اهمیت بسم الله در آموزه های اسلامی‌

اهميت بسم الله در آموزه هاي اسلامي‏

ابراهیم قربان زاده

«بسم الله الرحمن الرّحیم» سرآغاز کتاب الهی است و اولین جمله‌ای است که در ابتدای قرآن بیان شده است. «بسم الله» نه تنها در ابتدای قرآن، بلکه در آغاز تمام کتاب‌های آسمانی بوده است. شایسته است که انسان هر کار و عملی را که آغاز می‌کند با یاد و نام خدا باشد. حضرت علی (ع) فرمود: «بسم الله» مایه برکت کارها و ترک آن موجب نافرجامی است. همچنین آن حضرت به شخصی که جمله «بسم الله» را می‌نوشت، فرمود: آن را نیکو بنویس.

بر زبان آوردن «بسم الله» در شروع هر کاری سفارش شده است؛ هنگام خوردن و خوابیدن و نوشتن، سوار شدن، مسافرت و بسیاری کارهای دیگر، حتی اگر حیوانی بدون نام خدا سر بریده شود، مصرف گوشت آن حرام است، شاید رمزش آن باشد که خوراک انسان‌های هدفدار و موحد نیز باید جهت الهی داشته باشد.

در سرلوحه کار و عمل همه انبیا «بسم الله» قرار داشت. وقتی کشتی حضرت نوح در میان امواج توفان به راه افتاد، نوح(ع) به یاران گفت: سوار شوید که «بسم الله مجراها و مرساها» یعنی حرکت و توقف این کشتی با نام خداست. حضرت سلیمان(ع) نیز وقتی ملکه سبا را به ایمان فراخواند، دعوتنامه خود را با جمله «بسم الله الرحمن الرّحیم» آغاز نمود.

در میان اقوام و ملل مختلف، رسم است که کارهای مهم و با ارزش را به نام بزرگی از بزرگان خویش که مورد احترام و علاقه آنهاست، شروع می‌کنند تا آن کار میمون و مبارک گردد و به انجام رسد. البته آنان بر اساس اعتقادات صحیح یا فاسد خویش عمل می‌کنند. گاهی به نام خدا و به دست اولیای خدا و گاهی با یاد و اندیشه او، کار را شروع می‌کنند. چنان که در جنگ خندق، اولین کلنگ را رسول خدا (ص) بر زمین زد.‌

در شروع هر کاری «بسم الله» و بردن نام خدا سفارش شده است. چرا که «بسم الله» و نام خدا آرم و نشانه مسلمانی است و باید تمام کارهای هر مسلمان رنگ الهی داشته باشد. همان گونه که محصولات و کالاهای ساخت یک کارخانه، آرم و علامت آن کارخانه را دارد؛ خواه به صورت جزئی باشد یا کلی. مثلاً یک کارخانه چینی سازی، علامت خود را روی تمام ظروف می‌زند، خواه ظرف‌های بزرگ باشد یا ظرف‌های کوچک. یا اینکه پرچم هر کشوری هم بر فراز ادارات و مدارس و پادگان‌های آن کشور است و هم بر فراز کشتی‌های آن کشور در دریاها و هم بر روی میز اداری کارمندان.‌

در حدیث می‌خوانیم: «بسم الله» را فراموش مکن حتی در نوشتن یک بیت شعر. روایاتی نیز در پاداش کسی که اولین بار «بسم الله» را به کودک یاد بدهد، وارد شده است. به اعتقاد اهل بیت رسول خدا که صد سال سابقه بر سایر رهبران فقهی مذاهب دارند و در قرآن نیز عصمت و پاکی آنها به صراحت بیان شده است. آیه «بسم الله الرحمن الرّحیم» آیه ای مستقل و جزء قرآن است، اما فخر رازی از بزرگان اهل سنت در تفسیر خویش شانزده دلیل آورده که «بسم الله» جزء سوره است. در طول تاریخ اسلامی برخی که «بسم الله» را جزء سوره ندانسته و یا در نماز آن را ترک کرده اند، مورد اعتراض واقع شده اند. امامان معصوم(ع) اصرار داشتند که در نماز «بسم الله» را بلند بگویند. امام باقر(ع) در مورد کسانی که «بسم الله» را در نماز نمی خواندند و یا جزء سوره نمی شمردند می‌فرمود: «سرقوا اکرم آیه» بهترین آیه قرآن را به سرقت بردند.‌

در تفسیر قرطبی از امام صادق(ع) نقل شده است: «بسم الله» تاج سوره هاست. در قرآن تنها در آغاز سوره برائت «بسم الله» نیامده و این به فرموده حضرت علی(ع) به خاطر آن است که «بسم الله» کلمه امان و رحمت است و اعلام برائت از کفار و مشرکین، با اظهار محبت و رحمت سازگار نیست.