دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

رابطه دعا كردن با قضا و قدر الهی

No image
رابطه دعا كردن با قضا و قدر الهی

خداي سبحان مي‌داند كه فلان شخص صله رحم مي‌كند در نتيجه از عمر طولاني برخوردار مي‌شود و ديگري قطع رحم مي‌كند و از عمر طولاني محروم مي‌شود؛ پس چرا دعا كنيم؟!

واژه «عبادت» در اصل به نظر بسيارى از واژه شناسان به معناى «خضوع» است و طبرى در تفسير «جامع البيان» مى‌گويد: اصل عبوديت كه به نظر او شامل عبادت نيز مى‌شود، نزد همه عرب به معناى ذلت و خاكسارى است. ابوعلي سينا معتقد است: «عبادت نهايت خضوع و فروتني است» و شهيد مطهري در تعريف عبادت آورده است: پرستش آن حالتي است كه در آن، انسان از ناحيه باطن خودش به آن حقيقتي كه او را آفريده است و خودش را در قبضه قدرت او مي‌بيند، خودش را به او نيازمند و محتاج مي‌بيند. در واقع سيري است كه انسان از خلق به سوي خالق مي‌كند. اين امر اساساً قطع نظر از فايده و اثري كه داشته باشد، خودش يكي از نيازهاي روحي بشر است.

آگاهي عميق و بصيرت و انديشه در دين، رمز ارزشمندي كارها و عبادات است و بدون آن عمل، فاقد ارزش لازم است. لذا يكي از مواردي كه مي‌تواند ما را در انجام عبادت،راغب كند پي‌بردن به حكمت عبادات است.

آيت‌ا... جوادي آملي از جمله كساني است كه بطور مفصل درباره حكمت و فلسفه اعمال عبادي دين مبين اسلام سخن گفته است. آنچه در ادامه مي‌خوانيد به موضوع «دعا و حكمت‌هاي آن» مي‌پردازد كه برگرفته از بيانات اين عالم فرزانه است. يكي از شبهاتي كه مربوط به دعاست، اين است: چون قضا و قدر الهي حق است و خداي سبحان هم از ازل به جميع امور آگاهي دارد، مطلب مورد درخواست، يا در قضاي ازل مقرر شده كه عملي شود يا نه. اگر بنا شد عملي شود دعا تأثيري ندارد؛ چون همان يافت خواهد شد. و اگر در قضاي ازل گذشت كه فلان امر حاصل نشود، دعا سودي ندارد؛ چون چيزي كه حتمي العدم است با دعا يافت نمي‌شود.

اين اشكال چون ايرادي مشترك بين دعا، صدقه، صله‌رحم و امثال آن است، جواب آن هم بايد مشترك باشد.

در عالم حركت كه عالم دگرگوني، تغيير و تبديل است، «بداء» راه دارد. بداء در تكوينيات همانند نسخ در تشريعيات است. در محدوده عالم طبيعت، تحول و دگرگوني راه دارد و خداي سبحان اينچنين مقدر كرده كه صدقه يا صله‌رحم يا دعا انجام گيرد تا فلان كار عملي شود و اگر چنانچه اين امور صورت نگرفت فلان امر هم حاصل نشود. و از سوي ديگر خداي سبحان هم مي‌داند، كه فلان شخص دعا مي‌كند و بهره مي‌گيرد و ديگري دعا نمي‌كند و بهره‌ نمي‌برد. پس در علم خدا جهلي نبوده و در جهان هستي ابهامي نيست. به ما راهنمايي كردند كه اگر خواستيم از خير بيشتري برخوردار باشيم دعا، صدقه، صله‌رحم و مانند آن راهگشاست؛ وگرنه محروم خواهيم شد. پس دو مطلب، مورد نظر است: يكي اينكه‌گر چه در ازل همه امور تنظيم شده، ولي هر امري با علل و اسباب آن تنظيم شده است و يكي از علل و اسباب در محدوده حركت و عالم تحول همان صدقه و صله‌رحم و دعا و مانند آن است. وقتي از محدوده تحول و لوح محو اثبات گذشتيم و به عالم قضاي محض رسيديم، آنجا ديگر صدقه و صله‌رحم و دعا و... معنا ندارد.‌گر چه عبادي بودن دعا مساله جداگانه است؛ اما دعا براي تغيير و تبديل، لزوماً در قلمرو لوح محو و اثبات به پايين است نه در محدوده لوح محفوظ. مطلب ديگر آن است كه خداي سبحان مي‌داند كه فلان شخص صله رحم مي‌كند در نتيجه از عمر طولاني برخوردار مي‌شود و ديگري قطع رحم مي‌كند و از عمر طولاني محروم مي‌شود، پس نه در علم خدا ترديد و ابهام است، نه در واقع امر، و نبايد گفت: قضا و قدر حق است، چرا دعا كنيم؟ زيرا خود دعا جزو قدر است؛ يعني خدا مقدر كرده كه در صورت دعا فلان حادثه كه حادثه خير است واقع شود؛ و فلان حادثه شر پيش نيايد. از اين جهت دعا اثر دارد و جزو قضا و قدر عالم است.

