نشانه زهد

قال الله تعالی:

لِکَیْلا تأسوا علی ما فاتکم ولا تفرحوا بما اتکم

(سوره حدید آیه 23)

ترجمه:

این بخاطر آن است که برای آنچه از دست داده اید تأسف نخورید، و به آنچه به شما داده است دلبسته و شادمان نباشید.

(برگرفته ازمبادی اخلاق در قرآن: آیت الله جوادی آملی)

توضیح:

نشانه زهد

نشانه زهد در سوره «حدید» آمده است: ﴿لِکَیْلا تأسوا علی ما فاتکم ولا تفرحوا بما اتکم﴾[1]. اگر کسی خواست بفهمد به مقام زهد رسیده و به قرارگاه آن بار یافته است یا نه، نشانه آن این است که نه هنگام آمدن متاع دنیا خوشحال و نه هنگام رخت بربستن آن نگران خواهد شد.

گاهی انسان، در حقیقت، سوداگر است ولی خود را زاهد می‌پندارد و این روا نیست؛ یعنی چون طمع نعمتهای بهشت دارد، در دنیا زاهد است مانند مهمانی که کم بخورد تا در سفره مهمانی بتواند پرخوری کند که این، زهد نیست بلکه فرومایگی روح و یک سوداگری مذموم است؛ یعنی، گاهی کسی دنیا را برای دنیا یا ستایش مردم، ترک و خود را به این اوهام سرگرم می‌کند و او در این صورت، سوداگر و به تعبیر‌محقّق طوسی فرومایه است[2].ولی گاهی انسان ازمسائل‌دنیا می‌گذرد و زاهدانه زندگی‌می‌کند ‌تا ‌در‌ آخرت به آتش جهنم نسوزد یا به بهشت برود (نه برای خوردن). در این صورت نیز گرچه امید بهشت خوب است ولی درجه عالیه کمال انسانی نیست.

زهد راستین آن است که انسان نسبت به غیر خدا زاهد یعنی بی رغبت و نسبت به خدا راغب باشد و «ماسوی الله» را برای «الله» ترک کند؛ آن خدایی که همه چیز است و در اعماق هستی انسان، حضور و ظهور و بر آن، احاطه دارد و همه هستی انسان را لذیذ و کامیاب می‌کند؛ لذّتی که قابل وصف نیست. در باره امام سجّاد (علیه السلام) نقل شده است که در دل‌شب می‌فرمود: «أین الزاهدون فی الدّنیا أین الراغبون فی الآخرة»[3]؛ یا فرشتگانی که زاهدان را ندا می‌دهند، ناظر به همین قسم از زهد است. البته در اوائل امر، سخن از ﴿والاخرة خیر وأبقی﴾[4] است، ولی در مراحل نهایی والله خیر وأبقی[5] مطرح است.

منبع :
• برگرفته از تفسیرموضوعی قرآن کریم – مبادی اخلاق در قرآن –تالیف : آیت الله جوادی آملی ج11/صص 172-173

پی نوشت:
• [1] . سوره حدید، آیه 23.
• [2] . أوصاف الأشراف، ص 80.
• [3] . بحار، ج 46، ص 76.
• [4] . سوره اعلی، آیه 17.
• [5] . سوره طه، آیه 73.