فرقه ناووسیه Navvsyh

مهدویت علاوه بر اینکه از نظر مفهوم و تبیین معارف بلند آن در جامعه اسلامی به تدریج اعلام می­شد در هر زمانی به مقدار نیاز زمان و مقتضیات آن مورد بررسی واقع می­شد. از نظر مصداق نیز در جامعه اسلامی به صورتهای گوناگون ابراز شده که قطعا یک مصداق آن صحیح و بقیه باطل می­باشد.عده­ای از شیعیان به دنبال مهدی موعود بی­صبرانه به انتظار می­نشینند ولی برخی با اعلام شخصی به عنوان مهدی موعود به دنبال او حرکت می­کنند. ظهور و ادعای مهدویت درون جامعه شیعه بسیار به چشم می­آید در حالی­که بطلان تمام آنها واضح است. فرقه کیسانیه، واقفه، زیدیه و محمدیه و... هرکدام به نوبه خود مهدی موعود را به تصویر کشیدند در حالی­که فساد این نظرات بعد از مدت کمی برای خودشان واضح شد. یکی از فرقی که مهدویت را در اواسط قرن دوم اعلام نمود فرقه ناووسیه است.

رهبر فرقه

رهبر این فرقه اهل بصره است و نامش ناووس و یا اینکه عجلان بن ناووس است[1] و برخی او را عبدالله بن ناووس نامیده­اند.[2]

احتمال دارد که ناوس نام روستائی باشد که این فرد از آن منطقه است.[3]

عقاید ناووسیه

فرقه ناووسیه یکی از این فرقی است که خواسته یا ناخواسته با عدم درک صحیح از مهدویت به مهدویت امام صادق علیه السلام گروید. این فرقه امامت را در اولاد علی بن ابی طالب تا امام صادق علیه السلام قبول دارد ولی منکر شهادت امام صادق علیه السلام است و علاوه بر این انکار، معتقدند که امام صادق علیه السلام مهدی موعود است و نمی­میرد[4] بلکه از نظرها غائب شده است.[5] چون این فرقه بر امام صادق علیه السلام تطبیق مهدویت نموده به ایشان جعفریه نیز گفته شده است. عده­ای از نویسندگان فرق و مذاهب از جمله مشخصات این گروه را تکفیر ابوبکر و عمر برشمرده­اند.[6]

واقفیه

این واژه اصطلاحی است که بر معتقدین به مهدویت برخی افراد و توقف آنها بطوریکه از دیگر اهل بیت علیهم السلام منحرف شوند اطلاق می­شود. مانند واقفیه محض که قائل به مهدویت امام موسی بن جعفر علیه السلام است و همچنین باقریه که قائل به مهدویت امام باقر علیه السلام بودند. ناووسیه نیز بخاطر اعتقادی که نسبت به امام صادق علیه السلام ابراز داشته به واقفیه جعفریه نامیده می­شود.

ادله ناووسیه

این عده مدعی هستند که امام صادق علیه السلام فرموده است که مرگ من را باور نکنید. زیرا من صاحب شما هستم پس اگر سر من را دیدید که برای شما فرستادند قبول نکنید.[7]

همچنین مدعی هستند که امام فرموده است: اگر کسی برای شما در مورد من خبر آورد که وفات نموده و غسل و کفن داده، تصدیق نکنید. زیرا من صاحب شما هستم؛ همان که صاحب شمشیر است.[8]

همچنین عده­ای از ایشان این مطلب را از فردی ناووسی به نام عنبسة بن مصعب از امام صادق علیه السلام آورده­اند.[9]

انقراض تفکر ناووسی

بر معتقدین به این عقیده نمی­توان نام فرقه نهاد بلکه ماهیت این گروه، انحراف عقیده تعدادی از افراد نسبت به امام صادق علیه السلام بوده است که هیچ اثر علمی و شخصیت بارزی در بین آنها وجود نداشته است. زیرا شبهه مهدویت امام صادق علیه السلام جزبرای افراد خطاکار و ساده اندیش و یا سودجو و ریاست طلب اتفاق نمی­افتد. علاوه بر اینکه انحراف افراد در هر مورد و به هر عنوان که باشد به معنی وجود یک فرقه نیست. به همین دلیل در تاریخ فقط اسمی از این منحرفین آمده است. در کشف نام رئیس و رهبر چنین تفکری اختلاف است و این شواهد نشان دهنده عدم موجودیت فرقه ناووسیه است بلکه اگر چیزی ثابت شود گمراهی فردی مجهول الاسم به نام فلان بن فلان الناووس است.[10] به همین دلیل شیخ مفید بعد از رد ادله و ادعای این افراد می­فرماید که اصلا فرقه­ای به نام ناووسیه ادامه نداشته است و در ابتدا نیز افراد زیادی نبودند و فرد مشهوری از ایشان به علم وجود ندارد و نه کتابی از ایشان خوانده شده است بلکه فقط حکایت از افرادی محدود است که اعتقادشان پا نگرفت و از بین رفتند.[11]