دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

کلام حسی

No image
کلام حسی

در اروپا با غلبه روش حسی وتجربه در شناخت طبیعت بر روش قیاسی این فکر پیدا شد که روش قیاسی وتعقلی در اعتبار ندارد وتنها فلسفۀ قابل اعتماد فلسفۀ حسی است. والهیات به سبب خارج بودن از دسترس حس وتجربه، مشکوک ومجهول وغیر قابل تحقیق قلمداد شود در جهان اسلام سابقۀ‌ موج مخالفت با هر گونه تفکر وتعمّق از طرف اهل حدیث از یک طرف، موفقیت‌های پی در پی روش حسی در شناخت طبیعت از طرف دیگر، ودشواری تعمّق وحل مسائل فلسفی از جانب سوّم، گروهی از نویسندگان مسلمان را سخت به هیجان آورد وموجب پیدایش یک نظریّه تلفیقی در میان آنها شد مبنی بر اینکه الهیات قابل تحقیق است ولی در الهیات نیز منحصراً لازم است از روش حسی وتجربی که برای شناخت طبیعت مورد استفاده قرار می‌گیرد استفاده کرد. این دسته مدعی شدند که از نظر قرآن تنها راه شناخت خداوند مطالعه در طبیعت ومخلوقات با استفاده از روش حسی است وهر راهی غیر از این راه بیهوده است، زیرا قرآن در سراسر آیات خود در کمال صراحت بشر را به مطالعه در مظاهر طبیعت که جز با روش حسی میّسر نیست دعوت کرده است.

امّا باید گفت اگر بتوان برخی مسائل کلامی وعقیدتی را با حس وتجربه فهمید قدر ناچیزی است در مقابل کل آنچه که انسان باید بفهمد.

و اگر چه قرآن مردم را به مطالعه حسی طبیعت نیز دعوت کرده اما آیاتی هم وجود دارد که یقیناً با مطالعه در نظام طبیعت نمی‌توان آن آیات ومسائل مطروحۀ در آنها را فهمید از قبیل:

« لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْءٌ » (شوری/11)

«هیچ مثل ومانندی برای خداوند نیست».

« وَلِلّهِ الْمَثَلُ الأَعْلَىَ » (نحل/60)

«برای خدا عالی‌ترین اوصاف کمال است».

به طور حتم طبیعت شناسی ما را به علم و قدرت و حکمت آفرینندۀ جهان آگاه می‌کند اما چگونه از راه مطالعه در مخلوقات که به هر حال محدودند، به علم نامتناهی و قدرت نامتناهی واقف می‌شویم؟

« وَهُوَ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیمٌ »(انعام/101)

« وَهُوَ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ » (مائده/120)

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

 فرازی از خطبه های نهج البلاغه در باب توحید

فرازی از خطبه های نهج البلاغه در باب توحید

هر چه به ذات شناخته باشد ساخته است و هرچه به خود بر پا نباشد ديگرى اش پرداخته. سازنده است نه با به كار بردن افزار. هر چيز را به اندازه پديد آرد، نه با انديشيدن در كيفيت و مقدار. بى نياز است بى آنكه از چيزى سود برد. با زمان ها همراه نيست و دست افزارها او را يارى ندهد.
 خداشناسی در نهج البلاغه

خداشناسی در نهج البلاغه

پیشوایان دینی، همواره ما را از اندیشیدن در ذات خداوند بزرگ منع کرده اند؛ چرا که عظمت بی پایان حضرت حق، فراتر از آن است که عقل محدود و نارسای بشری به درک و شناخت او دست یابد. در بخشی از کلام امام علی علیه السلام آمده است: «اگر وهم و خیال انسان ها، بخواهد برای درک اندازه قدرت خدا تلاش کند و افکار بلند و دور از وسوسه های دانشمندان، بخواهد ژرفای غیب ملکوتش را در نوردد و قلب های سراسر عشق عاشقان، برای درک کیفیّت صفات او کوشش نماید .
 توحید و خداگرایی‏ در نهج البلاغه

توحید و خداگرایی‏ در نهج البلاغه

البته این‏گونه نیست که خداوند با وجود امکان اشراف انسان بر صفاتش او را بازداشته، بلکه روشن است که شناخت جامع موجود نامحدود از سوى یک موجودِ محدود محال است. قدرت او بر اشراف‏بخشیدن به‏انسان در شناخت خود، به این امرِ محال تعلق نمى‏گیرد؛ زیرا غیرخدا همه‏چیز محدودیت دارد و نامحدودکردن محدود ذاتاً محال است.
 توحید در نگاه امام علی (علیه السلام)

توحید در نگاه امام علی (علیه السلام)

بعضی متفکران بر این باورند که در قرآن بر اثبات وجود آفریدگار آیـاتـی ذکـر شده است که روشن ترین آن ها را آیه ذیل است: (افی الـلـه شک فاطر السموات والارض5؛ مگر درباره خدای متعال که خالق آسمان ها و زمین است، شکی هست؟
 توحید از دیدگاه قرآن و نهج البلاغهʁ)

توحید از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه(1)

با توجه به این نکته، باید ببینیم که قرآن کریم برای عقائد و معارف مطرح شده از جانب خودش چه دلائلی را مطرح کرده است ؟ و با وجود این شیوه که قرآن از همه گروه ها برهان ودلیل می طلبد، آیا ممکن است که خودش برای مطالب خود دلیل نیاورد؟ و آیا جا دارد که ما برای معارف اسلام، از جای دیگر طلب دلیل کنیم ؟
Powered by TayaCMS