دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

حکمت الهی Theosophy,theology

No image
حکمت الهی Theosophy,theology

كلمات كليدي : حكمت الهي، شر

شر در لغت به معنای بد و ضرر است و به آن چیزی گفته می‌شود که همه از آن اعراض می‌کنند[1] و حکمت، رسیدن به حق است با علم و عقل و حکمت الهی معرفت اشیاء و ایجاد آنها است در نهایت استحکام.[2]

همه دین داران خداوند را حکیم می‌دانند و لازمه حکمت خداوند این است که تمام افعال خداوند، حکیمانه و دارای هدف خردمندانه است که البته این هدف و غرض به مخلوقات او باز می‌گردد. از سوی دیگر، این یک واقعیت انکار ناپذیر است که در جهان پیرامون ما اموری هستند که آنها را «شرّ» می‌دانیم، بلایا و مصیبت‌های ناشی از پدیده‌های طبیعی همچون سیل، طوفان، زلزله، بیماریها، درد، رنج، مرگ و سختی‌های گوناگون مجموعۀ بزرگی از شرور را پدید می‌آورند که هر انسانی، کم و بیش، با آن دست به گریبان است. با توجه به این مطلب ممکن است برای هر انسانی این پرسش مطرح شود که:

آیا وجود این امور با حکمت الهی و غایتمندی آفرینش انسان سازگاری دارد؟ هنگامی که غرض خداوند از خلقت آدمیان تأمین مصالح و منافع آنهاست، امور یاد شده که همه برخلاف مصالح انسانی و با غایت خلقت بشر متعارض‌اند چگونه می‌توانند موجود شوّند؟ به بیان دیگر اگر خداوند حکیم است و تمام کار‌های او و همه آفریده‌های او حکیمانه و در مسیر خیر هستند، پس وجود شرور و بدیها و ناگواری‌ها چه دلیلی دارد؟

به این پرسش از دو راه تحلیل تربیتی و فلسفی پاسخ می‌دهیم:

تحلیل تربیتی شرور

اساس پاسخ مبتنی بر این است که ثابت شود وجود بلایا و مصیبت‌ها و درد و رنج و سختی و ...دارای اهداف خدمندانه است و تامین کننده مصالح حقیقی فردی و نوعی انسانها است و لغو و بیهوده و مخالف با اغراض عمومی آفرینش نیست.

توضیح اینکه انسان گر چه از نظر معلومات در ابتدای راه است و ناشناخته‌های فراوانی پیش رو دارد ولی آگاه است که هدف از آفرینش او تن آسایی و بهره‌مندی هر چه بیشتر از نعمت‌های مادی نیست بلکه سعادت و رستگاری حقیقی است که در سایۀ عبادت خداوند و قرب او حاصل می‌شود و همینطور آگاه است که ترجیح منافع جمعی بر مصالح فردی کاری حکیمانه است و بسیاری از شرور به وسیله خود او و ناشی از اعمال زشت اوست، با توجه به این آگاهی‌ها می‌توان گفت شروری که پیرامون ما هستند اهداف خدمندانه فراوانی دارند گر چه همه آنها را ندانیم و تامین کننده مصالحی هستند که به ذکر بعضی از آنها می‌پردازیم:

1- شکوفا شدن استعدادها

بسیاری از استعدادهای مادی و معنوی جز در سایه مواجهه با سختی‌ها و مشکلات شکوفا نمی‌گردد. همان گونه که عضلات بدن یک ورزشکار تنها از طریق تمرین‌های سخت و طاقت‌فرسا ورزیده می‌گردد، پاره‌ای قابلیت های روحی و معنوی انسان نیز در برخورد با بلایا و مصائب به فعلیت می‌رسند. بسیاری از اکتشافات و اختراعات علمی تحت تأثیر نیاز جدّی انسان، در برخورد با مشکلات حیات فردی و جمعی رخ داده است.

