دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

فلسفه منطق(Philosophy of Logic)

No image
فلسفه منطق(Philosophy of Logic)

كلمات كليدي : منطق، فلسفه منطق، فلسفه مضاف

نویسنده : مهدي عبداللهي

امروزه تحقیقات گسترده در علوم، سبب شاخه شاخه شدن آنها گردیده است تا جایی که برای هر علمی، فلسفه‌ای نهاده‌اند. در فلسفه هر علم، خود آن علم، جایگاه آن در میان معارف بشری، روش تحقیق آن علم، تاریخ تحولات آن علم و نحله‌های مختلف آن، و مبادی و پرسش‌های ناظر به آن علم بررسی می‌شود. از این رو، برای منطق نیز بسان بسیاری از علوم دیگر، فلسفه‌ای تأسیس شده است که در آن، خود منطق، نحله‌های منطقی، مبادی تصوری و تصدیقی[1]، روش تحقیق و پرسش‌های فلسفی ناظر به آن، کانون کاوش قرار می‌گیرد.[2] حاصل آن که، فلسفه منطق مانند هر فلسفه مضاف دیگر، از دانش‌های نوپایی است که خاستگاه آن به عنوان علمی مستقل، مغرب زمین است و مانند سایر فلسفه‌های مضاف چون فلسفه ریاضی، فلسفه فلسفه و... نگاهی ثانوی به مضاف الیه خود دارد.[3] البته با این که خاستگاه این علم، مغرب زمین است اما مسائلی که در کتب منطق‌دانان مسلمان مطرح شده است، همگی متعلق به قلمرو علم منطق نیستند، بلکه بخشی از آنها، با آن که در منطق مطرح شده‌اند، جزو مسائلی‌اند که در حوزه فلسفه منطق می‌گنجند.[4]

فلسفه منطق، را به طور کلی می‌توان معادل آن مباحث فلسفی دانست که معلول تکامل فنی منطق (ریاضی) نمادین یا انگیزه‌هایی است که منطق‌دانان در راستای پی‌گیری‌های فنی از خود بروز داده‌اند. از این رو، شمارش موضوعات فلسفه منطق، تاحدودی، دلبخواهی است، چرا که مسائل برآمده از تکامل فنی منطق، در حوزه‌های دیگری هم‌چون نشانه‌شناسی، فلسفه زبان، فلسفه ریاضیات، معرفت‌شناسی و حتی اخلاق نیز قابل طرح می‌باشند.[5]

برخلاف منطق قدیم که هم ناظر به صورت استنتاج است و هم به ماده استنتاج می‌پردازد، از نظر منطق‌دانان جدید، منطق علم استنتاج است و بحث می‌کند که چه استنتاجی، معتبر و چه استنتاجی نامعتبر است. به تعبیر دیگر، «منطق، علم مطالعه استدلال‌ها، استنتاج‌ها و تشخیص درستی و نادرستی آنهاست.»[6] به تعبیر سوزان هاک، «یکی از اهداف اساسی منطق تشخیص استدلال‌های معتبر از استدلال‌های نامعتبر و هدف از نظام‌های صوری منطقی مانند منطق جمله‌ها و منطق محمولات، وضع قوانین دقیق اعتبار یا همان تعیین معیارهای صوری محض آن است.»[7]

منطق جدید، به دو بخش فرعی تقسیم می‌شود: منطق صوری و منطق فلسفی. منطق صوری، به تدوین قوانین رابطه‌های منطقی، اهتمام می‌ورزد. رابطه‌های منطقی، یعنی رابطه‌های مربوط به این که، کدام ترکیب‌های صدق و کذب، میان قضایا ممکن هستند. در میان این روابط، دو رابطه، از اهمیت بیش‌تری برخوردارند: سازگاری (Consistency) و لزوم (Consequence).‌ یک قضیه، در صورتی با دیگر قضایا، سازگار است که صدق همه به طور مجموع، ممکن باشد(یعنی با صدق دیگر قضیه‌ها، صدق آن مجاز است.)، و یک قضیه، در صورتی لازمه قضیه‌های دیگر است که صدق همه آن قضیه‌های دیگر، با کذب آن، ممکن نباشد(یعنی صدق سایر قضیه‌ها، مستلزم صدق آن باشد). لزوم، رابطه‌ای است که میان مقدمات و نتیجه یک استدلال متعبر، برقرار است.

