راه درمان بداخلاقی

بداخلاقى از طريق پيشگيرى و درمان برطرف مى‌شود، اما پيشگيرى از بداخلاقى از زمان طفوليت بايد انجام گيرد. والدين بايد عملاً محاسن اخلاقى را به فرزندان خود تعليم دهند و آنان را از بدخلقى دور سازند. نكته ديگر اجتناب از معاشرت با افراد بداخلاق است. اما در مرحله درمان بايد توجه داشت كه علاج و درمان بيمارى‌هاى اخلاقى همانند بيمارى‌هاى جسمى، مبتنى بر چهار شرط اصولى است: ۱. آگاهى از وجود بيمارى ۲. شناخت منشأ بيمارى و راه علاج آن ۳. تصميم مريض براى درمان بيمارى ۴. انجام برنامه‌هاى درمانى. بنابراين كسى كه به بدخلقى خود پى برد، در مرحله بعد بايد منشأ كج خلقى را بشناسد. صفات ناپسند و از جمله بدخلقى، علل متعددى دارد كه مهم‌ترين آنها سوءعادت و عقده‌هاى درونى و بيمارى‌هاى جسمى مى‌باشند. اگر خلق بد تنها ناشى از سوء عادت باشد، بايد در ترك آن كوشيد و عادت بد را با جایگزين كردن عادت پسنديده از صفحه خاطر محو كرد. امام على(ع) مى‌فرمايد: (روّضوا انفسكم على الاخلاق الحسنه؛ خود را به اخلاق نيك عادت دهيد) اگر بدخلقى، معلول عقده روحى يا بيمارى جسمى باشد، بايد اين عقده گشوده شود و بيمارى حاصل از آن درمان گردد. مرحله ديگرى كه در درمان بدخلقى مهم است، تصميم قاطع براى درمان مى‌باشد، چرا كه شناخت بيمارى و منشأ آن به تنهايى كفايت نمى كند. چه بسا افرادى از بدخلقى رنج مى‌برند و اظهار تنفر مى‌كنند، اما در مقام عمل با اراده جدّى به علاج آن نمى پردازند. اين تصميم وقتى اتخاذ مى‌شود كه انسان به آثار بدخلقى آگاهى پيدا كند. در روايات معصومين علیهم‌السلام، به مفاسد بدخلقى اشاره شده كه در اين جا به بعضى از آنها مى‌پردازيم:

عذاب درونى: رسول اكرم(ص) مى‌فرمايد: (من ساء خلقه عذّب نفسه؛ كسى كه بدخلق است، خود را عذاب مى‌دهد.)

فساد عمل: بدخلقى، عمل خوب انسان را تباه مى‌كند. پيامبر اكرم(ص) مى‌فرمايد: (الخلق السيى يفسد العمل كما يفسد الخل العسل؛ بدخلقى عمل را فاسد مى‌كند، همان طورى كه سركه عسل را فاسد مى‌كند.)

تنگ شدن روزى: على(ع) مى‌فرمايد: (من ساء خلقه ضاق رزقه؛ كسى كه بدخو باشد، روزيش تنگ مى‌شود.)

دشوارى زندگى: امام على(ع) مى‌فرمايد: بدخويى، زندگانى را دشوار و موجب رنج و عذاب نفس است.

فشار قبر: در حديث نبوى آمده كه سعد بن معاذ به خاطر بدخلقى با اهل خانه اش پس از دفن دچار فشار قبر شد. امر ديگرى كه اراده انسان را در تغيير بدخلقى تقويت مى‌كند، توجه به آثار و فوايد حسن خلق است كه در روايات اسلامى بدان اشاره شده است. در اين جا به ذكر دو روايت اكتفا مى‌كنيم: رسول اكرم(ص) مى‌فرمايد: (ما يوضع فى ميزان امرئ يوم القيامه افضل من حسن الخلق؛ در روز قيامت در ترازوى عمل انسان، چيزى بهتر از اخلاق پسنديده گذارده نمى شود.) و در جاى ديگر مى‌فرمايد: براى صاحب اخلاق پسنديده مانند اجر روزه دارى كه شب‌ها به عبادت سر كرده، پاداش مقرر شده است. پس از طى اين مراحل، با مراقبت از نفس، محاسبه عمل و با تكيه بر پايگاه مستحكم ايمان به خدا، به تدريج بايد عادت ناپسند بدخلقى را ترك و عادت پسنديده خوش خلقى را جایگزين آن كرد.