حقوق جزای اختصاصی

حقوق جزاي اختصاصي، كيفيت مجازات، حقوق جزاي عمومي، جرم عليه اشخاص ،جرم بر ضد امنيت، جرايم بر ضد اموال

نویسنده : سيدجعفر رحيمي

حقوق جزای اختصاصی رشته‌ای از حقوق است که به بحث در خصوصیات هر یک از جرائم به طور جداگانه می‌پردازد.

موضوع حقوق جزای اختصاصی خود جرم است و خصوصیات جرائم را چه از نظر عناصر تشکیل دهنده و چه از نظر کیفیت مجازات تعریف و بیان می‌کند.

سیر تاریخی

از منظر تاریخی حقوق جزای اختصاصی مقدم بر حقوق جزای عمومی می‌باشد. واضعین اولیه قوانین بنابر احتیاجات اعمال معینی را که با منافع خصوصی افراد و یا مصالح عمومی جامعه مغایرت داشت با شرایط معینی جرم دانستند و توجهی به قواعد عام و مشترک که حاکم بر کلیه جرائم باشد، نداشتند. در فقه جزایی اسلام نیز فقها با استفاده از قرآن مجیدو سنت نبوی بدون تدوین و تنظیم قواعد مهم عمومی حاکم بر حقوق جزا، هر یک از جرائم مهم و معین را مورد مطالعه قرار داده‌اند.

حقوق جزای اختصاصی در حقوق موضوعه ایران

مطالب حقوق جزای اختصاصی در ارتباط با حقوق موضوعه ایران بهسه باب تقسیم شده و هر باب تعدادی از جرایم عمده را موردبررسی قرار داده است:

1) جرایم علیه تمامیت جسمی و بر ضد شخصیت معنوی افراد

برخی از جرایم علیه اشخاص مثل قتل، نقص و یا قطع عضو موجب صدمه و ضرر جسمانی و برخی دیگر مثل افتراء، تهمت، قذف و هتّاکی موجب صدمه و ضرر روحی و معنوی می‌گردند.

2) جرایم بر ضد اموال و مالکیت

در این باب جرایمی مانند صدور چک بلا محل، کلاه‌برداری، خیانت در امانت، اختلاس، سرقت، مخفی کردن یا فروختن اموال مسروقه و... جای می‌گیرند و قوانین راجع به آن‌ها در حمایت از اموال و مالکیت خصوصی افراد وضع شده است.

3) جرایم بر ضد امنیت و آسایش عمومی

مقصود از آن جرائمی است که ضرر و نتیجۀ سوء آن‌ها به طور مستقیممصالح عالیه کشور، تمامیت سازمان‌های سیاسی، استقلال و حیات اقتصادی، اعتبارات مملکتی و در نهایت آسایش و آرامش عمومی را هدف قرار داده است؛ جرائمی مانند خیانت به کشور، جاسوسی، تهیه و ترویج سکّه و اسکناس تقلبی، جعل و تزویر، جنگ داخلی، تروریسم، جرائم سیاسی و... گرچه عواقب این قبیل جرائم خواه ناخواه به طورغیر مستقیم منافع خصوصی و شخصی افراد یا فرد معینی را به خطر می‌اندازد، ولی در واقع هدف و قربانی اصلی آن ملت یا دولت و حکومت است.