دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

ایمان، از توكل برخدا جدا نیست

No image
ایمان، از توكل برخدا جدا نیست

 

   رسول خدا صلى ا... علیه و آله از جبرئیل پرسید: توكّل بر خدا چیست؟ گفت: اینكه بدانى مخلوق، سود و زیانى به تو نمى‌ رساند و از غیر خدا كاملًا مأیوس شوى. اگر انسان به این درجه رسید، جز براى خدا كار نمى ‌كند و از غیر خدا نمى‌ هراسد و جز به خدا امید ندارد و این حقیقت توكّل است.

إِن یَنصُرْكُمُ اللّهُ فَلاَ غَالِبَ لَكُمْ وَإِن یَخْذُلْكُمْ فَمَن ذَا الَّذِی یَنصُرُكُم مِّن بَعْدِهِ وَعَلَى اللّهِ فَلْیَتَوَكِّلِ الْمُوْمِنُونَ (آل عمران ـ 160) اگر خدا شما را یارى كند هیچ كس بر شما غالب نخواهد شد و اگر دست از یارى شما بردارد چه كسى بعد از او شما را یارى خواهد كرد و مؤمنان باید تنها بر خدا توكل كنند. در آیه قبل سفارش به توكّل شده و در این آیه، دلیل توكّل بر خدا را چنین مطرح مى‌ كند كه عزّت و ذلّت تنها به دست اوست.

 معنای توکّل

هنگام تصمیم نهایى باید توكل بر خدا داشته باشید یعنى در عین فراهم نمودن اسباب و وسایل عادى، استمداد از قدرت بى پایان پروردگار را فراموش مكن. البته معناى توكل این نیست كه انسان از وسایل و اسباب پیروزى كه خداوند در جهان ماده در اختیار او گذاشته است، صرف نظر كند چنان كه در حدیثى از پیغمبر اكرم صلی الله علیه و آله نقل شده است كه هنگامى كه یك نفر عرب، پاى شتر خود را نبسته بود و آن را بدون محافظ رها ساخته بود و این كار را نشانه توكل بر خدا مى ‌دانست به او فرمود: اعقلها و توكل‌ یعنى پایش را ببند و سپس توكل كن. بلكه منظور این است كه انسان در چهار دیوار عالم ماده، و محدوده قدرت و توانایى خود محاصره نگردد و چشم خود را به حمایت و لطف پروردگار بدوزد، این توجه مخصوص، آرامش و اطمینان و نیروى فوق العاده روحى و معنوى به انسان مى‌ بخشد كه در مواجهه با مشكلات اثر عظیمى خواهد داشت‌.

 

 نتیجه توكّل‌

در این آیه كه مكمل آیه گذشته است، نكته توكل بر خداوند بیان شده است و آن اینكه: قدرت او بالاترین قدرتهاست، به حمایت هركس اقدام كند هیچ كس نمی‌تواند بر او پیروز گردد. همانطور كه اگر حمایت خود را از كسى برگیرد هیچ كس قادر به حمایت او نیست، كسى كه این چنین همه پیروزی ها از او سرچشمه می‌گیرد، باید به او تكیه كرد، و از او كمك خواست. این آیه افراد با ایمان را ترغیب مى ‌كند كه علاوه بر تهیه همه گونه وسایل ظاهرى، باز به قدرت شكست‌ ناپذیر خدا تكیه كنند.و در حقیقت روى سخن در آیه پیش، به پیامبر اكرم بود و به او دستور مى ‌داد. و اما در این آیه روى سخن به همه مؤمنان است و به آنها می گوید: همانند پیامبر، باید بر ذات پاك خدا تكیه كنند، و لذا در پایان آیه می خوانیم: وَ عَلَى ا...ِ فَلْیَتَوَكَّلِ الْمُوْمِنُونَ: مومنان تنها بر ذات خداوند، باید توكل كنند. ناگفته پیداست كه حمایت خداوند، یا ترك حمایت او نسبت به مومنان بى حساب نیست، بلکه از روى شایستگى ‌ها و لیاقت‌ها صورت مى‌ گیرد.آنها كه فرمان خدا را زیر پا بگذارند و از فراهم ساختن نیروهاى مادى و معنوى غفلت كنند هرگز مشمول یارى او نخواهند بود و برعكس آنها كه با صفوف فشرده و نیات خالص و عزم‌هاى راسخ و تهیه همه گونه وسایل لازم، به مبارزه با دشمن بر می خیزند دست حمایت پروردگار پشت سر آنها خواهد بود. نظر صاحب احسن الحدیث در مورد این آیه: نظر ایشان این است که در این آیه به عموم دستور داده شده كه به خدا اعتماد كنند و به وعده‌هاى او اطمینان داشته باشند، علّت توكل آن است كه اگر خدا به گروهى یارى كند هیچ كس بر آنها پیروز نخواهد شد و اگر خدا گروهى را خوار گرداند كسى یاریشان نتواند كرد.

