دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

تفاوت های بشری و حکمت و تدبیر الهی

خداوند انسان‌ها را از نظر قابلیت‌ها و استعدادها و صفات اخلاقی آنها یکسان خلق نکرده و به افراد توانایی‌ها و خلاقیت‌های متفاوت بخشیده است.
تفاوت های بشری و حکمت و تدبیر الهی
تفاوت های بشری و حکمت و تدبیر الهی
نویسنده: رحیم توانگر

خداوند انسان‌ها را از نظر قابلیت‌ها و استعدادها و صفات اخلاقی آنها یکسان خلق نکرده و به افراد توانایی‌ها و خلاقیت‌های متفاوت بخشیده است. این تفاوت‌ها باعث ایجاد رقابت در بین افراد و بهبود و پیشرفت جامعه می‌شود. البته معنای این تفاوت به معنای این است که استعدادهای گوناگون و توان‌های ذهنی و فکری متفاوت را بین افراد مختلف تقسیم نموده است.‌

اسلام این حقیقت غیر قابل انکار را می‌پذیرد که افراد بشر از حیث استعدادهای جسمی و روحی و صفات بدنی و فکری متفاوت هستند. آنان در صبر و شجاعت، همت و آرزو، ذکاوت و نوآوری، توانایی بدنی و استحکام عصبی و صدها ویژگی‌های دیگر با یکدیگر تفاوت دارند. این تفاوت‌ها از دیدگاه اسلامی نتیجه امور قهری نیست که طبقه اجتماعی شخص در اثر وضعیت اقتصادی و جبر تاریخ بر او تحمیل کرده باشد تا ادعا شود با رفع آن همه انسان‌ها را از حیث تمامی خصایص می‌توان یکسان گردانید، بلکه امری است که مجموعه عوامل ارثی طبیعی و حتی اختیاری آن را شکل می‌دهد و به منزله حقیقت غیر قابل انکار در می‌آورد. از این رو این تفاوت را نه می‌توان از بین برد و نه از بین بردن آن مفید است، زیرا این اختلافات کاروان تمدن بشری را به جلو می‌برد و امکان رشد، ترقی و تعالی را در جامعه بشری فراهم می‌آورد.‌

خداوند متعال، این تفاوت‌ها را نشانه حکمت و تدبیر خود معرفی می‌کند و «ما لکم لاترجون الله و قاراً و قد خلقکم اطوراً» شما را چه شده است که از شکوه خدا بیم ندارید و حال آنکه شما را مرحله به مرحله و متفاوت خلق کرده است.

علامه طباطبایی نیز تصریح می‌کند: حاصل معنا این است که شما را چه شده که از شکوه و عظمت خدا بیم و به آن اعتقاد ندارید، در حالی که شما را مرحله به مرحله آفرید و چون یکی از شما را از خاک خلق کرد.‌

وجود این تفاوت‌ها بر اساس و بنیاد سنت الهی ابتلاء است، آزمایشی بیش نیت «لیبلوکم فی ما اتاکم» و شما با فرآورده‌های مالی که عطیه خدا است باید مانند امانتی الهی رفتار کنید و رزق محرومان را که در دست شماست، به آنها برسانید که آنان در روزی با شما برابرند و نباید نعمت خدا را در لطفی که نسبت به شما کرده است، منکر و کافر شوید.

«افبنعمه الله یجحدون» این ایات سرگرم شدن به متاع پست دنیا و رفاه زدگی ننگین سرمایه داری را پوچ، بی ارج و زبون جلوه می‌دهد و انسان را به حال این نگون بختان کافر پیشه به ترحم می‌آورد که چگونه با دل بستن به تمتعات زودگذر، خود را از حیات جاودانه آخرت محروم ساخته اند که ویژه اهل تقوا است.‌

مسئله برتری بعضی از انسان‌ها بر بعضی دیگر و اختلاف درجات آنها را خداوند به خود نسبت می‌دهد و می‌فرماید: اوست که برخی از شما را بر برخی دیگر به درجاتی تفاوت گذاشته است. در آیه دیگری می‌فرماید: برخی را بر برخی دیگر برتری بخشیده است.

