توبه

قال الله تعالی :

﴿وَلَوْ أنَّ أهلَ القُری امَنُوا وَاتّقوا لَفَتحنا علیهم برکاتٍ من السّماء وَالأرض…)

(سوره اعراف، آیه 96)

ترجمه :

واگر اهل شهرها وآبادیها ، ایمان می آوردند و تقوا پیشه می کردند به یقین برکات آسمان وزمین را بر آنها می گشودیم…

(برگرفته ازمبادی اخلاق در قرآن: آیت الله جوادی آملی)

توضیح :

توبه

سیر و سلوک الی الله درجات و مراتب گوناگونی دارد که باید یکی پس از دیگری پیموده شود؛ اما پیش از پیمودن آن مراحل باید با توبه مانع را برداشت. اولین مرحله از مانع‌زدایی برای سالکان راه، گناه‌زدایی است؛ چون گناه نه تنها مایه ورود به جهنّم است، بلکه مانع انجام کار خیر در دنیا نیز خواهد شد.

امام صادق (علیه السلام) می‌فرماید: اثر گناه این است که انسان را از عبادت، محروم می‌کند. گاهی انسان، در روز به گناهی مبتلا می‌شود و بر اثر آن از شب زنده‌داری و نماز شب محروم می‌گردد؛ گناه در کارهای خیر، مانند کارد تیز در گوشت اثر دارد: «إنّ الرّجل لیذنب الذنب فیحرم صلاة اللیل وإنّ عمل السیّی‌ء أسرع فی صاحبه من السّکین فی اللّحم»[1]. همان گونه که کارد در گوشت نفوذ کرده، آن را قطعه قطعه می‌کند، گناه نیز اطاعت را قطعه قطعه می‌کند. البته گاهی انسان، گناه می‌کند و با کار خیر و اطاعت، آن گناه را ترمیم می‌کند، ولی این در صورتی است که روح ایمانی شخص، قوی و آن گناه، ضعیف باشد؛ امّا در حال عادی برای توده مردم، گناه مانع انجام کار خیر می‌شود. در نتیجه خود گناه رشد می‌کند و آنگاه نه تنها برکات معنوی بلکه برکات مادّی هم از انسان گرفته می‌شود.

آنچه در قرآن کریم آمده است: ﴿وَلَوْ أنَّ أهلَ القُری امَنُوا وَاتّقوا لَفَتحنا علیهم برکاتٍ من السّماء وَالأرض ولکن کذّبوا فَأَخَذْناهم بما کانوا یکسبون﴾[2]، این دو مطلب را به همراه دارد و یک نوع تلازم وجودی و عدمی را بازگو می‌کند؛ یعنی، بین ایمان و تقوا از یک سو و بین نزول برکات الهی از سوی دیگر، تلازم وجودی و بین ترک تقوا از یک سو و بین قطع رحمت و برکات الهی از سوی دیگر تلازم عدمی برقرار است. امام صادق (علیه السّلام) می‌فرماید: خداوند هر سال باران را به اندازه لازم می‌فرستد، ولی اگر مردم سرزمینی، تبهکار باشند، دستور می‌دهد که این باران در مناطقی فرو بریزد که به حال آنها سودمند نباشد: «ما من سنة أقل مطراً من سنةٍ ولکنّ الله تعالی یضعه حیث یشاء، إنّ الله تعالی إذا عمل قوم بالمعاصی، صرف عنهم ما کان قدّره لهم من المطرفی تلک السنة إلی غیرهم وإلی الفیافی والبحار والجبال...»[3].

منبع :
• برگرفته از تفسیرموضوعی قرآن کریم – مبادی اخلاق در قرآن –تالیف : آیت الله جوادی آملی ج11/صص 153-154

پی نوشت:
• [1] . محاسن برقی، ج 1، ص 205.
• [2] . سوره اعراف، آیه 96.
• [3] . محاسن برقی، ج 1، ص 207.