پرسش و پاسخ:‌ عوامل پيدايش فتنه

پرسش:

عواملي که موجب پيدايش فتنه مي شوند، کدام است؟

پاسخ:

حضرت علي(ع) در خطبه ۵۰ نهج البلاغه مي فرمايد: همانا پيدايش فتنه ها هوي و هوس‌هایی است که پيروي مي شوند و بدعت هايي است که گذارده مي شوند. در چنين شرايطي با کتاب خدا مخالفت مي شود و مرداني مردان ديگري را پيروي مي کنند. اگر باطل با حق آميخته نمي شد حق جويان آن را مي شناختند و اگر حق به باطل پوشيده نمي گرديد دشمنان مجال طعنه زدن به آن را نمي داشتند. ليکن اندکي از حق و اندکي از باطل را مي گيرند و با هم مي آميزند و در اين هنگام شيطان فرصت مي يابد تا بر دوستانش مسلط گردد و کساني که لطف خداوند از پيش شامل حالشان شده است نجات مي يابند.

منشأ اصلی فتنه‌های اجتماعی

حضرت علي(ع) منشأ اصلي فتنه هاي اجتماعي را دو عامل مي داند:

1- انحراف در خواسته ها و گرايش هاي افراد و انحراف در باور هاي ديني و داوري هاي ارزشي آنان.

2- بدعت در دين؛ در يک جامعه ديني اموري که رنگ و لعاب ديني داشته باشد بيشتر مورد پذيرش مردم قرار مي گيرد در اين جوامع ديني برخي مي کوشند مسائلي را به نام دين مطرح کنند و بدعت هايي در دين ايجاد کنند که راهزن فکر و عمل انسان هاي ساده لوح و ساده انديش خواهند بود.

خودخواهی و هوی پرستی

منشأ بسياري از فتنه هاي اجتماعي حب جاه و مقام و رياست طلبي و خود خواهي و خود بزرگ بيني است. خود خواهي موجب مي شود درمواردي که خواسته هاي انسان با موازين ديني و الهي سازگاري ندارد به توجيه رفتار يا تاويل هاي ناشايسته اي از معارف ديني دست بزند. هوي پرستي ابعاد و شاخه هاي فراواني دارد از جمله:

رياست طلبی

نمونه هاي تاريخي اين تحليل را مي توان در تاسيس حزب پيمان شکنان توسط طلحه و زبير و عايشه و همچنين دشمني ها و کارشکني هاي معاويه عليه حکومت علوي مورد مطالعه قرار داد. (الامامه و السياسه، ج۱، ص۴۷) عامل اصلي ايجاد فتنه صفين نيز همين رياست طلبي، خود خواهي و هوي پرستي حاکمان شام بود.