دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

قیاس مضمر

No image
قیاس مضمر

كلمات كليدي : قياس مضمر، قياس ضمير

نویسنده : مهدي افضلي

زندگی انسانی ساحات و لایه‌های مختلفی دارد، به همین دلیل زبانی که در هر ساحت اتخاذ می‌شود الزامات خاص خود را دارد. در زندگی علمی انسان در گفتار و نوشتار می‌بایست پاس زبان علمی را بدارد، تمام مقدماتی که برای رسیدن به نتیجه مفید است باید در گفتار و نوشتار بیان شود. ولی در زندگی عرفی و غیر دقیق یا چنین چیزی ضرورت ندارد یا از آن غفلت صورت می‌گیرد. این احتمال نیز وجود دارد که در هر دو ساحت زندگی علمی و عرفی گوینده یا نویسنده با مخاطب یا مخاطبانی رو به روست که خود رخنه‌ها را رفو می‌کنند و اگر برخی از مقدمات در گفتار و نوشتار کسی ذکر نشود خود بدان ملتفت می‌شوند و مقصود را در می‌یابند، لذا برای رعایت اختصار از ذکر آن دیده فرو می‌بندند. گاه با انگیزه مغالطه و سرپوش نهادن بر نیت خویش یکی از مقدمات را حذف می‌کند تا کسی به آسانی مغالطه بودن آنرا نفهمد.

اگر از قیاسی نتیجه یا یکی از مقدمات حذف شود در این صورت آنرا "قیاس مضمر" می‌نامند،‌ یعنی چیزی که نتیجه یا یکی از مقدمات در آن پنهان شده است؛ ولی اگر صرفا کبرای قیاس بیان نشود در این صورت آنرا "قیاس ضمیر" می‌نامند. از باب نمونه اگر گفته شود: "این انسان است، چون خردورز است"، آنرا قیاس ضمیر می‌نامند، زیرا کبرای آن حذف شده است. شکل منطقی قیاس چنین است:

(1) این خردورز است؛

(2) هر خردورزی انسان است؛

(3) این انسان است.

ولی اگر گفته شود: "هر فلزی هادی الکتریسیته است؛ پس آهن نیز هادی الکتریسیته است"، یک نوع قیاس مضمر است زیرا صغرای آن حذف شده است. در اصل چنین بوده است:

(1) هر آهنی فلز است؛

(2) هر فلزی هادی الکتریسیته است؛

(3) پس آهن نیز هادی الکتریسیته است.

چنان‌که اگر گفته شود: "آهن فلز است؛ فلز هادی الکتریسته است." در این قیاس نتیجه یعنی "اثبات هادی الکتریسیته بودن برای آهن" حذف شده است.

مقاله

نویسنده مهدي افضلي

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

رزق حلال

رزق حلال

امام صادق (ع) قرمودند: «ترک یک لقمه‌ حرام‌ نزد خدا، محبوب تر است از هزار رکعت نماز مستحبی.» (بحار الأنوار (ط ـ بیروت)، ج‌90، ص373)
نفاق

نفاق

امیرالمؤمنین علی (ع):«از نفاق دوری کن، به درستی که فرد دو رو نزد خداوند متعال دارای جایگاه و منزلت نیست.» (شرح آقا جمال خوانساری بر غررالحکم و دررالکلم، ج‌2، ص304)
عفت در کلام امیرالمومنین(ع)

عفت در کلام امیرالمومنین(ع)

حضرت علی(ع) فرمودند: «هرکس اعضا و جوارح خویش را از حرام بازدارد، اخلاقش نیکو می گردد.» (شرح آقا جمال خوانساری بر غررالحکم و دررالکلم، ج‌5، ص432).
دوری از موضع تهمت

دوری از موضع تهمت

امام صادق (ع) فرمودند: هرگاه مؤمن به برادر [دینی] خود تهمت بزند، ایمان در قلب او از میان می‌رود، هم چنان که نمک در آب، ذوب می‌شود. (مشکاةالأنوار فی غررالأخبار، طبرسی، علی بن حسن، ص319)
قناعت

قناعت

حضرت علی (ع) فرمودند: «به جستجوی بی‌نیازی برخاستم، آن را جز در قناعت نیافتم؛ همواره قناعت کنید، تا بی‌نیاز باشید.» (جامع الأخبار (للشعیری)، محمد بن محمد،ص123)
Powered by TayaCMS