اما منطق فلسفی یا فلسفه منطق، به طور عام، به این مسأله می‌پردازد که چه چیز سبب می‌شود این رابطه‌ها، این گونه که هستند، باشند. از این رو، نسبت منطق فلسفی به منطق صوری، مانند نسبت فلسفه علم، به علم است و منطق فلسفی، ویژگی، حدود و پیش‌فرض‌های منطق را مورد بررسی قرار می‌دهد.[8]

فلسفه منطق، پاسخ به پرسش‌های نوعا فلسفی‌ای است که در مورد منطق مطرح می‌شود. اگر در منطق جدید سخن از استنتاج معتبر است، در فلسفه منطق جدید پرسیده می‌شود که:

«اعتبار یک استدلال به چه معناست؟ مراد از استنتاج یک گزاره از گزاره‌ای دیگر چیست؟ صدق منطقی یک گزاره چه معنا می‌دهد؟ آیا اعتبار لزوماً باید در ارتباط با یک نظام صوری تبیین شود یا مفهومی فراسیستمی وجود دارد که نظام‌های صوری درصدد ارائه آن‌اند؟ اعتبار استدلال معتبر و استدلال درست چیست؟ چگونه نظام‌های صوری منطقی، فرد را برای ارزیابی استدلال‌های غیرصوری یاری می‌دهند؟. . .»[9]

آنچه گفتیم مربوط به منطق جدید بود که تنها به صورت استنتاج می‌پردازد، اما قلمرو منطق قدیم گسترده‌تر از آن است. مباحث اصیل منطقی را می‌توان به دو بخش اساسی تقسیم نمود:

1. منطق تعریف: در این بخش از انواع تعریف، قواعد و شرایط تعریف سخن به میان می‌آید و مغالطات تعریف گوشزد می‌شود.

2. منطق استنتاج: در این بخش از انواع استدلال‌ها، قواعد و شرایط استدلال معتبر گفت‌وگو می‌شود و مغالطات در حوزه ماده و صورت استدلال بیان می‌شود.

منطق‌دانان در هر دو حوزه تعریف و استنتاج، بین ماده و صورت تفکیک کرده‌اند و برای هر یک از این دو، شرایط و قواعدی را تنظیم نموده‌اند. از این رو، در کل می‌توان گفت منطق قدیم در چهار حوزه فعالیت می‌کند: صورت و ماده تعریف، صورت و ماده استدلال. بنابراین، فلسفه منطق(قدیم) علمی است که به سؤالات ناظر به هر یک از این چهار حوزه پاسخ می‌دهد.[10]

در یک تقسیم کلی‌تر، مسائل فلسفه منطق، بر دو دسته‌اند:

الف) مسائل عام و غیرتقسیمی که ناظر به خود علم منطق، با صرف نظر از تقسیم آن به دو بخش اصلیِ منطق تعریف و منطق استدلال است؛

ب) مسائل خاصِ منطق تعریف و منطق استدلال. مسائل خاص، به دو بخش تعریف و استدلال نیز خود، به دسته‌های ریزتر تقسیم می‌شود. به طور کلی می‌توانیم مسائل فلسفه منطق را به سه بخش کلی تقسیم کنیم:

1. مسائل کلان ناظر به خود منطق بدون این که به بخش‌های مختلف آن نظر شود.

در این بخش، مسائلی از این دست را باید بررسی نمود:

چیستی منطق، موضوع منطق، نحله‌های منطقی و تفاوت‌های آنها با یک‌دیگر، جایگاه منطق در میان سایر علوم، روش منطق، جهت نیاز به علم منطق، نیاز علوم گوناگون به منطق، نیاز منطق به علوم، نیاز منطق به منطق.

