اولیات

كلمات كليدي : اوليات، موضوع محمول، نسبت

نویسنده : مهدي افضلي

اولیات از جمله قضایایی است که کمتر کسی در بداهت و مبدا برهان بودن آن تردید کرده‌ است. منطق‌دانان و فیلسوفان متقدم اولیات را در زمره بدیهیات و دارای ارزش معرفتی بالا می‌دانستند، برخی از معاصران نیز که در بداهت برخی از مبادی که نزد گذشتگان بدیهی انگاشته می‌شد تردید کرده‌اند در خصوص اولیات آنرا دارای ارزش معرفتی‌ای می‌داند که گذشتگان از این‌گونه مبادی انتظار داشتند.

در تعریف اولیات گفته‌اند: قضایایی است که عقل بدون در نظرداشت سبب خارجی، ‌صرفا با تصور طرفین قضیه (موضوع و محمول) و تصور نسبت میان‌آندو، آن‌را تصدیق می‌کند. از باب نمونه وقتی گفته می‌شود "کل بزرک‌تر از جزء است"، در این‌صورت برای تصدیق آن نیاز به چیز دیگر بیرون از خود قضیه نیست، صرف تصور "کل"، "جزء" و مفاهیم "کوچک‌تر" و "بزرک‌تر"، برای تصدیق به این‌که کل بزرگتر از جزء است کفایت می‌کند. چنان‌که در قضیه "اجتماع نقیضین ممکن نیست" نیز همین حکم صادق است. این‌‌گونه قضایا افزون بر کلیت‌شان ضرورت نیز دارند، لذا در میان مبادی برهان از جایگاه خاصی برخوردارند. اساس و زیر بنای تفکر آدمی همین اولیات است. ممکن است گفته شود مواردی‌که به عنوان قضایای اولی از آن یاد شد، از سوی برخی از اندیشوران مورد انکار قرار گرفته است. ولی باید دانست که اگر آن‌ها به چنین حکمی تصریح نکرده‌اند یا به دلیل آن بوده که معنای موضوع و محمول درست فهمیده نشده است یا این‌که از موضوع و محمول معنای دیگری را اراده کرده‌اند. و گرنه اگر کسی درک درستی از "اجتماع نقیضین" و "امکان" داشته باشد، بی‌درنگ به عدم امکان اجتماع نقیضین حکم خواهد کرد.

منابع :

1) طوسی،‌ نصیر الدین،‌ اساس الاقتباس, به تصحیح مدرس رضوی, انتشارات دانشگاه تهران, 1326، ص 376-384.

2) سبزواری، ملاهادی، شرح المنظومه، تصحیح علامه حسن حسن زاده آملی، قم، نشر ناب، 1380، چ چهارم، ج1،ص324.

3) مظفر، محمد رضا، المنطق، نجف اشرف، مطبعه النعمان، ط3، ص315.

4) خوانساری،‌ محمد، منطق صوری، تهران، آگاه، 1373،‌ چاپ7، ص202-203

5) اژه‌ای، محمد علی، مبانی منطق، تهران، سمت، 1377، ص171.


مقاله
نویسنده	مهدي افضلي

مقاله

نویسنده

مهدي افضلي

جدیدترین ها در این موضوع

پر بازدیدترین ها

صدقه به فامیل واجبتر است یا دیگران؟!

نظر به این‌ که هر شخصی نسبت به بستگانش آگاهی بیشتری دارد و اگر در میان آنان شخص نیازمندی باشد وی را می‌شناسد بر این اساس، اگر همه ما به این وظیفه عمل کنیم دیگر در جامعه، نیازمند و فقیری موجود نخواهد بود. 27 آبان 1394, 9:41

برخورد با همسر در اسلام

بر خلاف برخی تفکرات غلط و عوامانه و در حقیقت ظالمانه، در منطق اسلام زن برای مرد یک کنیز یا یک برده ویا کسی که کار منزل را انجام میدهد، واز بچه های شوهر نگهداری میکند نیست، بلکه به عنوان شریک شوهر ویار و همکار او در اداره امور زندگانی و تربیت فرزندان مطرح میباشد، لذا اسلام دستور فرموده که همسران باید از اذیت و بد زبانی و فحاشی به یکدیگر بپرهیزند. 27 آبان 1394, 19:57

راهكارهای قرآنی برخورد با همسران و فرزندان نااهل

دشمنی زنان و فرزندان نااهل بر محور ایمان است: خداوند مؤمنان را خطاب قرار داده است و از جمله «عدو لكم» استفاده می شود كه فاصله و تضادی كه میان آنان و مؤمنین ایجاد می شود اختلافات خانوادگی معمول نیست بلكه اختلاف دینی است یعنی همسران و یا فرزندان نااهل رفتارهایی خلاف ایمان به خدا انجام می دهند. 27 آبان 1394, 9:40

بهترین روش رفتار با دیگران از کلام رسول ‏اکرم(ص)

اگر روشى را دوست دارید که مردم آن گونه با شما رفتار کنند، به همان روش با دیگران برخورد کنید. هر چه را براى دیگران پیشنهاد مى‏کنید همان بهترین روش است و شما نیز بر اساس آن با آنان رفتار کنید. زیرا انسان جز انتظار خوش رفتارى از مردم ندارد، کمترین اهانتى را از سوى آنان نمى‏پذیرد راضى نیست که کسى به او تهمت زند، و نمى‏پسندد که کسى از معایب او پیش دیگران سخن بگوید هر چند آن عیوب را واقعا داشته باشد. 27 آبان 1394, 9:45

آداب معاشرت اجتماعی از نظر قرآن و اسلام

اینكه درمعاشرت چه معیارهایی را درنظر داشته باشیم تا معاشرت های ما انسان ساز و جامعه ساز باشد و ما را درمسیر اهداف و فلسفه آفرینش یاری رساند، موضوعی است كه درآیات دیگر قرآن به آن توجه داده شده است. در قرآن دست كم می توان هفت معیار و ملاك برای معاشرت های انسانی شناسایی كرد كه در اینجا به طور اجمال به آنها پرداخته می شود. 27 آبان 1394, 10:58