دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

چراغی كه در مواقع گرفتاری روشن می‌شود

No image
چراغی كه در مواقع گرفتاری روشن می‌شود

شخصي خدمت امام صادق عليه السلام عرض كرد: دليلي بر وجود خداوند متعال بيان كنيد. حضرت فرمودند: آيا هنگامي كه كشتي دچار موج دريا شده، در حال سفر با آن بوده‌اي؟ گفت: آري. آنگاه پرسيدند: آيا در آن لحظه، قلب تو به جايي متوجه شد، ناله و دعا كردي؟ گفت: آري. حضرت فرمودند: خداوند همان كسي است كه در آن لحظه به آن متوجه شدي. (تفسير كبير/ ج 17/ ص 67)

 فطرت خدا آشنا

قرآن كريم انسان را داراي فطرتي خدا خواه و خداشناس معرفي مي‌كند؛ «فِطْرة‌الله الّتِي فطر النّاس عليها لا تبْدِيل لِخلْقِ‌الله» (روم/ 30) تا فطرت او بيدار است، وي خداگرا و خداجوست، و همه هستي و دارايي‌هايش را از او مي‌‌داند؛ ليكن گاهي بر اثر غفلت از حقيقت خويشتن، به اسباب مادي دل مي‌‌بندد و در نتيجه، از پروردگارش غافل مي‌شود و در اين صورت، اگر به سختي و مصيبتي گرفتار شود، نااميد و مضطرب خواهد شد؛ «وإِذآ أنْعمْنا على الإِنسانِ أعْرض ونأى بِجانِبِهِ وإِذا مسّهُ الشّرُّ كان يوُوسًا» (اسراء/ 83) بنابراين، انسان دو حال دارد: فطري و عادي؛ بر اساس هوشياري فطري، چه در آسايش و رفاه، چه در سختي و بلا، دل سوي خدا دارد و بر پايه غفلت از فطرت، به نعمت‌هاي دنيوي مثل مال و جاه و فرزندان سرگرم است، ليكن حوادث تلخ مي‌تواند او را از خواب غفلت بيدار كرده و با خداي خويش آشنا سازد؛ «وإِذا مسّكُمُ الْضُّرُّ فِي الْبحْرِ ضلّ من تدْعُون إِلاّ إِياهُ» (اسراء/ 67) و نيز «وإِذا مسّ الإِنسان الضُّرُّ دعانا لِجنبِهِ» (يونس/ 12؛ الميزان/ ج 13/ ص 186) پس نتيجه اينكه انسان داراي فطرتي خداجوست، ليكن گاهي هنگام رفاه و آسايش از خداوند غافل مي‌شود، ولي زمان گرفتاري و ابتلا هوشيار مي‌شود و يگانه موجودي را صدا مي‌‌زند كه توان برطرف كردن مشكلاتش را دارد و براي سهولت دستيابي به اهدافش، وعده اطاعت و شكرگزاري مي‌دهد؛ «لّئِنْ أنجانا مِنْ هذِهِ لنكُوننّ مِن الشّاكِرِين » (انعام/63) پيدايش چنين افکاری  در انسان‌ها مبتني بر رفتار اجتماعي آنهاست كه براي تامين نيازهاي خويش اقدام به معامله مي‌كنند و چيزي مي‌دهند و در مقابلش چيز ديگري مي‌ستانند. بدين جهت، در ارتباط با خداوند سبحان نيز چنين عمل مي‌كنند، در حالي كه ساحت مقدسش منزه از احتياج است. توسل و رويكرد انسان به خداي سبحان، هر چند در حالت اضطرار و بيچارگي باشد، دليل روشني بر وجود فطرت خداجو و خداگراي اوست، گرچه پس از رسيدن به ساحل امن و رهايي از مصائب دوباره ناسپاسي مي‌كند؛ «ثُمّ أنتُمْ تُشْرِكُون». (انعام/ 63؛ الميزان/ ج 7/ ص 137)

