نهضت حسینی و تاثیر آن بر انقلاب اسلامی

نهضت حسيني، تاثير، انقلاب ايران، محرم

محمدجواد امین مقدسی

در محرم 61 هجری نوایی در نینوا طنین انداز شد که تا ابد الگوی هر حرکت مبارزاتی در برابر فساد و تباهی است. قیامی که ماهیت و محتوایی مقدس و معنوی دارد و تبلور ستیز همه جانبه و گسترده تمامی حق طلبان تاریخ علیه جفا پیشگان و قدرت‌های طاغوتی است. انقلاب اسلامی نمونه‌ای بارز از این فرهنگ می‌باشد که گفتمانش برگرفته از فرهنگ سیاسی شیعه و بویژه نهضت عظیم عاشورا است و به جد باید بیان داشت که تاثیر این رویداد عظیم بر پیکره انقلاب به حدی است که در صورت فقدان آن، این حرکت به ثمر نمی‌نشست و یا حداقل با این سرعت به پیروزی نمی رسید.

اندیشمندان برجسته دنیا همگی براین امر معتقدند که حرکتهای مردمی همانند انقلاب ایران دارای پشتوانه عظیمی به نام ایدئولوژی می‌باشد که توانسته اهداف توده‌های مختلف مردم را در یک راستا قرارداده و آحاد جامعه را به این شکل همراه سازد. حامد الگار در کتاب ریشه‌های انقلاب اسلامی، سه عامل «تشیع، رهبری امام خمینی(ره) و طرح اسلام به عنوان یک ایدئولوژی» را به عنوان ریشه‌های انقلاب مطرح می‌کند و یا آصف حسین در کتاب ایران اسلامی می‌نویسد: «انقلاب و ضد آن بر این نکته تاکید دارد که باید مطالعة انقلاب با توجه به عنصر ایدئولوژی، نقش اپوزیسیون اسلامی، مشروعیت، آموزش‌ها و خصوصاً رهبری صورت گیرد.» با بررسی در ادبیات سیاسی رایج در روند وقوع انقلاب اسلامی، شعارها، سخنرانی‌ها و بیانیه‌های انقلابیون و رهبران نهضت، بیانگر این واقعیت است که از میان عناصر مذهبی، «فرهنگ عاشورا و نهضت امام حسین(ع)، نقش بسزایی در این زمینه ایفا کرده است.

مولفه‌های فرهنگ و تعالیم عاشورا عبارتند از: 1. فرهنگ شهادت؛ 2. فرهنگ مبارزه مستمر حق با باطل؛ 3. فرهنگ طاغوت ستیزی و طاغوت زدایی؛ 4. اصل پیروی از رضای خدا و مصالح مسلمین؛ 5. فرهنگ پیشگیری از جرم و فساد قبل از وقوع آن در فرهنگ نظارت عمومی و امر به معروف و نهی از منکر. این مولفه‌ها در پیدایش و پیروزی انقلاب اسلامی، تاثیر بسزایی داشته و حفظ و تداوم انقلاب اسلامی نیز در گرو حرکت در این چارچوب است. فرهنگ عاشورا هم در پیدایش، هم در پیروزی انقلاب اسلامی و نیز در حفظ و تداوم انقلاب اسلامی تاثیر دارد.

در تاثیر فرهنگ عاشورا در پیدایش انقلاب اسلامی باید عنوان داشت که وجود این رخداد عظیم نه تنها عامل پیدایش اصل انقلاب و زمینه ساز پیروزی آن در مراحل مختلف بوده است؛ بلکه همین فرهنگ، عامل اساسی حفظ و تداوم انقلاب اسلامی نیز محسوب می‌گردد. از دیدگاه امام خمینی(ره)، نهضت عاشورا احیا کننده دین، حاکمیت اللّه، عبودیت خداوند، زدودن طاغوت، نشاندن اوامر و نواهی الهی به جای فرهنگ منحط دستگاه اموی بوده است. ایشان پیرامون این واقعه می‌فرمایند: «خطری که معاویه و یزید بر اسلام داشتند این نبود که غصب خلافت کردند. این یک خطر کمتر از آن بود. خطری که اینها داشتند این بود که اسلام را به صورت سلطنت می‌خواستند در بیاورند، می‌خواستند معنویت را به صورت طاغوت درآورند... این خطر را سیدالشهداء دفع کرد..» در همین راستا هدف و انگیزه مردم ایران از انقلاب اسلامی را باید نابودی ظلم، استبداد و استکبار و بر پایی حکومت عدل الهی و اجرای احکام اسلامی به عنوان «معروف» و جلوگیری از وابستگی به اجانب و بیگانگان به عنوان «منکر» دانست. اینها همان انگیزه و هدف امام حسین(ع) از قیام عاشورا بود، آنجا که می‌فرماید: «انما خرجت لطلب الاصلاح فی امه جدّی ارید ان آمر بالمعروف و انهی عن المنکر و اسیر بسیره جدّی و ابی علی ابن ابی طالب(ع)». در نهایت ایده انقلاب که حضرت امام در جریان انقلاب اسلامی مطرح کردند، خود برگرفته از اندیشه عاشورایی بود که بر اساس آن، وضعیت موجود غیرقابل اصلاح تلقی می‌شود و تنها از طریق یک حرکت و دگرگونی اساسی می‌توان این وضعیت را دگرگون ساخت. در تاریخ معاصر ایران، هیچ یک از جنبشها، دارای ایده انقلابیگری نبوده‌اند و همگی به رویه‌ها و تحولات صوری پرداخته‌اند. هنر حضرت امام دربهره‌وری شایسته از عاشورا تعویض نگاه مردم بود. کاری که حضرت امام موفق به آن شد این بود که نگاه مردم را در این رویداد از مقام ثبوتی به اثباتی کشانید و توجه مردم را بیشتر به فلسفه قیام جلب کرد تا خود حادثه، از قیام امام حسین(ع) و حماسه‌های عاشورا مشعلی برای حرکت و زندگی مردم ساخت و این حماسه را در متن زندگی سیاسی اجتماعی مردم وارد نمود و آن را پشتوانه حرکت و قیام عمومی ساخت. اگر انقلاب اسلامی بخواهد بر مبنای آن فرهنگی که شکل گرفته، تداوم یابد؛ باید توجّه ویژه‌ای به همان فرهنگ داشته باشد، روحیه شهادت طلبی، آزادگی، عزّت نفس، مبارزه با ظلم و ستمگری، مخالفت با تخطّی از احکام اسلام و... در عرصه‌های مختلف سیاست خارجی و روابط با دیگر کشورها و نیز عرصه سیاست داخلی؛ از سیاستگذاری در ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و غیره گرفته تا بخش‌های اجرایی و... . همه باید پایبند به آموزه‌های نهضت امام حسین(ع) و فرهنگ عاشورا باشند. اگر انقلاب اسلامی توانسته است از کلیه توطئه‌ها جان سالم به در برد؛ اگر جنگ تحمیلی هشت ساله نتوانست این انقلاب مردمی و اسلامی را از پای درآورد؛ اگر تهدیدهای دشمنان اسلام، امپریالیسم تبلیغاتی، محاصره اقتصادی، کودتای نظامی و... هیچ کدام کوچک ترین خللی در عزم و اراده نظام اسلامی وارد نکرد، همه و همه به دلیل همان فرهنگ عاشورایی ملت ایران است.