 بحث روایی آیه

در حدیث آمده است كه رسول خدا صلى ا... علیه و آله از جبرئیل پرسید: توكّل بر خدا چیست؟ گفت: اینكه بدانى مخلوق، سود و زیانى به تو نمى ‌رساند و از غیر خدا كاملًا مأیوس شوى. اگر انسان به این درجه رسید، جز براى خدا كار نمى‌كند و از غیر خدا نمىهراسد و جز به خدا امید ندارد و این حقیقت توكّل است. (بحارالانوار، ج 71، ص 138)

امام صادق علیه السلام فرمودند: هرگاه میان انسان و گناه، مانعى حائل نشد و انسان گرفتار معصیت گردید، این خذلان الهى است. (تفسیر برهان، ج 1، ص 323)

 بحث لغوی

توكل: اگر با «على» باشد به معنى اعتماد و اگر با «لام» به معنى قبول وكالت است.

 پیام ‌های آیه

1ـ پیروزى ‌هاى طبیعى تحت الشعاع عوامل دیگر واقع مى ‌شوند، امّا نصرت و امداد الهى تحت الشعاع قرار نمى ‌گیرد. «إِنْ یَنْصُرْكُمُ ا...ُ فَلا غالِبَ لَكُمْ»

2ـ پیروزى و شكست هر دو با اراده خداوند است. «یَنْصُرْكُمُ»، «یَخْذُلْكُمْ»

3ـ ایمان، از توكّل بر خدا جدا نیست. «فَلْیَتَوَكَّلِ الْمُوْمِنُونَ»

مقاله

نویسنده آمنه اسفندیاری
جمع آوری و تدوین رسول غفارپور

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

شگفتی های آفرینش در نهج البلاغه

شگفتی های آفرینش در نهج البلاغه

امیرمؤمنان علیه السلام در خطبه ای درباره آفرینش آسمان و شگفتی های آن می فرماید: «خداوند، فضای باز و پستی و بلندی و فاصله های وسیع آسمان ها را بدون این که بر چیزی تکیه کند، نظام بخشید و شکاف های آن را به هم آورد... و آفتاب را نشانه روشنی بخش روز، و ماه را با نوری کمرنگ برای تاریکی شب ها قرار داد. بعد آن دو را در مسیر حرکت خویش به حرکت درآورد و حرکت آن دو را دقیق اندازه گیری کرد تا در درجات تعیین شده حرکت کنند که بین شب و روز تفاوت باشد و قابل تشخیص شود و با رفت و آمد آن ها، شماره سال ها و اندازه گیری زمان ممکن باشد.
خلقت مورچه از نظر نهج البلاغه

خلقت مورچه از نظر نهج البلاغه

منظور از این جمله که در انبار نگهداری می نماید این است که مورچه دانه را به درون خاک می برد به طور طبیعی دانه پس از مدتی رویش می کند و از خاک سر برمی آورد اما مورچه برای جلوگیری از این امر همه دانه ها را به دو نیم تقسیم می کند و مانع از بین رفتن روزیش می شود.
چگونگی و مراحل آفرینش جهان در قرآن و نهج البلاغه

چگونگی و مراحل آفرینش جهان در قرآن و نهج البلاغه

پژوهش حاضر با عنوان چگونگی و مراحل آفرینش جهان، در پی آن است که آیات آفرینش جهان را در تفاسیر معاصر شیعه (المیزان و نمونه ) مورد بررسی قرار داده و در میان آنها حقایق ناب قرآنی را در زمینه های مبدا خلقت جهان، دوره های آفرینش وغیره روشن و آشکار سازد. برای این منظور مقدمه به تبین و پیشینۀ موضوع اختصاص یافته است و در قسمت­های بعد برخی از واژگان مفهوم شناسی شده و دیدگاه علامه طباطبایی و آیت ا... مکارم در پیدایش جهان تبیین شده است.
آفرينش جهان در نـهج البلاغه

آفرينش جهان در نـهج البلاغه

دقت و تأمل در سخنان حضرت على(ع) نشان ميدهد كه جهان دو انفجار گونه ى متفاوت را تجربه كرده است. انفجار نخست فضا و زمان و ماده را بوجود آورده است و انفجار دوم در ظرف فضا صورت گرفته و ماده را تحريك نموده است. سپس حباب ها بر خواسته و هفت آسمان را بوجود آورده اند. در پى چنين توضيحاتى خواننده ى محترم بايد بداند كه نويسنده در اين مجموعه تلاش نموده است كه با بهره گرفتن از منابع مختلف درك جديدى را از سخنان امام على(ع) در باره ى خلقت جهان كه در خطبه ى اول آمده است، ارائه دهد.
دنیاشناسی در نهج البلاغه

دنیاشناسی در نهج البلاغه

امیرمؤمنان علیه السلام به خانه یکی از یاران خویش به نام علاءبن زیاد وارد شد. وقتی خانه بسیار پر زرق و برق او را دید، فرمود: «با این خانه وسیع در دنیا چه می کنی، در حالی که در آخرت به آن نیازمندتری. آری، اگر بخواهی می توانی با همین خانه به آخرت برسی! اگر در این خانه بزرگ از مهمانان پذیرایی کنی، به خویشاوندان با نیکوکاری بپیوندی
Powered by TayaCMS