 شكوفايی فطرت هنگام خطر

«هُو الّذِي يسيرُكُمْ فِي الْبرِّ والْبحْرِ حتّى إِذا كُنتُمْ فِي الْفُلْكِ وجرين بِهِم بِرِيحٍ طيبةٍ وفرِحُواْ بِها جاءتْها رِيحٌ عاصِفٌ وجاءهُمُ الْموْجُ مِن كُلِّ مكانٍ وظنُّواْ أنّهُمْ أُحِيط بِهِمْ دعوُاْ‌الله مُخْلِصِين لهُ الدِّين» (يونس/ 22)

او كسى است كه شما را در خشكى و دريا مى ‌گرداند تا وقتى كه در كشتي‌ها باشيد و آنها با بادى خوش آنان را ببرند و ايشان بدان شاد شوند [بناگاه] بادى سخت بر آنها وزد و موج از هر طرف بر ايشان تازد و يقين كنند كه در محاصره افتاده‌اند در آن حال خدا را پاكدلانه مى‌ خوانند كه اگر ما را از اين [ورطه] برهانى قطعاً از سپاسگزاران خواهيم شد. شخصي خدمت امام صادق عليه السلام عرض كرد: دليلي بر وجود خداوند متعال بيان كنيد. حضرت فرمودند: آيا هنگامي كه كشتي دچار موج دريا شده، در حال سفر با آن بوده‌اي؟ گفت: آري. آنگاه پرسيدند: آيا در آن لحظه، قلب تو به جايي متوجه شد، ناله و دعا كردي؟ گفت: آري. حضرت فرمودند: خداوند همان كسي است كه در آن لحظه به آن متوجه شدي. (تفسير كبير/ ج 17/ ص 67)

 عالم ذرّ و پيمان فطرت

«وإِذْ أخذ ربُّك مِن بنِي آدم مِن ظُهُورِهِمْ ذُرِّيتهُمْ وأشْهدهُمْ على أنفُسِهِمْ ألسْتُ بِربِّكُمْ قالُواْ بلى» (اعراف/ 172) خداوند در آيه فوق سخن از پيماني مي‌آورد كه بطور سربسته از فرزندان آدم گرفته شده، اما اينكه اين پيمان چگونه بوده است، توضيحي درباره جزئيات آن در متن آيه نيامده است، ليكن مفسران با اتّكا به روايات فراوان، نظرات مختلفي را بيان كرده‌اند كه از همه مهم‌تر دو نظر است:

1- هنگامي كه آدم آفريده شد، فرزندان آينده او تا آخرين فرد بشر از پشت او به صورت ذراتي بيرون آمدند (و طبق بعضي از روايات اين ذرات از كل آدم بيرون آمدند)، آنها داراي عقل و شعور كافي براي شنيدن سخن و پاسخ گفتن بودند. در اين هنگام از طرف خداوند به آنها خطاب شد: «ألسْتُ بِربِّكُمْ »؛ آيا پروردگار شما نيستم؟ همگي در پاسخ گفتند: «قالُواْ بلى شهِدْنا»؛ آري! بر اين حقيقت همگي گواهيم.

سپس همه اين ذرات به صلب آدم عليه السلام (يا به گل آدم) بازگشتند و به همين جهت اين عالم را «عالم ذرّ» و اين پيمان را «پيمان ألست» مي‌‌نامند. بنابراين، پيمان مزبور يك پيمان تشريعي و قرارداد خودآگاه ميان انسان‌‌ها و پروردگارشان بوده است. 2- منظور از اين عالم و اين پيمان، همان عالم استعدادها و پيمان فطرت و تكوين و آفرينش است؛ به اين ترتيب كه هنگام خروج فرزندان آدم به صورت نطفه از صلب پدران به رحم مادران كه در آن هنگام ذراتي بيش نيستند، خداوند استعداد و آمادگي براي حقيقت توحيد به آنها داده است. هم در نهاد و فطرتشان اين سرّ الهي به صورت يك حسّ درون ذاتي به وديعه گذارده شده، هم در عقل و خردشان به صورت يك حقيقت خود آگاه. بنابراين، همه افراد بشر داراي روح توحيدي‌اند و سوالي كه خداوند از آنها كرده به زبان تكوين و آفرينش است و پاسخ آنها نيز به همين زبان است. 

