فقه و علوم عقلی

فقه و علوم عقلی

27 آبان 1386, 0:0

اگر علوم عقلى گاه مرتبط به مقام شناخت و معرفت انسان، شناخت‌شناسی، گاه مربوط به منطق شناخت و عرضه معرفت، منطق و گاه مربوط به اصول جهان‌بینی، جهان‌بینى فلسفى و دینى و گاه مربوط به حقایق هستى در تمامى مراتب تشکیل وجود، فلسفه وجود و گاه مربوط به تبیین دینى از واقعیات مقدس وجودات کلام...

فقه و علوم عقلی سمانه فردمنش اگر علوم عقلى گاه مرتبط به مقام شناخت و معرفت انسان، شناخت‌شناسی، گاه مربوط به منطق شناخت و عرضه معرفت، منطق و گاه مربوط به اصول جهان‌بینی، جهان‌بینى فلسفى و دینى و گاه مربوط به حقایق هستى در تمامى مراتب تشکیل وجود، فلسفه وجود و گاه مربوط به تبیین دینى از واقعیات مقدس وجودات کلام و بالاخره گاه مربوط به تبیین عددى و انتزاعى حقایق هستى - ریاضیات - است پس باید ارتباط هریک را با فقه دینى به نحو مستقل مورد بررسى قرار داد زیرا که هویت علمى هریک از علوم محض فوق ارتباط خاصى را اقتضا مى‌کند ولو در نگاه کلان نیز مى‌توان به نوعى از نحوه ارتباط کلى آن علوم با فقه دینى سخن گفت. 1. اتمام اصول و قواعد معرفت‌شناسى و منطق یافت نظریه درست و صحیح به هنگام استنباط قواعد و کلام فقهى به نحو موضوعى دخالت مستقیم و یا حداقل به صورت غیر مستقیم نقش دارند چرا که همان طورى که بدون پذیرش محال بودن دور، نمى‌توان بسیارى از نظرات فقهى را همانند عدم جواز تقلید را در خود تقلید را تثبیت کرد، نیز بدون پذیرش و رعایت جهات قضایا نیز نمى‌توان اخبار معارض را تنقیح نمود. 2. اگر هدف فقه دینی، تبیین احکام دینى است و اگر قواعد حکمت حکم دینى به دینى بودن آن است پس بدون باور بر مبانى کلامى و فلسفى اساس دین، فقیه نه تنها نمى‌تواند به استنباط فقهى دست یازد بلکه برفرض توانایى نیز کوچکترین ارزش و فایده‌اى براى خود و دیگران ندارد: از این جهت: الف) دیدگاه الهى فقیه دینى شرط لازم از براى تفقه دینى اوست و چون قوام این دیدگاه الهى به پذیرش اصول و قواعد فلسفى و کلامى و فلسفه دینى و کلام دینى است پس باور بر آن اصول لازم و ضرورى است. ب) آن باورها ولو به نحو ارتکازى باشد و صرفا به نحو اجمالى دانسته شوند درفقاهت دینى فقیه و در استنباط حکم دینى نقش موثر دارند بنابراین لزومى بر شناخت و باور تفصیلى بر آن اصول و قواعد کلامى و فقهى نیست چرا که فقیه دینى مى‌تواند بدون توجه به بیانات تفصیلى آن اصول و صرفا با اصل موضوع تلقى کردن آن اصول کلامى و فلسفى به استنباط فقهى بپردازند بنابراین فقاهت دینى و به طور کلى فقه دینى متقدم برکلام و فلسفه دینى است تا آن فقه و فقاهت بتواند تبیین شده و یا کارا باشد ولو مخاطب آن اصول و قواعد کلامى و فلسفى در بینش‌هاى مقدماتى موثر در فقه نقش دارند ولى گاه خود آن اصول و قواعد به عنوان صغرى و یا کبرى استنباطات فقهى قرار مى‌گیرند و در نتیجه دریافت نتایج فقه دینى نقش مستقیم دارند در آن هنگام است که معرفت تفصیلى آن اصول و قواعد ضرورى است تا مبادا بدون شناخت از زوایاى آن اصول و قواعد در تبیین حکم دینى انحراف و یا اشتباهى صورت پذیرد. ‌3 . ریاضیات به عنوان یک علم انتزاعی،‌ تنها نقش موضوع‌شناسى در فقه دینى دارد که در طول تاریخ فقه دینى نیز در ابواب گوناگون فقه،‌ حضور چشمگیرى داشته است چنان که در باب ارث، باب وصایا، باب طهارت، باب دیه قواعد ریاضى سخت مورد استفاده واقع شده است.

روزنامه رسالت

جدیدترین ها در این موضوع

فرازی از خطبه های نهج البلاغه در باب توحید

هر چه به ذات شناخته باشد ساخته است و هرچه به خود بر پا نباشد ديگرى اش پرداخته. سازنده است نه با به كار بردن افزار. هر چيز را به اندازه پديد آرد، نه با انديشيدن در كيفيت و مقدار. بى نياز است بى آنكه از چيزى سود برد. با زمان ها همراه نيست و دست افزارها او را يارى ندهد. 8 آبان 1395, 19:34

خداشناسی در نهج البلاغه

پیشوایان دینی، همواره ما را از اندیشیدن در ذات خداوند بزرگ منع کرده اند؛ چرا که عظمت بی پایان حضرت حق، فراتر از آن است که عقل محدود و نارسای بشری به درک و شناخت او دست یابد. در بخشی از کلام امام علی علیه السلام آمده است: «اگر وهم و خیال انسان ها، بخواهد برای درک اندازه قدرت خدا تلاش کند و افکار بلند و دور از وسوسه های دانشمندان، بخواهد ژرفای غیب ملکوتش را در نوردد و قلب های سراسر عشق عاشقان، برای درک کیفیّت صفات او کوشش نماید . 8 آبان 1395, 19:32

توحید و خداگرایی‏ در نهج البلاغه

البته این‏گونه نیست که خداوند با وجود امکان اشراف انسان بر صفاتش او را بازداشته، بلکه روشن است که شناخت جامع موجود نامحدود از سوى یک موجودِ محدود محال است. قدرت او بر اشراف‏بخشیدن به‏انسان در شناخت خود، به این امرِ محال تعلق نمى‏گیرد؛ زیرا غیرخدا همه‏چیز محدودیت دارد و نامحدودکردن محدود ذاتاً محال است. 8 آبان 1395, 19:29

توحید در نگاه امام علی (علیه السلام)

بعضی متفکران بر این باورند که در قرآن بر اثبات وجود آفریدگار آیـاتـی ذکـر شده است که روشن ترین آن ها را آیه ذیل است: (افی الـلـه شک فاطر السموات والارض5؛ مگر درباره خدای متعال که خالق آسمان ها و زمین است، شکی هست؟ 8 آبان 1395, 19:27

توحید از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه(1)

با توجه به این نکته، باید ببینیم که قرآن کریم برای عقائد و معارف مطرح شده از جانب خودش چه دلائلی را مطرح کرده است ؟ و با وجود این شیوه که قرآن از همه گروه ها برهان ودلیل می طلبد، آیا ممکن است که خودش برای مطالب خود دلیل نیاورد؟ و آیا جا دارد که ما برای معارف اسلام، از جای دیگر طلب دلیل کنیم ؟ 8 آبان 1395, 19:25