فرمود: «وسْئلُواْ‌الله مِن فضْلِهِ»، از خداوند فضل او را طلب كنيد. همان كه قضا و قدر را مشخص كرد و فرمود: «وكلُّ شيءٍ عِندهُ بِمِقْدارٍ» يا: «إِنا كل شيءٍ خلقْناهُ بِقدرٍ» همان فرمود: «ادْعُونِي أسْتجِبْ لكمْ».

 تسليم و اخلاص در دعا

به استناد آيات و روايات، دعا خود امري عبادي است، از اين رو مي‌گويند: خدايا تو دستور دادي دعا كنيد، ما هم اطاعت مي‌كنيم؛ چه درخواست، عملي شود و به ما بدهي چه ندهي. اينان اولياي خاص الهي هستند كه مي‌گويند: «حسْبِي مِنْ سُوالِي عِلْمُهُ‌ بِحالِي» تسليم محض هستيم. آنان كه تسليم محض هستند، به عنوان تادب دعا مي‌كنند و مي‌گويند تو دستور دادي، ما هم اطاعت مي‌كنيم و تسليم صرف هستيم. دادي راضي هستيم، ندادي هم راضي هستيم و طلبي نداريم، دعا چون عبادت است اطاعت مي‌كنيم، راضي به رضاي تو هستيم. بديهي است اينها دعا را به خاطر عبادت بودن آن انجام مي‌دهند. درباره دعا، در سوره «غافر» فرمود: «و قال ربُّكمُ ادعُونِي استجِبْ لكمْ» هم اجابت را به عنوان وعده ذكر مي‌كند، هم به دعا امر مي‌كند كه دعا كنيد. معلوم مي‌شود كه تشويق به دعاست. ولي ذيل آن كساني را كه اهل دعا نيستند مذمت مي‌كند: «إِنّ الّذِين يسْتكبِرُ‌ون عنْ عِبادتِي سيدْخُلُون جهنّم داخِرِ‌ين» و در آيه ديگر مي‌فرمايد: «قُلْ ما يعْبوا بِكمْ ربّي لوْلا دُعاوكمْ> اي پيامبر! به امت بگو كه اگر دعا و زاري شما نبود خدا به شما چه اعتنايي داشت. هر عبادتي دعا و هر دعايي هم عبادت است. لذا گذشته از اينكه مورد دعا تنها در صورت مصلحت اعطا مي‌شود، خود دعا نيز چون عبادت است، براي داعي فضيلتي خواهد بود و درجه‌اي از درجات بهشت را تثبيت مي‌كند.

براي اينكه عبادت بودن دعا و مطلوب بودن آن مشخص شود، مساله اخلاص را در دعا اخذ كرده است؛ مي‌فرمايد: «فادعُوا‌الله مُخلِصين لهُ الدّين> دعا را كه از شعب و شئون دين است، با اخلاص بخوانيد. مرا با اخلاص بخوانيد و چيزي را ضميمه اين دعا نكنيد؛ زيرا آنچه در دست ماست ممكن است زود از بين برود و آنچه در دست خداست از بين رفتني نيست. نشانه زهد آن است كه انسان به آنچه نزد خداست از آنچه در دست اوست مطمئن‌تر باشد: «أن لا تكون بما في يدِك أوثق مِنك بما في يدِ‌الله ِ عزّ و جلّ» وثوق انسان به آنچه در خزانه الهي است، بايد بيش از مقداري باشد كه در خزانه خود اوست؛ زيرا دعاي كسي كه به مخزن خود تكيه كرده مخلصانه نيست. دعاي مخلصانه، به عنوان عبادتي كريم مورد تشويق قرار گرفته است چنانكه در موارد ديگر باز وقتي از دعا سخن به ميان مي‌آيد، مي‌فرمايد: خداي سبحان دعاي مؤمنان را چون با اخلاص بوده جواب مي‌دهد. «و يسْتجِيبُ الذِين آمنُوا و عمِلُوا الصالِحاتِ» آنچه مي‌خواهند خدا مي‌دهد و اضافه هم مي‌دهد چون آنچه كه خواسته‌اند مصلحت است، برابر مصلح

