آداب صدقه دادن

در شرع مقدس اسلام درباره ارزش و اهميت صدقه سفارشات زيادی شده است. آيات قرآن و روايات نيز كيفيت و اهميت صدقه دادن را بيان كرده است. در اسلام دو نوع صدقه مطرح است؛ يكی صدقه واجب مثل زكات و يكی هم صدقه مستحب. بر پايه آموزه‌های دينی؛ صدقه مستحبی يكی از كارهای ارزشمند اجتماعی است كه البته دارای آدابی است و رعايت آنها در افزايش ثواب صدقه، نقش بسزايی دارد. در اين جا به نمونه‌هايی از اين آداب اشاره می‌شود.

صدقه؛ از محبوب ترين و پاك‌ترين اموال

بنابر آيات قرآن، بهتر است صدقه از پاك ترين و محبوب ترين اموال باشد: «اى كسانى كه ايمان آورده ايد! از قسمت‌هاى پاكيزه اموالى كه [از طريق تجارت] به دست آورده‌ايد و از آنچه از زمين براى شما خارج ساخته ايم؛ انفاق كنيد» «هرگز به [حقيقت] نيكوكارى نمی‌رسيد مگر اينكه از آنچه دوست می‌داريد، [در راه خدا] انفاق كنيد و آنچه انفاق می‌كنيد، خداوند از آن آگاه است».

اولويت صدقه دادن به خويشاوندان نزديك

رسول خدا (ص) در سخنانی فرمودند: «در حالی كه اقوام نزديك انسان محتاج باشند؛ جاى صدقه دادن به ديگران نيست». پس اگر كسی چنين كاری را انجام دهد و با وجود بودن خويشاوند نيازمند، به ديگران صدقه دهد، فضيلت و ثواب كامل صدقه را از دست داده است. «صدقه بر خويشان نزديك، ثواب صدقه را دو برابر می كند».

درخواست دعا از فقير

امام علی (ع): «زمانی كه به فقيران، چيزى می‌دهيد از آنها بخواهيد كه برای شما دعا كنند؛ زيرا دعاى ايشان در حق شما مستجاب می‌شود...». امام سجاد (ع): «هر كسى بر بينواى ناتوانى صدقه بدهد و آن بينوا در آن حال براى او دعا نمايد؛ دعايش مستجاب می‌شود».

منت نگذاردن بر صدقه

امام علی (ع) در سفارش خود به مالك اشتر فرمودند: «مبادا هرگز با خدمت‌هايى كه انجام دادى بر مردم منّت‌گذارى، يا آنچه را انجام داده اى بزرگ شمارى، يا مردم را وعده اى داده، سپس خلف وعده نمايى. منّت نهادن، پاداش نيكوكارى را از بين می‌برد، و كارى را بزرگ شمردن، نور حق را خاموش گرداند».

صدقه دادن قبل از درخواست فقير

امام صادق (ع): «كار نيك بخشش، پيش از درخواست است. امّا آنچه پس از سؤال و خواهش داده می‌شود، پاداش آبرويى است كه [درخواست‌كننده] در برابر تو ريخته است؛ تمام شب را به بيدارى و ناراحتى گذرانده، و ميان اميد و نوميدى به سر برده است، بی آن كه بداند براى نياز خود به كجا رو كند؛ سپس عزم جزم كرده و با قلبى تپنده، و دست و پايى لرزان، و گونه اى افروخته از شرم، رو به تو آورده است، بی آن كه بداند با افسردگى از پيش تو باز خواهد گشت يا با شادى؟» البته روشن است كه اين عمل، برای افراد مستحقی است كه نياز به كمك پيدا كرده اند.

واسطه در صدقه دادن

پيامبر اسلام (ص): «و كسى كه مال صدقه را از شخصی گرفته و به نيازمندى برساند همان پاداش صدقه‌دهنده را خواهد داشت؛ و اگر صدقه چهل‌هزار دست بگردد تا به مستمند برسد، همه آنان [كه در اين كار خير شركت داشته اند] پاداش كامل صدقه را خواهند برد.».

