قبح فکر گناه

قبح فکر گناه پرسش: در منطق اسلام آیا فکر گناه بدون آنکه منجربه فعل و رفتار گناه شود، خود نیز نوعی گناه محسوب می شود؟ پاسخ: به طور کلی از دیدگاه فلاسفه، افعال انسان قبل از آنکه به منصه ظهور و فعلیت برسد چهار مرحله را طی می کند: 1- تصور فعل در مرحله اول کاری را که انسان می خواهد انجام دهد چه خوب و چه بد آن را تصور می کند. 2- تشخیص سود و زیان در مرحله دوم فعل تصور شده مورد ارزیابی قرار می گیرد و منافع و مضار آن سنجیده می شود. 3- تحریک اراده در این مرحله در ارزیابی و بررسیهای انجام گرفته در صورتی که فواید و منافع آن فعل غلبه داشته باشد اراده انسان برای انجام آن تحریک شده و در مقام تحقق آن بر می آید. اما در نقطه مقابل اگر چنانچه زیان و مضار آن فعل غلبه داشت به طور طبیعی تحریکی در اراده انسان نسبت به انجام آن صورت نمی گیرد و در همین مرحله متوقف شده و انسان تصورات دیگری را مورد بررسی و ارزیابی خود قرار می دهد. 4- تمسک به علل و اسباب در آخرین مرحله به طور طبیعی اراده انسان برای انجام فعل موردنظر برانگیخته شده و چنین فردی در راستای تحقق فعل به دنبال علل و اسباب متناسب با عمل مربوطه می گردد تا تصورات خود را اجرایی و عملیاتی نماید. حال با ذکر این مقدمه سراغ کسی می رویم که فکر و اندیشه گناه را در سر پرورانده و به دنبال تحقق آن در عالم خارج بر می آید که چنین فردی به طور طبیعی باید این چهار مرحله را برای بروز و ظهور فعل گناه خود طی نماید. اما بعضاً ممکن است که فکر گناه به دلایلی به منصه ظهور نرسد که خدای متعال در اینجا گناهی را به پای انسان نمی نویسد. اما بالعکس اگر انسان نیت و فکر نیکو را برای انجام کارهای خیر در سر بپروراند لکن در عمل موفق به انجام و تحقق آن نشود خدای متعال به فکر صحیح و نیکوی او نیز همانند عمل خیر جزای نیک عطای فرماید. و به حساب اعمال نیک او گذاشته می شود. این به جهت غلبه رحمانیت خدای متعال در رابطه با مخلوقات است که بر غضب او سبقت و تقدم دارد. «یا من سبقت رحمته غضبه» در این راستا شهید مطهری (ره) تفصیل بیشتری ارائه داده اند که با نقل آن از کتاب تعلیم و تربیت در اسلام صفحه 404 این بحث را به پایان می بریم «گناه منحصر به گناهی که به مرحله عمل برسد نیست. گناه خیالی هم گناه است. یعنی فکر گناه هم نوعی گناه است. البته فکر گناه تا به مرحله عمل نرسیده خود آن گناه نیست، برخلاف فکر کار نیک که اگر به وسیله مانعی به مرحله عمل هم نرسد، در نزد خدا به منزله همان عمل خوب شمرده می شود. فرقی که میان کار خیر و کار شر هست، این جهت است که اگر انسان تصمیم به کارخیر بگیرد، ولی بعد موفق به انجام آن نشود، برایش ثواب می نویسد. ولی درکار بد، اگر شما در مرحله تصمیم باشید و خودکار (وعمل) صورت نگیرد، به پای شما گناه نوشته نمی شود، و این تقریبا عفوی است در این جا. پس دو مساله است؛ (یک) مسأله اینکه آیا فکر گناه، خودش یک چیز بدی است یا نه؟ و مسأله (دوم) اینکه آیا فکر گناه، ولو آنکه آن گناه، قهراً انجام نشده باشد، عیناً مثل خود گناه است؟ که گفتیم این جور نیست. اما در این که نیت بد، خودش بد است، بحثی نیست. شک ندارد که نیت بد، خودش بد است، گذشته از این که نیت بد است که انسان را می کشاند به خود بد، چون هر کاری، اول فکرش در انسان پیدا می شود و بعد انسان وارد عمل می شود. هر خاطره ای که انسان را از خدا غافل کند بد است، تا چه رسد که آن خاطره فکر گناه باشد.»

روزنامه کیهان