2- آزمون الهی

آدمی در کوران آزمایش الهی، سنگ معدنی را می‌ماند که در کوره‌ای آتشین نهاده می‌شود تا ناخالصی‌های آن جدا گردد و جوهرۀ گران‌ بهای آن، پیراسته از شوائب و کدورت، آشکار شود، خداوند انسان را گاه با رفاه و آسایش و گاه با قرار دادن در موقعیت‌های سخت و دشوار و گرفتار ساختن او در دامان بلایا و مصائب، بیماری‌ها، گرفتاری‌ها، شکستها، فقر و تنگدستی، درد و رنج و... آزمایش می‌کند و علاوه بر پرورش روح و جسم اسانها این آزمایش‌ها، واقعیت درونی آنان را آشکار می‌سازد و باید دانست که در آزمایشهای الهی، غایت فعل به مخلوق (انسان) برمی‌گردد نه اینکه غایت آن کشف حقیقت مجهول باشد.

3- بیدارگری

فرو رفتن در نعمت‌های الهی گاهی آدمی را به خواب غفلت عمیق فرو می‌برد که گاه از اصل آفرینش خود غافل شده و مسئولیت خود در برابر خداوند و نتیجه کار خود را فراموش می‌کند، فایده بلایا و مصائب در این هنگام بیدارگری و هشیاری در برابر مسئولیت‌هایی است که خداوند به عهده شخص نهاده است و شکستن خودخواهی‌ها و خودمحوری‌ها و تکبرهایی است که ناشی از استغناهاست و با بلاها به تواضع و خشوع و خضوع مبدل می‌گردد.[3]

4- شکرگزاری

چه خوب گفته‌اند:« قدر عافیت کسی داند که به مصیبتی گرفتار آید» و بلایا زمینۀ شکرگزاری در برابر نعمت‌هایی است که خداوند از پیش داده و انسان فرو رفته در نعمت و غافل از منعم را بیدار ساخته شکرگزار می‌گرداند.[4]

تحلیل فلسفی شرور

تأمل کوتاه درباره شر به خوبی روشن می‌کند که مفهوم شر از یک امر عدمی گرفته شده است؛ یعنی چیزی که قابل تحقق بود و استعداد وجود داشت، اگر استعداد آن به فعلیت نرسد یا بعد از فعلیت یافتن در اثر برخورد با چیزی از بین برود مصداق شر تحقّق یافته و از این زوال فعلیت و از بین رفتن اصل هستی آن شیی، مفهوم شر انتزاع می‌شود، هم‌چنین اگر چیزی استعداد دریافت کمالی را داشت یا کمالی برای چیزی به فعلیت رسید و در اثر پیدا شدن حادثه‌ای آن کمال یافت نشد یا کمال یافت شده از بین رفت، مصداق شر تحقق پیدا می‌کند و از این زوال کمال هستی، مفهوم شر انتزاع می‌شود یعنی اگر هیچ چیزی باعث از بین رفتن چیز دیگر یا از بین رفتن کمال آن چیز نگردد، هرگز مفهوم شر منشأ انتزاع حقیقی نداشته و مصداق نخواهد داشت. پس چون شر امر عدمی است و عدم نیاز به علت ندارد، شرور جهان هستی به فاعل حقیقی استناد ندارد و شر همان نبود خیر است و خیر چیزی جز وجود یا امر وجودی نیست.

ممکن است این پرسش مطرح شود که چرا خداوند نظام جهان را طوری آفریده که رویدادی موجب زوال چیزی یا زوال کمال آن چیز گردد، در نتیجه شر تحقق پیدا می‌کند؟ در پاسخ گفته می‌شود:

هر موجودی به حسب احتمال ابتدایی یکی از این پنج قسم است: یا خیر محض است یا شر محض یا خیرش غالب بر شر آن است یا به عکس شرش غالب است و یا خیر و شرش برابر است.

روشن است که صدور چیزی که شرش از خیرش بیشتر یا مساوی با آن است از خداوندی که حکیم است ممتنع است زیرا در فرض اول برتری دادن چیزی که برتر نیست از چیزی که بهتر و بالاتر است، لازم می‌آید (ترجیح مرجوح بر راجح) و در فرض دوم ترجیح یکی از دو متساوی بر دیگری لازم می‌آید که هر دو، محال می‌باشد. پس صدور این دو قسم از مبدأ حکیم ممتنع است. وجود شر محض نیز ذاتاٌ محال است؛ چون هرگز وجود یک شیء نه مقتضی عدم خود است و نه عین عدم خود.

