جهالت و نادانی

جهل و نادانی منشأ بسیاری از گرفتاری‌های انسان است، که اگر درمان نشود روند زندگی مادی و معنوی انسان را دچار اختلال می‌کند و حتی انسان را در مسیر تباهی و ضلالت قرار می‌دهد. جهل و نادانی یکی از مؤلفه‌هایی است که مانع رشد و تکامل انسان می‌شود و به همین دلیل است که اسلام نسبت به جهل و نادانی هشدارهای زیادی داده است. از جمله قرآن در آیه ۱۹۹ سوره اعراف دستور می‌دهد كه از نادان دوری كنید. همچنین روایتی از امام رضا (ع) وجود دارد که می‌فرمایند: دوست هر شخصی برای رسیدن به كمال عقل اوست و دشمن او جهل وی می‌باشد. (تحت العقول، ص ۳۲۶) جهالت و نادانی اثرات مخربی در روند زندگی افراد می‌گذارد و حتی ممکن است فردی به خاطر ناآگاهی و به تصور اینکه کارش درست است مرتکب عملی شود، اما به واقع در مسیر نادرستی گام بردارد. از نظر قرآن زیانكارترین مردم آنها هستند كه كار خلافی انجام می‌دهند و می‌پندارند كه كارشان درست است. اسلام تقلید كوركورانه را طرد می‌كند و از انسانی كه دارای شعور، عقل و درایت است انتظار دارد كه عملی را از روی جهالت و نادانی انجام ندهد، بلكه ابتدا آگاهی پیدا كند، سپس مرتكب عملی شود. درباره اثرات جهل و نادانی زیاد گفته شده، اما جدی ترین هشدارها در این باره در آموزه‌های دینی آمده که بررسی آنها می‌تواند توجه دقیق اسلام به آگاهی و دانایی را نشان دهد. انسان‌های جاهل دارای خصلت‌هایی هستند که برای رشد و زندگی دینی مخرب هستند که برخی از مهم‌ترین آنها قابل ذکر است.

هدایت‌ناپذیری انسان جاهل

فساد اهل جهالت

قدرناشناسی جاهل

گرفتار گناه شدن

درباره اثرات اجتماعی جهل و نادانی هم می‌توان زیاد سخن گفت که برخی از آنها از بدترین آسیب‌های اجتماعی را در پی خواهد داشت. منشأ بسیاری از مشکلات اخلاقی مانند سرقت، قتل، جنایت و... جهل و نادانی است، چرا که برخی به دلیل جهل و نادانی فكر می‌كنند در كنار گناه و عصیان و تجاوز به حقوق دیگران می‌توانند به خوشبختی برسند در حالی كه این طور نیست. همچنین منشأ بسیاری از سوء رفتارهای خانوادگی نیز جهالت و نادانی است در حالی كه خداوند نسبت به خانواده نیز سفارش زیادی فرموده است. قرآن در سوره شوری می‌فرماید: بگو زیانكارترین مردم كسی است كه به خود و خانواده خود ضرر بزند. همچنین رسول خدا (ص) می‌فرمایند: بهترین مردان امت من كسانی هستند كه به زیر دستان خود ظلم نمی‌كنند و به آنان نیكی می‌نمایند و ستم بر آنان را روا نمی‌دارند. (مكارم الاخلاق ص ۲۱۷) اثرات جهل و نادانی نه تنها بر روند زندگی شخصی یک فرد تأثیر می‌گذارد، بلکه در روند زندگی اطرافیان و جامعه تأثیر می‌گذارد و هرچه بر آگاهی مردم افزوده شود پیشبرد امور راحت‌تر خواهد بود و کار فکری و فرهنگی مؤثرتر خواهد بود.