برکات انفاق در زندگی فردی و اجتماعی

بركات انفاق، زندگي فردي و اجتماعي

محمد امین رضوی

یکی از اعمال نیکو که دارای آثار و نتایج گوناگون و قابل بررسی در اجتماع انسان هاست، انفاق و بخشش دارایی‌ها و اموال مادی و غیر مادی افراد جهت تامین و رفع نیاز‌های فقرا و محرومان جامعه است. انفاق از جمله اعمالی است که قرآن برای آن اثرات و نتایج شایسته و ارزنده ای را ذکر نموده و انسان‌های توانمند را به انجام آن دعوت نموده است. انفاق دارای اثرات فراوانی در زمینه‌های معنوی، فردی و اجتماعی است.

انفاق دارای آثار معنوی چون پاداش بزرگ، آرامش روحی، کفاره گناهان و آمرزش الهی و زمینه ساز انفاق نماز است. پاداش بذل مال در راه خدا، بس بزرگ و سنگین است، بخصوص زمانی که فرد با نیت خالص و آگاهانه کار و عمل صالحی را انجام دهد. خداوند کسانی را که اموال خویش را در راه او انفاق می‌کنند به کسی تشبیه می‌کند که بذری بکارد و از آن هفتصد دانه برداشت نماید: «مثل الّذین ینفقون اموالهم فی السبیل الله کمثل حبّه اتبتت سبع فی کلّ سنبلهٍ مائه حبّهٍ و الله یضاعف لمن یشاء». دلیل این تعبیر قرآن این است که انفاق و بخشش اموال در راه خداوند از اعمالی است که نتایج و آثار متعددی را بر جامعه و افراد می‌گذارد. چنان که کاشت یک بذر و برداشت هفتصد دانه از آن که در آیه فوق آمده است نشان می‌دهد که انفاق علاوه بر نتایجی که در زندگی افراد دیگر می‌گذارد، آثار معنوی و مادی خود را نیز شامل زندگی دنیوی و اخروی و خصوصیات اخلاقی فرد انجام دهنده می‌کند. این پاداش بزرگ و سنگین برای انفاق، بویژه با توجه به تعبیر یضاعف در مورد هیچ عمل دیگری در قرآن نیامده است. انفاق دارای آثار فردی چون طول عمر، دفع بلاو فقر، داروی دردها، جایگزینی و برکت می‌باشد. در افزایش طول آدمی، سلسله عوامل طبیعی، بهداشتی و زیست محیطی موثرند که بویژه با پیشرفت علوم بیشتر کشف می‌شوند. در کنار آن، عواملی فراطبیعی وجود دارد که چه بسا عقل و دانش آدمی راهی بدان ندارد یا کم و بیش تاکنون پی به آن نبرده است، ولی از سوی شارع تصریح شده که انفاق از آن جمله است. رسول خدا (ص) می‌فرمایند: «انفاق و صله رحم، خانه‌ها را آباد و عمرها را طولانی می‌کند.» با این حال، هر گاه هدف نهایی انفاق یعنی کاهش فاصله طبقاتی و رفع فقر و تبعیض تحقق یابد، بی تردید ضریب آرامش روانی و بهداشت روحی افزایش پیدا می‌کند، اضطراب‌های ناشی از حسرت ناداری یا انزوا و افزایش سامان می‌یابد و فرایند آن در زندگی به صورت آبادانی و افزایش طول عمر نمایان می‌شود. علاوه بر آن آثار مثبت اعمال انسان به صورت طول عمر پر برکت و شایسته در زندگی انسان نمایان می‌گردد.قرآن کریم، برکت و جبران کاستی ظاهری مال بر اثر انفاق را تضمین می‌کند و می‌فرماید: «و ما انفقتم من شیء فهو یخلفه و هو خیر الرّازقین». انفاق سودایی پر سود است که خداوند کریم، عوض آن را بر عهده گرفته است. با وجود این، وعده الهی منحصر به آخرت نیست، بلکه در دنیا نیز با برکت‌های گوناگونی جای انفاق‌ها را به بهترین شکل پر می‌کند.انفاق دارای آثار اجتماعی چون صیانت جامعه از تباهی و عدالت اجتماعی است. قرآن کریم، انفاق را از عوامل حفظ سقوط و فروپاشی معرفی کرده و فرموده است: «و انفقوا فی السبیل الله و لاتلقوا بایدیکم الی التّهلکه». فقر در جامعه از عوامل مهم گسترش جرم و جنایت، فساد، سرقت و اعتیاد است. اموری که بیشتر، معلول پدیده بیکاری و رکود اقتصادی است. بی تردید از راهکارهای عملی مبارزه با آنها، انفاق توانگران می‌باشد. بنابراین، سود انفاق به گونه غیر مستقیم به خود شخص بر می‌گردد. مبارزه با تکاثر و فزون طلبی از یک سو و فقر و محرومیت از سوی دیگر و در نتیجه کاهش فاصله طبقاتی، از سیاست‌های اقتصادی اسلام است. آموزه‌های دینی اجازه نمی دهد ثروتمند مسلمان نسبت به بینوایان جامعه، بی تفاوت و تنها به فکر زراندوزی و انباشت ثروت برای خود باشد. رسول خدا (ص) می‌فرمایند: هر کس سیر بخوابد، در حالی که همسایه اش گرسنه باشد به من ایمان نیاورده است. تردیدی نیست که نهادینه کردن فرهنگ انفاق در جامعه، اقدامی موثر در ایجاد توازن و مبارزه با تکاثر است.‌

منابع: انفاق در قرآن، جواد ایروانی، مجموعه مقالات همایش قرآن و اقتصاد، تهران، 1385

العروه الوثقی، محمود کاظم طباطبایی، نشرموسسه اسماعیلیان، قم، 1370