با این تحلیل عقلی ثابت می‌شود که تحقق بیش از دو قسم از پنج قسم احتمالی ممتنع است؛ یعنی یکی خیر محض و دیگری موجودی که خیرش بر شرش غالب باشد و سر این که موجودی که شرش از خیرش کمتر است موجود می‌باشد این است که چون این قسم از موجودات در بخش حرکت و ماده قرار دارند و در قلمرو حرکت، برخورد و تصادم ضروری است و لازمه برخورد آسیب رسانی است. پس خیر محض شدن این موجودات امکان ندارد. و ترک خیر غالب و زیاد برای پرهیز از شر مغلوب و کم نیز همان محذور ترجیح مرجوح بر راجح است که خود نیز شر غالب و بیشتر را در بردارد،[5]و چنین فعلی هرگز از خداوند حکیم صادر نمی‌شود.

نتیجه آن که: هر آنچه شر پنداشته می‌شود با حکمت الهی هیچ گونه تعارض یا تضادی ندارد.

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

سوآپ Swap

سوآپ Swap

سوآپ در لغت به‌معنای معامله پایاپاى (ارز)، معاوضه، عوض کردن، مبادله کردن، بیرون کردن، جانشین کردن و اخراج کردن آمده و در اصطلاح، توافقی بین دو شرکت برای معاوضه جریان نقدی در آینده (با دو نوع پرداخت متفاوت از بدهی یا دارایی) است. قرارداد فوق تاریخ پرداخت و چگونگی محاسبه جریانات نقدی را که باید پرداخت شود مشخص می‌کند. معمولا محاسبه جریانات نقدی شامل ارزش‌های آتی یک یا چند متغیر بازار است. اولین قراردادهای سوآپ در اوایل دهه 1980 منعقد شدند. از آن زمان تاکنون بازار سوآپ رشد چشم‌گیری داشته است. در حال حاضر اکثر قراردادهای مشتقّات خارج از بورس به‌صورت سوآپ انجام می‌شود.
ابزار مشتقه Derivative Tool

ابزار مشتقه Derivative Tool

در برخی از قرارداها دارنده قرارداد، مجبور است یا این حق را دارد که یک دارایی مالی را در زمانی در آینده بخرد یا بفروشد. به‌جهت اینکه قیمت این‌گونه قرارداها از قیمت آن دارایی مالی مشتق می‌شود. از این‌رو این قرارداها را اوراق مشتقه می‌نامند.
بیمه Insurance

بیمه Insurance

یمه در زبان فرانسه Assurance، در انگلیسی Insurance و در زبان هندی و اردو "بیما" نامیده می‌شود. بنا به‌اعتقاد برخی، واژه بیمه از کلمه هندی بیما گرفته شده و به‌اعتقاد برخی دیگر، ریشه در زبان فارسی دارد و اصل آن همان "بیم" است؛ زیرا عامل اساسی انعقاد عقد بیمه، ترس و گریز از خطر است و به‌سبب همین ترس و به‌منظور حصول تامین، عقد بیمه وقوع می‌یابد
ریسک Risk

ریسک Risk

ریسک، نوعی عدم اطمینان به آینده است که قابلیت محاسبه را داشته باشد. اگر نتوان میزان عدم اطمینان به آینده را محاسبه کرد، ریسک نیست؛ بلکه فقط عدم اطمینان است؛ به‌همین جهت به‌دلیل محاسبه مقداری عدم اطمینان در قالب ریسک می‌توان آن‌را مدیریت و کنترل کرد. ریسک در زبان چینیان نیز با دو علامت تعریف می‌شود که اولی به‌معنی خطر و دومی به مفهوم فرصت است
مهندسی مالی Financial Engineering

مهندسی مالی Financial Engineering

مهندسی مالی شامل طراحی، توسعه، استقرار ابزارها و فرایند مالی و همچنین طراحی مجدد راه‌حل‌های خلاقانه برای مسائل موجود در مالی است. به‌عبارت دیگر مهندسی مالی عبارت از به‌کارگیری ابزارهای مالی برای‌ ساختاربندی مجدد پرتفوی (سبد سهام) مالی و تبدیل‌ آن به پرتفویی با خصوصیات مطلوب‌تر است. عجین شدن زندگی انسان با مسائل و پیچیدگی بازار و نهادهای پولی و مالی، نیاز جدی و مبرمی به دانشی خاص برای رفع‌ این نیازها به‌وجود آورده است.
Powered by TayaCMS