دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

امر بین الامرین

No image
امر بین الامرین

نظریه‌ای است که طبق آن، باورهای افراطی مبتنی بر جبر و تفویض مردود شمرده می‌شود و راهی میانه در زمینۀ حدود توانائی و اختیار انسان در انجام دادن کارهای ارادی، پیشنهاد و اثبات می‌گردد راهی که بنا به باور طرفداران آن، نه قدرت خدا را محدود می‌سازد، نه به بنیان حکمت و عدالت الهی خللی وارد می‌آورد. متکلمان امامیه با بهره‌گیری از راهنمایی‌های پیشوایان خود در این زمینه، به ویژه به استناد حدیثی معروف که از امام صادق (ع) نقل گردیده و طبق آن جبر و تفویض مردود شمرده شده و راه درست، راه میانه، به شمار آمده است، کوشیده‌اند تا با تفسیر آن حدیث، یعنی حدیث:

« لاجبر و لا تفویض و لکن امریین الامرین »

معنی راه میانه یا «بین امرین» را روشن سازند. به منظور تحقق این هدف و در راه تفسیر حدیث امام صادق (ع) نظریه‌های گوناگونی از سوی متکلمان امامیه بیان شده است. در این مقاله، جامع‌ترین و برجسته‌ترین نظریه را بیان می‌کنیم:

انسان علت نزدیک و خدا علت دور کارهای آدمی است: طبق این دیدگاه که خواجه نصیر طوسی از آن دفاع می‌کند، چون کارهای انسان را با قطع نظر از اسباب قدرت و ارادۀ وی مورد توجه قرار دهیم، آنها را انجام شده از سوی انسان و محصول قدرت و ارادۀ وی می‌یابیم و وقتی توجه کنیم، کارهای انسان را از سوی خدا و آفریدۀ او می‌بینیم و به جبر باور می‌کنیم. چرا که می‌بینیم همۀ سبب‌های توانایی آدمی پدید آمده از سوی خدا و آفریدۀ اوست، چنان‌که ارادۀ آدمی از علم به مصلحت، شهوت یا غضب سرچشمه می‌گیرد و همۀ این امور از شعور به بار می‌آید و اسباب شعور نیز از سوی خدا آفریده می‌شود. به نظر خواجه، با حاصل آمدن اراده، است که فعل قطعی می‌شود و به ناچار کار از سوی انسان انجام می‌گیرد.

اما این قطعی شدن کار با اختیار آدمی ناسازگار نیست. بدین گونه خواجه نصیر با تأکید ورزیدن بر حقانیت اختیار و درست بودن این معنی که کارها، با واسطه از سوی خداست، چنین نتیجه می‌گیرد که کارهای ارادی انسان یک‌سره از سوی خدا آفریده می شود [= نفی جبر] و نه یکسره از قدرت آدمی پدید می‌آید [= نفی تفویض]، بلکه به وسیلۀ هر دو، یعنی خدا و انسان، انجام می‌پذیرد. بدین معنی که کارها بی‌واسطه از سوی انسان انجام می‌پذیرد و ارادۀ آدمی علت قریب فعل ارادی اوست، اما با واسطه، آفریدۀ خداست و ارادۀ حق تعالی، علت بعید آن به شمار می‌آید. ملامحسن فیض، در تأیید همین معنی می‌گوید:

اعتقاد به تفویض با محدود کردن توجه به اسباب قریب فعل و نادیده انگاشتن اسباب بعید آن حاصل می‌آید. چنان‌که اعتقاد به جبر از محدود ساختن توجه به علت نخستین و نظر برگرفتن از اسباب قریب فعل به بار می‌آید. به نظر فیض، باور راستین و اعتقاد واقعی یعنی بین الامرین آنگاه رأی کسی حاصل می‌شود که هم به اسباب قریب فعل توجه کند و هم اسباب بعید آن را از نظر دور ندارد. چرا که انجام گرفتن کارها از سوی انسان و به دست وی ولی با کمک و یاری خداست، که:

« لاحول و لا قوة الا بالله »

بنا به گفتۀ امام عسکری (ع) بدان‌گونه که طبرسی در احتجاج خود آورده است، انسان نمی‌تواند از گناه بپرهیزد، مگر با کمک خدا که:

« لا حول بنا عن المعاصی الا بعصمة الله »

و نیز نمی‌تواند به نیکی روی آورد مگر با یاری حق تعالی که:

«لا قوة لنا علی طاعة الله الا بعون الله».

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

No image

نحوه تشکیل جو زمین از دیدگاه مولا علی (ع) در نهج البلاغه

و آبهای ساکن را به مواج سرکش برگردانید تا آنجا که آبها روی هم قرار گرفتند و چون قله های بلند کوهها بالا آمدند امواج تند کف های برآمده از آبها را در هوای باز و فضای گسترده بالا بردند تا جایی که از آن هفت آسمان پدید آمد.آسمان پایین را چون موج مهار شده و آسمان بالا را مانند سقف استوار قرار داد.
مباني فكري، انساني و اجتماعي در نهج البلاغه

مباني فكري، انساني و اجتماعي در نهج البلاغه

به عكس در جوامعي كه انسجام و هستي آنها را بايد پيوند دروني، بدون ارتباط با مبداء و مركز خارجي، تامين و تضمين كند، اولويت با نظام است . تازه آن نظام است كه جا و مكان و موقعيت فرد و جمع را در چهارچوب خود و در قلمرو خود مشخص مي كند . نظام حاكم بر فرد و جمع است و كيفيت و نوع حاكميت نظام بر فرد و بر جمع است كه سرنوشت مساله سابق الذكر، يعني اصالت فرد يا اصالت جمع را مشخص مي كند .
انسان شناسی

انسان شناسی

آنگاه از روحی که آفرید در آن دمید تا به صورت انسانی زنده درآمد، دارای نیروی اندیشه، که وی را به تلاش اندازد، و دارای افکاری که در دیگر موجودات، تصرّف نماید. به انسان اعضاء و جوار حی بخشید، که در خدمت او باشند، و ابزاری عطا فرمود، که آنها را در زندگی بکار گیرد،
انسان شناسی از منظر نهج البلاغه

انسان شناسی از منظر نهج البلاغه

نهج البلاغه یک شاهکار ادبی در تعلیمات اسلامی است که در آن توجه به عزّت و کرامت انسان و سلامت عقل و روان از اهمیت بسزایی برخوردار است. سخنان حکمت آمیز این کتاب که با عقل و اندیشه آدمی سروکار دارند حقایق بسیار متعالی و معانی بسیار ژرفی را در مورد شناخت خدا، انسان، و جهان با فصاحت و بلاغت تمام بیان می کنند و آگاهی های ارزشمندی را در هریک از این زمینه ها ارائه می دهند. خطابه ها احساسات راکد انسان را در جهت ستیز با فساد و تباهی و بی عدالتی بر میانگیزند، و موعظه ها انسان را از خواب غفلت بیدار و خطراتی را که می توانند دل و روان آدمی را ضعیف و بیمار کنند یادآور می شوند.
Powered by TayaCMS