دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

اَشکال اربعه

No image
اَشکال اربعه

كلمات كليدي : اَشكال اربعه، علم منطق، حد وسط ، قياس، حد اصغر، حد اكبر، قياس اقترانى

اَشکال جمع شکل به معنى صورت و هیئت و اربعه به معنى چهارگانه است. در اصطلاح علم منطق، چگونگى ترکیب حد وسط با دو حد دیگر در مقدمتین قیاس، یا هیئت و صورت قرار گرفتن حد وسط با حد اصغر و حد اکبر در دو مقدمه قیاس اقترانى را «شکل»مى‌نامند. این هیئت و صورت چهارگونه است و در نتیجه، قیاس داراى چهار شکل خواهد بود که از آن به اشکال اربعه تعبیر مى‌شود:

1) شکل اول: قیاسى است که حد وسط در صغراى آن، محمول و در کبراى آن موضوع است. مانند«انسان » در این قیاس: پرویز، انسان است (صغرى)، هر انسانى متفکر است (کبرى)، پرویز متفکر است (نتیجه).

2) شکل دوم: قیاسى است که حد وسط در هر دو مقدمه آن محمول است. مانند «حیوان» در این قیاس: هر انسانى حیوان است (صغرى) هیچ جمادى حیوان نیست (کبرى)، هیچ انسانى جماد نیست (نتیجه).

3) شکل سوم: قیاسى است که حد وسط در هر دو مقدمه آن موضوع است. مانند«انسان » در این قیاس: هر انسانى حیوان است (صغرى)، هر انسانى ناطق است (کبرى)، برخى از حیوانها ناطق هستند (نتیجه).

4) شکل چهارم: قیاسى است که حد وسط در صغراى آن موضوع و در کبراى آن محمول است (عکس شکل اول). مانند «انسان» در این قیاس: هر انسانى حیوان است (صغرى)، هر ناطقى انسان است (کبرى)، برخى از حیوانها ناطق هستند (نتیجه).

از دیدگاه اهل منطق، شکل اول برترین و کامل‌ترین اشکال قیاس است، زیرا حد وسط در آن، بر خلاف دیگر شکل‌ها، به صورتى طبیعى است. به همین سبب آن را مقدم مى‌دارند و در استدلال‌ها از آن بهره مى‌گیرند. شکل چهارم در برابر شکل اول قرار دارد. بدین معنى که نامأنوس ترین و غیر طبیعى‌ترین شکل‌هاست. به همین سبب آن را مؤخر مى‌دارند و حتى برخى از منطقیان به سبب دورى آن از طبع، آن را نادیده مى‌گیرند و در شمار اشکال قیاس قرار نمى‌دهند. چنان‌که ابن سینا در منطق دانشنامه علائى (ص 65- 64) و نیز در منطق نجات (ص 34-33)، قیاس را داراى سه شکل دانسته است.

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

کاظمین دلربای عاشقان

کاظمین دلربای عاشقان

مومن به سه خصلت محتاج است : کسب موفقیت از سوی خدا ،‌ نصیحت کننده‌ای در خود ،‌و قبول نصیحت از دیگران
همراه با کبوتران حرم

همراه با کبوتران حرم

رضا، صابر، زکی، ولی، فاضل، وفی، صدیق، رضی، سراج الله، نورالهدی، قرة عین المؤمنین، مکیدة الملحدین، کفوالملک، کافی الخلق، رب السریر، و رئاب التدبیر
زندگینامه امام رضا (ع)

زندگینامه امام رضا (ع)

از میان لقب‌هاى فوق، «رضا» شهرت بیشترى دارد. علت این که آن حضرت را «رضا» نامیده‌اند، این است که پسندیده خدا در آسمان و مورد خشنودى رسول خدا(ص) و ائمه اطهار (ع) در زمین بوده و دوستان و دشمنان به اتفاق از وى خشنود و راضى بودند.
ماجرای درخت بادام

ماجرای درخت بادام

در آن هنگامى که امام رضا علیه السلام در مسیر راه خراسان وارد شهر نیشابور گردید، به منزل ما تشریف فرما شد.
زیارت حرم امام رضا (علیه السلام)

زیارت حرم امام رضا (علیه السلام)

پاره تن من در خراسان دفن خواهد شد، هیچ گرفتار و گنه‌کارى او را زیارت نکند جز این که خداوند گرفتارى او را برطرف سازد و گناهانش را ببخشاید.
Powered by TayaCMS