دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

ابوالفضل محمدبن حسین بیهقی

No image
ابوالفضل محمدبن حسین بیهقی

كلمات كليدي : ابوالفضل محمدبن حسين بيهقي،حارث آباد بيهق، بيهقي، تاريخ بيهقي.

نویسنده: داریوش سعادتی لیلان و اعظم بابائی

وی در 385 هـ.ق در قریه‌ی «حارث آباد بیهق» به دنیا آمد، بعد از کسب فضایل در «نیشابور» به «دیوان رسایل محمودی» راه جست و خدمت «خواجه بونصر مشکان» به کار پرداخت. همچنان در خدمت سلاطین غزنوی بود تا در زمان «عزالدوله عبدالرشید» که در سال (440 هـ.ق) سلطنت یافت، چندی «صاحب دیوان» انشاء گردید، اما به تهمت حاسدان معزول شد و در سال (443 هـ.ق) که «طغرل» بر «عبدالرشید» خروج کرد و او را کشت، بیهقی با جمعی دیگر از درباریان زندانی شد و یک سال در زندان بود. ابوالفضل در اواخر سلطنت «فرخزاد» از کارهای دیوانی کناره گرفت تا این که در سال (470 هـ.ق) وفات یافت.[1]

آثار:

مهم‌ترین اثر بیهقی، تاریخ مشهور او، «تاریخ بیهقی» می‌باشد که از امهات کتب تاریخ و ادب فارسی در شرح سلطنت «آل سبکتکین» در سی‌ مجلد است که در آن از تشکیل دولت «غزنوی» تا اوایل «سلطان ابراهیم بن مسعود» سخن رفته است، اما اکنون فقط قسمتی از آن که مربوط به سلطنت «مسعود بن محمود غزنوی» و «تاریخ خوارزم» از زوال دولت «آل مأمون» و افتادن آن به دست سلطان محمود و حکومت «آلتون تاش حاجب» در آن سامان تا غلبه‌ی «سلاجقه» موجود است. درباره‌ی سبک و شیوه نگارش این کتاب و مؤلف آن سخن بسیار گفته و نوشته‌اند و از میان همه نوشته‌ها به قول «استاد فیاض» که بیهقی‌شناس یگانه‌ی روزگار ما بود، بسنده می‌کنیم که فرمود: بیهقی گزارشگر حقیقت بود. علاوه بر این کتاب، «ابن فندق» کتاب دیگری به نام «زینة الکتاب» در آداب کتابت بدو نسبت داده است.

در کتاب بیهقی، هم سنت‌های طبیعی پارسی خراسان، یعنی استواری و پاکیزگی زبان و واژگان و ویژگی‌های دستوری و ادبی مشخص به کار آمده و هم بدعتهای ویژه‌ای که زمینه و زمانۀ خاص نیمه‌های قرن پنجم هجری ایجاب می‌کرده در آن به نحوی بدیع و دلپسند و متناسب با بلاغت طبیعی زبان فارسی آشکار شده است. از طرفی تاریخ بیهقی این دیبای خسروانی در وجه تاریخی آن، نشان دهندۀ کژی‌ها و نامرادی‌ها‌ی روزگار و انتقال از عصر درخشان مردم گرایی و ایران دوستی و خردمداری به دوران غلام بارگی و توطئه گری و کژراهی است.[2]

بنابراین اثر سترگ ارزش ادبی و تاریخی را توأمان حفظ کرده است زبان بیهقی زبانی است سخت توأم با احتیاط، و با همه تلخی‌ها و نصیحت‌هایی که در آن درج کرده، بسیار ملایم و محافظه کارانه است.[3]

تاریخ بیهقی علاوه بر ارزش تاریخی، از نظر زبانی نیز ارزش فراوان و انکارناپذیری دارد. این کتاب پر است از تعبیرات و ضرب‌المثل‌ها، کنایه‌ها، عبارات فعلی و... که کتاب را به عنوان مأخذی مهم برای زبان فارسی درآورده است.