2. مسائل ناظر به تعریف؛

3. مسائل ناظر به استدلال.[11]

نمونه پرسش‌های مطرح در قسم دوم و سوم، پیش از این گذشت، از این رو، دیگر تکرار نمی‌کنیم.

مقاله

نویسنده مهدي عبداللهي

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

سوآپ Swap

سوآپ Swap

سوآپ در لغت به‌معنای معامله پایاپاى (ارز)، معاوضه، عوض کردن، مبادله کردن، بیرون کردن، جانشین کردن و اخراج کردن آمده و در اصطلاح، توافقی بین دو شرکت برای معاوضه جریان نقدی در آینده (با دو نوع پرداخت متفاوت از بدهی یا دارایی) است. قرارداد فوق تاریخ پرداخت و چگونگی محاسبه جریانات نقدی را که باید پرداخت شود مشخص می‌کند. معمولا محاسبه جریانات نقدی شامل ارزش‌های آتی یک یا چند متغیر بازار است. اولین قراردادهای سوآپ در اوایل دهه 1980 منعقد شدند. از آن زمان تاکنون بازار سوآپ رشد چشم‌گیری داشته است. در حال حاضر اکثر قراردادهای مشتقّات خارج از بورس به‌صورت سوآپ انجام می‌شود.
ابزار مشتقه Derivative Tool

ابزار مشتقه Derivative Tool

در برخی از قرارداها دارنده قرارداد، مجبور است یا این حق را دارد که یک دارایی مالی را در زمانی در آینده بخرد یا بفروشد. به‌جهت اینکه قیمت این‌گونه قرارداها از قیمت آن دارایی مالی مشتق می‌شود. از این‌رو این قرارداها را اوراق مشتقه می‌نامند.
بیمه Insurance

بیمه Insurance

یمه در زبان فرانسه Assurance، در انگلیسی Insurance و در زبان هندی و اردو "بیما" نامیده می‌شود. بنا به‌اعتقاد برخی، واژه بیمه از کلمه هندی بیما گرفته شده و به‌اعتقاد برخی دیگر، ریشه در زبان فارسی دارد و اصل آن همان "بیم" است؛ زیرا عامل اساسی انعقاد عقد بیمه، ترس و گریز از خطر است و به‌سبب همین ترس و به‌منظور حصول تامین، عقد بیمه وقوع می‌یابد
ریسک Risk

ریسک Risk

ریسک، نوعی عدم اطمینان به آینده است که قابلیت محاسبه را داشته باشد. اگر نتوان میزان عدم اطمینان به آینده را محاسبه کرد، ریسک نیست؛ بلکه فقط عدم اطمینان است؛ به‌همین جهت به‌دلیل محاسبه مقداری عدم اطمینان در قالب ریسک می‌توان آن‌را مدیریت و کنترل کرد. ریسک در زبان چینیان نیز با دو علامت تعریف می‌شود که اولی به‌معنی خطر و دومی به مفهوم فرصت است
مهندسی مالی Financial Engineering

مهندسی مالی Financial Engineering

مهندسی مالی شامل طراحی، توسعه، استقرار ابزارها و فرایند مالی و همچنین طراحی مجدد راه‌حل‌های خلاقانه برای مسائل موجود در مالی است. به‌عبارت دیگر مهندسی مالی عبارت از به‌کارگیری ابزارهای مالی برای‌ ساختاربندی مجدد پرتفوی (سبد سهام) مالی و تبدیل‌ آن به پرتفویی با خصوصیات مطلوب‌تر است. عجین شدن زندگی انسان با مسائل و پیچیدگی بازار و نهادهای پولی و مالی، نیاز جدی و مبرمی به دانشی خاص برای رفع‌ این نیازها به‌وجود آورده است.
Powered by TayaCMS