 

مقاله

نویسنده آمنه اسفندیاری
جمع آوری و تدوین رسول غفارپور

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

سوآپ Swap

سوآپ Swap

سوآپ در لغت به‌معنای معامله پایاپاى (ارز)، معاوضه، عوض کردن، مبادله کردن، بیرون کردن، جانشین کردن و اخراج کردن آمده و در اصطلاح، توافقی بین دو شرکت برای معاوضه جریان نقدی در آینده (با دو نوع پرداخت متفاوت از بدهی یا دارایی) است. قرارداد فوق تاریخ پرداخت و چگونگی محاسبه جریانات نقدی را که باید پرداخت شود مشخص می‌کند. معمولا محاسبه جریانات نقدی شامل ارزش‌های آتی یک یا چند متغیر بازار است. اولین قراردادهای سوآپ در اوایل دهه 1980 منعقد شدند. از آن زمان تاکنون بازار سوآپ رشد چشم‌گیری داشته است. در حال حاضر اکثر قراردادهای مشتقّات خارج از بورس به‌صورت سوآپ انجام می‌شود.
ابزار مشتقه Derivative Tool

ابزار مشتقه Derivative Tool

در برخی از قرارداها دارنده قرارداد، مجبور است یا این حق را دارد که یک دارایی مالی را در زمانی در آینده بخرد یا بفروشد. به‌جهت اینکه قیمت این‌گونه قرارداها از قیمت آن دارایی مالی مشتق می‌شود. از این‌رو این قرارداها را اوراق مشتقه می‌نامند.
بیمه Insurance

بیمه Insurance

یمه در زبان فرانسه Assurance، در انگلیسی Insurance و در زبان هندی و اردو "بیما" نامیده می‌شود. بنا به‌اعتقاد برخی، واژه بیمه از کلمه هندی بیما گرفته شده و به‌اعتقاد برخی دیگر، ریشه در زبان فارسی دارد و اصل آن همان "بیم" است؛ زیرا عامل اساسی انعقاد عقد بیمه، ترس و گریز از خطر است و به‌سبب همین ترس و به‌منظور حصول تامین، عقد بیمه وقوع می‌یابد
ریسک Risk

ریسک Risk

ریسک، نوعی عدم اطمینان به آینده است که قابلیت محاسبه را داشته باشد. اگر نتوان میزان عدم اطمینان به آینده را محاسبه کرد، ریسک نیست؛ بلکه فقط عدم اطمینان است؛ به‌همین جهت به‌دلیل محاسبه مقداری عدم اطمینان در قالب ریسک می‌توان آن‌را مدیریت و کنترل کرد. ریسک در زبان چینیان نیز با دو علامت تعریف می‌شود که اولی به‌معنی خطر و دومی به مفهوم فرصت است
مهندسی مالی Financial Engineering

مهندسی مالی Financial Engineering

مهندسی مالی شامل طراحی، توسعه، استقرار ابزارها و فرایند مالی و همچنین طراحی مجدد راه‌حل‌های خلاقانه برای مسائل موجود در مالی است. به‌عبارت دیگر مهندسی مالی عبارت از به‌کارگیری ابزارهای مالی برای‌ ساختاربندی مجدد پرتفوی (سبد سهام) مالی و تبدیل‌ آن به پرتفویی با خصوصیات مطلوب‌تر است. عجین شدن زندگی انسان با مسائل و پیچیدگی بازار و نهادهای پولی و مالی، نیاز جدی و مبرمی به دانشی خاص برای رفع‌ این نیازها به‌وجود آورده است.
Powered by TayaCMS