه السّلام را به وادى پریان فرستاد تا از آنها بیعت گیرد، روزى [است] که دوباره مردم با على علیه السّلام بیعت کردند، روزى [است] که [امیرالمؤمنین علیه السلام] بر خوارج نهروان پیروز شد و ذو الثدیة را کشت، روزى [است] که قائم(عج) ظهور کند و روزى [است] که [وی] به دجّال پیروز شود و او را در زباله‌دان کوفه بدار زند.
نوروزى نیاید جز اینکه ما توقع فرج داریم زیرا از روزهاى ما و روزهاى شیعیان ما است، حججش نگه‌داشتند و شما آن را گم کردید.
[و همچنین] فرمود: یکى از پیغمبران (ازقیل نبی(ع)) از پروردگارش پرسید چگونه اینها که [از دنیا] برون شدند زنده کنى؟ خدا در این روز به او وحى کرد آب بر مرقدشان بپاشد که نخستین روز سال پارسیان است و آنان که 30 هزار بودند زنده شدند، و آب پاشیدن در آن روز سنّت شد.[3]
آداب نوروز
امیرالمؤمنین(ع) فرمودند:
«و کُلُّ یومٍ لا یعصى اللّه ُ فیهِ فهُوَ عید»[4]
و هر روزی که در آن از خدا نافرمانی نشود آن روز عید است
معیار هر مسلمان برای عید بودن ایام باید بر مبنای گناه نکردن باشد. هرگاه اطاعت خدا را به‌جا آورد و از عصیان و نافرمانی پروردگار اجتناب کرد آن روز بر او عید حقیقی خواهد شد. به‌همین جهت بسیار باید مواظب رفتار و گفتار خود باشیم تا با رعایت آداب دینی، ایام نوروز را علاوه‌بر عید سنتی-ملی، تبدیل به عید حقیقی دینی کنیم تا به قول حضرت امیرالمؤمنین(ع) هر روزمان نوروز شود:
«نَیروزُنا کُلُّ یومٍ»
هر روز برای ما نوروز است.[5]
چون مؤمن خود را در محضر پروردگار می‌بیند و از معصیت خدا پروا می‌کند از رضایت پروردگار خویش راضی وخشنود می‌شود و چه عیدی بالاتر از این می‌تواند باشد!
معلى بن خنیس از امام صادق علیه السّلام در باب آداب روز نوروز آورده که آن حضرت(ع) فرموده‌اند: [در این روز] غسل کن، پاک‌ترین جامه خود را بپوش، عطر بزن و آن روز را روزه باش.[6]
در نوروز، هدیه‌ای خدمت امام علی علیه السلام آوردند. حضرت پرسید: این چیست؟ عرض کردند: ای امیر المؤمنین! امروز نوروز است. امام علیه السلام فرمود: هر روز برای ما نوروز است.[7]
«... واتی علی(ع) بهدیه النیروز، قال ما هذا؟ فقالوا یا امیر المومنین الیوم النیروز فقال (ع) اصنعوا لنا کل یوم نیروزا»
هدیه گرفتن در نوروز
روای می‌گوید، از امام صادق علیه‌السلام پرسیدم: مردی مالک آبادی بزرگی است و چون روز [جشن] مهرگان یا نوروز می‌شود برزگران او هدایایی به او تقدیم می‌کنند که البته مکلّف به این کار نیستند، بلکه می‌خواهند با این کار خودشان را به او نزدیک کنند [این هدایا چه حکمی دارد؟] حضرت فرمود: مگر نه اینکه آنان (کشاورزان) نماز گزارند؟ عرض کردم: چرا! فرمود: پس هدیه آنان را بپذیرد و متقابلاً به آنان هدیه‌ای بدهد؛ چراکه رسول خدا صلی‌الله علیه وآله فرمود: اگر [مسلمانی] حتی پاچه گوسفندی برایم هدیه بیاورد، می‌پذیرم و این کار جزء دین است و اگر کافری یا منافقی یک بار شتر هم به من هدیه دهد، نمی‌پذیرم و این جزء دین است. خداوند عزّوجلّ برای من رضا نداده است که عطای مشرکان و منافقان و خوراک آنان را بپذیرم.[8]
از بیان امام(ع) مشخص می‌شود که روش پیامبر(ص) چنین بوده است که اگر هدیه، شائبه دیگری نمی‌نداشت، آن‌را قبول می‌کردند.
بنابراین نوروز علاوه‌بر سنت ملی، یک سابقه دینی هم دارد و اگر آن سابقه دینی لحاظ گردیده و مورد تأکید رسانه ها و مردم قرار گیرد نشاط در این روز تبدیل به نشاط از عبادت شده و عید حقیقی خواهد شد. از لوازم چنین امری انجام دستورات دینی و تقید به آداب شرعی آن است.