قدرت صبر و تحمل

صبر واژه‌ای ستودنی و با ارزش است. چرا كه معنايی ارزشمند دارد و برخورداری از اين نعمت، راه‌های دشوار را هموار می‌سازد. صبور بودن را می‌توان يكی از راه‌های به آرامش رسيدن و دوست داشتن خويشتن ناميد. افراد صبور بيش از سايرين مورد پذيرش هستند. تحمل، به گونه‌ای فزاينده، می‌تواند خسته‌كننده باشد. آنچه مشخص است اينكه زندگی هر انسانی مملو از بالا و پائين ها، تلخی‌ها و شيرينی‌هايی است كه نياز به صبوری دارد و اگر صبر نباشد، احساس سرخوردگی، آزرده خاطری و ناراحتی ايجاد می‌شود. قدرت صبر و تحمل به آرامش بيشتر در زندگی منجر می‌شود. هرچند آرامش بايد درون هر كسی وجود داشته باشد و اين آرامش درونی است كه به فرد كمك می‌كند تا قدرت تحمل بيشتری داشته باشد. چرا كه طی كردن زندگی بدون صبر و تحمل ممكن نيست. وقتی تحمل شما افزايش يابد، قلب شما حتی به روی آنچه كه دوست نداريد، گشوده می‌شود. موقعيت‌های ناخوشايند ممكن است در زندگی شما زياد باشند. مثلاً زمانی كه در ترافيك هستيد يا برنامه ريزی سفر شما به هم خورده يا فرزند شما ناگهان مريض می‌شود، همه اينها شرايطی است كه ممكن است برای هر كسی پيش بيايد و اگر اين موقعيت ها با صبوری همراه باشند، به شما كمك می‌كنند تا بهتر و راحت‌تر سپری شوند. بهتر است اينطور فكر كنيم كه با صبور بودن می‌توان زيبايی‌های بيشتری را تماشا كرد و از زندگی بهره بيشتری برد. صبور بودن يك كيفيت قلبی است كه می‌تواند با تمرين كردن توليد شود. برای تمرين هنر صبر، يك دوره زمانی در مغزتان تعيين كنيد. در واقع زندگی يك كلاس درس است و دوره تحصيلی آن صبور بودن است. به هر حال بهتر است از خودتان شروع كنيد تا به طور تدريجی متوجه شويد كه ظرفيت شما هم برای صبوری كردن، بالاست. صبر، كيفيت خاصی دارد كه موفقيت می‌تواند عاملی برای تقويت آن باشد. احتمالاً تمرين صبر برای آن دسته از افرادی كه صاحب فرزندی شده‌اند، راحت‌تر است. چرا كه در اين موقعيت، احتمالات بيشتری برای تمرين هنر صبر به وجود می‌آيد. مثلاً در برابر سؤالات بی‌حد و حساب يك كودك سه ساله، بايد صبوری كرد و البته برای بازی‌ها و شيطنت های او هم همين طور. به خاطر داشته باشيد كه می‌توان به راحتی با يك مشكل كوچك معامله كرد. به شرط اينكه چاشنی صبر و تحمل وجود داشته باشد. چه بسا كه اين سناريو بدون صبر و تحمل، به اضطرار، استرس و فرياد كشيدن‌هايی تبديل شود كه اصلاً ارزش ندارد. آنچه مهم است اينكه مسائل كوچك را در زندگی با نگاه ذره بينی بررسی نكنيد و سطح تحمل خود را بالا ببريد و بدانيد كه صبور بودن موجب تغيير نگرش شما در زندگی می‌شود. با صبوری كردن می‌توان وقايع زندگی را به سمت خوشايندی هدايت كرد. با صبر كردن موفق خواهيد شد تا موقعيت‌های ناخوشايند و تنش‌زا را از خود دور كنيد. با صبور بودن، يك انسان ساخته می‌شود و شخصيت او صيقل داده می‌شود.