تفکر در کلام امام عسکری(ع)

تفکر در کلام امام عسکری(ع)

قال العسکری(ع):(لَیسَ الْعِبَادَةُ کَثْرَةَ الصَّلَاةِ وَ الصَّوْمِ إِنَّمَا الْعِبَادَةُ التَّفَکُّرُ فِی أَمْرِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ)

منظور از امر چیست؟

اگر "امر" در روایت امام عسکری(ع)، به‌معنی دستور باشد، معنی روایت چنین می‌شود که اصل عبادت، اندیشیدن در دستورات الهی است. یعنی اهمیت خم و راست شدن فی‌نفسه مهم نیست؛ مهم، مقام رفیع صادر کننده دستور است. یعنی مهم نیست چه‌کار می‌کنیم؛ مهم این است که برای چه‌کسی انجام می‌دهیم و این همان نکته‌ای است که عبادت را از کارهای مادی جدا می‌سازد.

اما اگر امر را به‌معنی شیء بگیریم، عبادت فقط اندیشیدن در صنع و فعل خداوند خواهد بود؛ چراکه پیامبر(ص) می‌فرماید:

«تَفَکَّرُوا فِی‌آلَاءِ اللَّهِ فَإِنَّکُمْ لَنْ تَقْدِرُوا قَدْرَهُ»[1]

در نعمت‌هاى خدا فکر کنید که شما نمی‌توانید میزان او را تقدیر نمائید.

علامه مجلسی می‌فرماید که مراد عبادت کامل است و آن منحصر در نماز و روزه نیست بلکه عبادت کامل اندیشیدن در امر خداست و مراد از امر خداوند طلب علم بدین گونه که همراه با عمل بوده و آداب و شرایط آن رعایت شود[2]

ثمرات تفکر

اندیشه در نعمت‌های خدا و تفکر در معرفت پروردگار انسان را به نیک‌پنداری و نیک‌کرداری رهنمون می‌سازد چنانچه امیرالمؤمنین(ع) می فرماید:

ان التفکّر یدعو الی البر و العمل به[3]

همانا تفکر به نیکی و عمل به آن دعوت می نماید.

پس تفکر باید ثمره ظاهری هم داشته باشد که به‌صورت کارهای نیک نمود پیدا می کند.

تفکر و توحید

امام حسین (ع) می‌فرماید:

«إنّ اللّه خلق الخلق لیعرفوه، فإذا عرفوه عبدوه، و إذا عبدوه استغنوا بعبادته عن عبادة غیره»[4]

همانا خداوند مخلوقات را آفرید تا شناخته شود پس هنگامی که آفریده شدگان خدا را بشناسند و بدان علم پیدا کنند او را عبادت و پرستش خواهند کرد و هنگامی که  مخلوقات او را پرستش کنند به ‌واسطه عبادت پروردگار از پرستش دیگران مستغنی و بی نیاز خواهند شد.

پس اندیشیدن در امر الهی کلید طاعت و عبودیت محض الهی است به تعبیر دیگر توحید ناب از غربال تفکر بدست می‌آید که همان فلسفه خلقت است:

«کنت کنزا مخفیا فأردت أن أعرف»[5]

(به‌مانند) گنجی مخفی بودم پس خواستم تا شناخته شوم.