مقاله

جمع آوری و تدوین رسول غفارپور

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

شگفتی های آفرینش در نهج البلاغه

شگفتی های آفرینش در نهج البلاغه

امیرمؤمنان علیه السلام در خطبه ای درباره آفرینش آسمان و شگفتی های آن می فرماید: «خداوند، فضای باز و پستی و بلندی و فاصله های وسیع آسمان ها را بدون این که بر چیزی تکیه کند، نظام بخشید و شکاف های آن را به هم آورد... و آفتاب را نشانه روشنی بخش روز، و ماه را با نوری کمرنگ برای تاریکی شب ها قرار داد. بعد آن دو را در مسیر حرکت خویش به حرکت درآورد و حرکت آن دو را دقیق اندازه گیری کرد تا در درجات تعیین شده حرکت کنند که بین شب و روز تفاوت باشد و قابل تشخیص شود و با رفت و آمد آن ها، شماره سال ها و اندازه گیری زمان ممکن باشد.
خلقت مورچه از نظر نهج البلاغه

خلقت مورچه از نظر نهج البلاغه

منظور از این جمله که در انبار نگهداری می نماید این است که مورچه دانه را به درون خاک می برد به طور طبیعی دانه پس از مدتی رویش می کند و از خاک سر برمی آورد اما مورچه برای جلوگیری از این امر همه دانه ها را به دو نیم تقسیم می کند و مانع از بین رفتن روزیش می شود.
چگونگی و مراحل آفرینش جهان در قرآن و نهج البلاغه

چگونگی و مراحل آفرینش جهان در قرآن و نهج البلاغه

پژوهش حاضر با عنوان چگونگی و مراحل آفرینش جهان، در پی آن است که آیات آفرینش جهان را در تفاسیر معاصر شیعه (المیزان و نمونه ) مورد بررسی قرار داده و در میان آنها حقایق ناب قرآنی را در زمینه های مبدا خلقت جهان، دوره های آفرینش وغیره روشن و آشکار سازد. برای این منظور مقدمه به تبین و پیشینۀ موضوع اختصاص یافته است و در قسمت­های بعد برخی از واژگان مفهوم شناسی شده و دیدگاه علامه طباطبایی و آیت ا... مکارم در پیدایش جهان تبیین شده است.
آفرينش جهان در نـهج البلاغه

آفرينش جهان در نـهج البلاغه

دقت و تأمل در سخنان حضرت على(ع) نشان ميدهد كه جهان دو انفجار گونه ى متفاوت را تجربه كرده است. انفجار نخست فضا و زمان و ماده را بوجود آورده است و انفجار دوم در ظرف فضا صورت گرفته و ماده را تحريك نموده است. سپس حباب ها بر خواسته و هفت آسمان را بوجود آورده اند. در پى چنين توضيحاتى خواننده ى محترم بايد بداند كه نويسنده در اين مجموعه تلاش نموده است كه با بهره گرفتن از منابع مختلف درك جديدى را از سخنان امام على(ع) در باره ى خلقت جهان كه در خطبه ى اول آمده است، ارائه دهد.
دنیاشناسی در نهج البلاغه

دنیاشناسی در نهج البلاغه

امیرمؤمنان علیه السلام به خانه یکی از یاران خویش به نام علاءبن زیاد وارد شد. وقتی خانه بسیار پر زرق و برق او را دید، فرمود: «با این خانه وسیع در دنیا چه می کنی، در حالی که در آخرت به آن نیازمندتری. آری، اگر بخواهی می توانی با همین خانه به آخرت برسی! اگر در این خانه بزرگ از مهمانان پذیرایی کنی، به خویشاوندان با نیکوکاری بپیوندی
Powered by TayaCMS