این نسبت کاشف از اختلاف قابلیت‌ها و استعدادهای خدادادی و ذاتی در انسان‌ها است و به حکم عدالت به مصداق «ویوت کل ذی فضله» هر صاحب امتیازی را به اندازه امتیازش بهره می‌رساند؛ باالطبع از نظر اقتصادی بین آنها تفاوت روی می‌دهد و تساوی در این زمینه که برخی با استعدادهای برتر و تلاشی فزونتر بیشتر کار و ابتکار نشان می‌دهند و اعمال خرد کنند و با انها فاقد برابر باشند، ظلمی فاحش است.‌

مقاله

نویسنده رحیم توانگر

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

شگفتی های آفرینش در نهج البلاغه

شگفتی های آفرینش در نهج البلاغه

امیرمؤمنان علیه السلام در خطبه ای درباره آفرینش آسمان و شگفتی های آن می فرماید: «خداوند، فضای باز و پستی و بلندی و فاصله های وسیع آسمان ها را بدون این که بر چیزی تکیه کند، نظام بخشید و شکاف های آن را به هم آورد... و آفتاب را نشانه روشنی بخش روز، و ماه را با نوری کمرنگ برای تاریکی شب ها قرار داد. بعد آن دو را در مسیر حرکت خویش به حرکت درآورد و حرکت آن دو را دقیق اندازه گیری کرد تا در درجات تعیین شده حرکت کنند که بین شب و روز تفاوت باشد و قابل تشخیص شود و با رفت و آمد آن ها، شماره سال ها و اندازه گیری زمان ممکن باشد.
خلقت مورچه از نظر نهج البلاغه

خلقت مورچه از نظر نهج البلاغه

منظور از این جمله که در انبار نگهداری می نماید این است که مورچه دانه را به درون خاک می برد به طور طبیعی دانه پس از مدتی رویش می کند و از خاک سر برمی آورد اما مورچه برای جلوگیری از این امر همه دانه ها را به دو نیم تقسیم می کند و مانع از بین رفتن روزیش می شود.
چگونگی و مراحل آفرینش جهان در قرآن و نهج البلاغه

چگونگی و مراحل آفرینش جهان در قرآن و نهج البلاغه

پژوهش حاضر با عنوان چگونگی و مراحل آفرینش جهان، در پی آن است که آیات آفرینش جهان را در تفاسیر معاصر شیعه (المیزان و نمونه ) مورد بررسی قرار داده و در میان آنها حقایق ناب قرآنی را در زمینه های مبدا خلقت جهان، دوره های آفرینش وغیره روشن و آشکار سازد. برای این منظور مقدمه به تبین و پیشینۀ موضوع اختصاص یافته است و در قسمت­های بعد برخی از واژگان مفهوم شناسی شده و دیدگاه علامه طباطبایی و آیت ا... مکارم در پیدایش جهان تبیین شده است.
آفرينش جهان در نـهج البلاغه

آفرينش جهان در نـهج البلاغه

دقت و تأمل در سخنان حضرت على(ع) نشان ميدهد كه جهان دو انفجار گونه ى متفاوت را تجربه كرده است. انفجار نخست فضا و زمان و ماده را بوجود آورده است و انفجار دوم در ظرف فضا صورت گرفته و ماده را تحريك نموده است. سپس حباب ها بر خواسته و هفت آسمان را بوجود آورده اند. در پى چنين توضيحاتى خواننده ى محترم بايد بداند كه نويسنده در اين مجموعه تلاش نموده است كه با بهره گرفتن از منابع مختلف درك جديدى را از سخنان امام على(ع) در باره ى خلقت جهان كه در خطبه ى اول آمده است، ارائه دهد.
دنیاشناسی در نهج البلاغه

دنیاشناسی در نهج البلاغه

امیرمؤمنان علیه السلام به خانه یکی از یاران خویش به نام علاءبن زیاد وارد شد. وقتی خانه بسیار پر زرق و برق او را دید، فرمود: «با این خانه وسیع در دنیا چه می کنی، در حالی که در آخرت به آن نیازمندتری. آری، اگر بخواهی می توانی با همین خانه به آخرت برسی! اگر در این خانه بزرگ از مهمانان پذیرایی کنی، به خویشاوندان با نیکوکاری بپیوندی
Powered by TayaCMS