از طرفی، ویژگی‌های اخلاقی نگارنده‌ی آن که حقیقت گویی، امانتداری و میانه‌روی در رأس آن است، متن این کتاب را از نظر محتوایی و تاریخی نیز ارزشمند کرده است، چنانکه متن این کتاب به عنوان سندی مهم و دست اول در مطالعات تاریخی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

نگارنده تاریخ بیهقی دارای جهانبینی متقن و استواری است که اعتقاد به خرد، بی‌اعتباری جهان و اعتقاد به مکافات عمل جزء محورهای اساسی آن است، او دارای سرشتی نیک و صادق بوده و در کنار همه اینها نسبت به کار خود تسلط داشته است وی با زبان و بیان شیرین و شاعرانه خود، اثری را خلق کرده که گذشت زمان آن را جاودانه‌تر می‌کند.[4]

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

شگفتی های آفرینش در نهج البلاغه

شگفتی های آفرینش در نهج البلاغه

امیرمؤمنان علیه السلام در خطبه ای درباره آفرینش آسمان و شگفتی های آن می فرماید: «خداوند، فضای باز و پستی و بلندی و فاصله های وسیع آسمان ها را بدون این که بر چیزی تکیه کند، نظام بخشید و شکاف های آن را به هم آورد... و آفتاب را نشانه روشنی بخش روز، و ماه را با نوری کمرنگ برای تاریکی شب ها قرار داد. بعد آن دو را در مسیر حرکت خویش به حرکت درآورد و حرکت آن دو را دقیق اندازه گیری کرد تا در درجات تعیین شده حرکت کنند که بین شب و روز تفاوت باشد و قابل تشخیص شود و با رفت و آمد آن ها، شماره سال ها و اندازه گیری زمان ممکن باشد.
خلقت مورچه از نظر نهج البلاغه

خلقت مورچه از نظر نهج البلاغه

منظور از این جمله که در انبار نگهداری می نماید این است که مورچه دانه را به درون خاک می برد به طور طبیعی دانه پس از مدتی رویش می کند و از خاک سر برمی آورد اما مورچه برای جلوگیری از این امر همه دانه ها را به دو نیم تقسیم می کند و مانع از بین رفتن روزیش می شود.
چگونگی و مراحل آفرینش جهان در قرآن و نهج البلاغه

چگونگی و مراحل آفرینش جهان در قرآن و نهج البلاغه

پژوهش حاضر با عنوان چگونگی و مراحل آفرینش جهان، در پی آن است که آیات آفرینش جهان را در تفاسیر معاصر شیعه (المیزان و نمونه ) مورد بررسی قرار داده و در میان آنها حقایق ناب قرآنی را در زمینه های مبدا خلقت جهان، دوره های آفرینش وغیره روشن و آشکار سازد. برای این منظور مقدمه به تبین و پیشینۀ موضوع اختصاص یافته است و در قسمت­های بعد برخی از واژگان مفهوم شناسی شده و دیدگاه علامه طباطبایی و آیت ا... مکارم در پیدایش جهان تبیین شده است.
آفرينش جهان در نـهج البلاغه

آفرينش جهان در نـهج البلاغه

دقت و تأمل در سخنان حضرت على(ع) نشان ميدهد كه جهان دو انفجار گونه ى متفاوت را تجربه كرده است. انفجار نخست فضا و زمان و ماده را بوجود آورده است و انفجار دوم در ظرف فضا صورت گرفته و ماده را تحريك نموده است. سپس حباب ها بر خواسته و هفت آسمان را بوجود آورده اند. در پى چنين توضيحاتى خواننده ى محترم بايد بداند كه نويسنده در اين مجموعه تلاش نموده است كه با بهره گرفتن از منابع مختلف درك جديدى را از سخنان امام على(ع) در باره ى خلقت جهان كه در خطبه ى اول آمده است، ارائه دهد.
دنیاشناسی در نهج البلاغه

دنیاشناسی در نهج البلاغه

امیرمؤمنان علیه السلام به خانه یکی از یاران خویش به نام علاءبن زیاد وارد شد. وقتی خانه بسیار پر زرق و برق او را دید، فرمود: «با این خانه وسیع در دنیا چه می کنی، در حالی که در آخرت به آن نیازمندتری. آری، اگر بخواهی می توانی با همین خانه به آخرت برسی! اگر در این خانه بزرگ از مهمانان پذیرایی کنی، به خویشاوندان با نیکوکاری بپیوندی
Powered by TayaCMS